donderdag 16 mei 2019

Jelle Mommers

Hoe gaan we dit uitleggen : onze toekomst op een steeds warmere aarde
De Correspondent 2019, 220 pagina's -  € 20,--

Verschijnt juni 2019

Jelle Mommers (1987) op website De Correspondent

Korte beschrijving op website uitgever
In dit boek beschrijft Jelmer Mommers een van de grootste problemen van onze tijd: klimaatverandering.

Het eerlijke verhaal is dat we ongelofelijk in de shit zitten. Zo’n warm klimaat als er nu aankomt, heeft de mens nog nooit meegemaakt. Maar hoe erg het wordt, dat bepalen we zelf.

Fragment uit

Fragment uit artikel dat op 21 mei op De Correspondent verscheen, in de aanloop naar de publicatie van dit boek
Klimaatverandering is een ramp van een onderwerp, ik zeg het maar gewoon eerlijk. Ik ben er al vijf jaar continu mee bezig en ik vind het nog steeds afstotelijk. Dus als je hebt geaarzeld dit artikel open te klikken: ik begrijp het helemaal.

Het begint al bij het woord ‘klimaat’. Met de technische betekenis is niet zoveel mis: ‘het gemiddelde weer over een periode van minstens dertig jaar’. De term is bedacht om algemene uitspraken te kunnen doen over het weer op een bepaalde plek: Nederland heeft bijvoorbeeld een gematigder en koeler klimaat dan India.

Voor de meeste mensen en gedurende het grootste deel van onze recente geschiedenis was het klimaat een gegeven, ongeveer zo boeiend als het langzame stromen van gletsjers of de samenstelling van de lucht die we inademen. Achtergrond. Voer voor experts.

Maar we weten allemaal dat het woord ‘klimaat’ tegenwoordig een heel andere lading heeft. Dreiging. Gevaar. De afgelopen jaren vertellen experts ons in steeds fellere bewoordingen dat het klimaat door menselijk toedoen ingrijpend verandert. Niet op één plek, niet in Nederland óf in India, maar overal tegelijk. Ze vertellen ons dat de aarde opwarmt, dat zeespiegelstijging kuststeden bedreigt, dat hittegolven vaker ondraaglijk heet worden, dat de wereldwijde voedselvoorziening onder druk staat. Ze vertellen ons dat doorgaan op de huidige weg vrijwel zeker tot wereldwijde catastrofes zal leiden – en al leidt.

Nu heb ik goed en slecht nieuws. Het goede nieuws is dat het klimaatdebat in Nederland en elders de afgelopen zes maanden is opgevlamd. Of liever opgelaaid: het klimaat is niet meer weg te denken van de politieke agenda.

De Zweeds tiener Greta Thunberg inspireerde met haar schoolstaking een wereldwijde protestbeweging van jongeren die de straat opgingen om hun regeringen onder druk te zetten.

In de VS presenteerde het progressieve Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez een wetsontwerp voor een Green New Deal, dat als doel heeft de volledige Amerikaanse energievoorziening binnen tien jaar (!) volledig te verduurzamen.

Lees op Vox.com wat de Green New Deal inhoudt.

En alle Nederlandse politieke partijen die donderdag deelnemen aan de Europese verkiezingen zijn het erover eens dat de EU-doelstellingen voor vermindering van de CO2-uitstoot strikter moeten worden nageleefd. Alle partijen, behalve Forum voor Democratie, PVV en Jezus Leeft.

Dat schreef Rutger Bregman eerder op basis van de Europese Stemwijzer.

Het slechte nieuws is dat de kleine groep neezeggers nog buitenproportioneel veel macht heeft. De regering van de Amerikaanse president Donald Trump ging de afgelopen tijd gewoon door met het slopen van het milieubeleid in dat land. En Thierry Baudet won de Provinciale Statenverkiezingen, deels door het mobiliseren van onvrede over het Nederlandse klimaatbeleid.

Wat moeten we in vredesnaam met deze tegengestelde krachten? Hoe is het uit te houden, een klimaatdebat dat zó belangrijk is en tegelijkertijd tot zó veel verdeeldheid leidt?
Klimaatverandering bedreigt alles wat ons lief is. Maar hoe erg het wordt, bepalen we zelf 

Aanvullende artikelen
Greta Thunberg: En aangezien onze leiders zich als kinderen gedragen, zullen we de verantwoordelijkheid moeten nemen die ze al lang geleden hadden moeten nemen. (december 2018) 
Next freedom en koning Midas (december 2018)   
Huxleys schrikbeeld van een bevolking die te zeer gedrogeerd is door 'onverbloemde trivialiteiten' om zich als verantwoordelijke burgers in te zetten. (januari 2019) 
Het was een onhoorbare en onzichtbare verovering, die dag in dag uit verder oprukte en waar niemand zich tegen verweerde omdat niemand het echt doorhad. (februari 2019) 
Volwassenheid - vereist dat je resoluut onder ogen ziet dat je nooit de wereld zult krijgen die je wenst, maar tevens blijft weigeren met minder genoegen te nemen. (over the New Green Deal)  

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 15 mei 2019

Koert van Mensvoort

Next Nature : waarom technologie onze natuurlijke toekomst is
Maven 2019, pagina's  - € 22,50

Website Koert van Mensvoort en Next Nature

Tekst op website uitgever
We leven in een wereld waarin we de biologie van tomaten zo nauwkeurig beheersen dat ze meer technologie zijn dan natuur. En – omgekeerd – waarin technologie (zoals het internet of de financiële markten) zo complex is dat het meer een natuurkracht lijkt dan iets wat we zelf in de hand hebben. De scheiding tussen natuur en technologie vervaagt. Voor mensen die belang hechten aan ‘de pure natuur’ zijn het dan ook verwarrende tijden. We verlangen in toenemende mate naar een romantische versie van de natuur die nooit bestaan heeft (denk maar aan de Oostvaardersplassen) en gaan steeds verder in onze zoektocht naar het natuurlijke leven (oerdieet, anyone?).

Is dit erg? Ja: in Next Nature laat tech-filosoof en ontwerper Koert van Mensvoort zien dat de krampachtige scheiding tussen natuur en technologie niet alleen onze kijk op de huidige samenleving vertroebelt, maar ook onze toekomst ernstig belemmert. Van Mensvoort voert de lezer mee op een epische reis langs bedrijven die ademen, bossen die naar shampoo ruiken en zeemeerminnen met plastic tranen. Gaandeweg ontvouwt zich een compleet nieuw wereldbeeld dat niet alleen realistischer, maar ook oneindig veel creatiever, spannender en mooier is.

Aan de hand van talloze spraakmakende voorbeelden en wetenschappelijke inzichten laat Van Mensvoort zien dat technologie niet alleen voortkomt uit natuur (álles was ooit natuur) maar dat succesvolle technologie ook altijd weer onderdeel wordt van de natuur. Als we de grote uitdagingen van ons huidige tijdperk het hoofd willen bieden moeten we niet terúg maar voorúit naar de natuur.

Fragment uit We zijn er pas
Het idee dat de mens de aarde alleen maar beschadigt, wordt door vele mensen gedeeld. Sommigen menen zelfs dat de aarde er beter voor zou staan als de mens er helemaal niet was geweest. Persoonlijk heb ik moeite om een dergelijke mensenhaat – ook wel misantropie genoemd – te begrijpen, omdat het uiteindelijk een vorm van zelfhaat is.
  Waar komt die achterdocht van mensen tegenover de mensheid toch vandaan? In een poging de misantropie te verklaren, heb ik ontdekt dat ze veelal samengaat met een mensbeeld dat volstrekt onjuist is: de mens als een antinatuurlijke soort die eigenlijk niet in de romantische, harmonische en paradijselijke natuur thuishoort. Waar de mens verschijnt, is het de natuur die verdwijnt. Ik denk dat dit een naïef vooroordeel is, dat ons niet verder helpt en waar we liever vandaag dan morgen vanaf moeten.
  Een terugblik op de geschiedenis van de aarde leert ons dat het niet de eerste keer is dat een nieuw geëvolueerde soort het bestaande leven opschudt. Het eerste eencellige leven ontstond naar schatting zo’n 3,5 miljard jaar geleden. Daarna duurde het nog ongeveer twee miljard jaar voordat het eerste meercellige plantleven evolueerde. Nog een miljard jaar later, tijdens de zogenaamde cambrische explosie, ontwikkelde zich een hele nieuwe soort op de planeet: de dieren.
  Het ontstaan van de eerste dieren op het aardse toneel is nu zo’n vijfhonderd miljoen jaar geleden. Het is onbekend wat het primaire plantleven, dat de wereldbol al een miljard jaar langer bevolkte, ervan vond toen de dieren op het toneel verschenen. Zoals bekend houden planten van rust, ze bewegen relatief weinig en leven van de zon en de aarde. Nu weten we niet wat planten denken, omdat ze niet praten, maar het lijkt me niet uitgesloten dat ze het maar hectisch en ongemakkelijk vonden om de dieren om zich heen te moeten dulden. Misschien vonden ze de dieren zelfs wel onethisch, niet alleen omdat dieren fundamenteel ontworteld zijn en een ongekend hoog leeftempo hebben, maar veeleer omdat dieren iets, in die tijd, volstrekt nieuws, ongehoords en afschuwelijks deden: dieren eten planten.
  Al met al moet de komst van de dieren voor de plantenwereld geen pretje geweest zijn. Maar ja, evolutie gaat door en een aarde met alleen maar planten was op zich al prachtig, maar minder bijzonder dan een aarde met planten én dieren – ik bespaar je hier een beschrijving van de opkomst van plantleven op aarde, nog een miljard jaar eerder, waarbij het percentage zuurstof in de atmosfeer dankzij fotosynthese enorm toenam en het bestaande ecosysteem ontwrichtte.
  Terug naar de rol van de mens. Net zoals de opkomst van dieren de plantenwereld heeft opgeschud,   brengt onze komst de nodige beroering met zich mee. Ter herinnering: wij zijn er pas net. Dieren bestaan al 2500 keer langer en eenvoudig plantleven bestaat zelfs al 7500 keer langer dan de mens. Maar ik vermeld dit niet om tot bescheidenheid te dwingen, want ik denk dat de mens ongelofelijk bijzonder is. (pagina 12-13)

Terug naar Overzicht alle titels

Judea Pearl & Dana Mackenzie

Het boek waarom : de nieuwe wetenschap van oorzaak en gevolg
Maven 2019, 480 pagina's-  € 24,50

Oorspronkelijke titel: The book of why : the new science of cause and effect (2018)

Wikipedia: Judea Pearl (1936) en website Dana Mackenzie

Tekst op website uitgever
Waarom duurde het zo lang voordat wetenschappers durfden te stellen dat roken longkanker veroorzaakt? Waarom was er zoveel controverse over de vraag of de mens de opwarming van de aarde veroorzaakt? Kortom: waarom is het zo moeilijk om oorzaak en gevolg vast te stellen?

Volgens Judea Pearl (legendarische computerwetenschapper en grondlegger van de Bayesiaanse netwerken) komt dit doordat de wetenschap een cruciale denkfout maakte: we hadden geen manier om causale verbanden aan te tonen en durfden het daarom alleen over correlatie te hebben. Tijdens zijn werk aan kunstmatige intelligentie ontwikkelde Pearl een methode voor omgaan met onzekerheid. Het bleek het startpunt van een causale revolutie in de wetenschap (en het einde van de mantra ‘correlatie is geen causatie’).

In Het boek waarom doet Pearl met wetenschapsjournalist Dana Mackenzie voor het eerst uit de doeken hoe zijn causale redenatie werkt. Deze stelt ons in staat om de wereld om ons heen te onderzoeken in termen van oorzaak en gevolg (‘waarom?’) én om te begrijpen wat onze mogelijkheden zijn (‘wat als?’).

Dit revolutionaire boek is daarmee de sleutel tot de essentie van kunstmatige intelligentie en ons menselijke denken.

Judea Pearl is computerwetenschapper en filosoof, bekend door zijn grensverleggende werk binnen de kunstmatige intelligentie. In 2011 won hij de Turing Award, de grootste en belangrijkste prijs in de informatica. Hij is voorzitter van de Daniel Pearl Foundation.

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels




Martin Rees

Over de toekomst : de vooruitzichten voor de mensheid
Thomas Rap 2019, 215 pagina's -  € 21,99

Oorspronkelijke titel: On the future : prospects for humanity (2018)

Wikipedia: Martin Rees (1942)

Tekst op website uitgever
Onze wereld verandert sneller dan we kunnen bevatten. Robotisering, biotechnologie, cybertechnologie en artificial intelligence: al deze ontwikkelingen bieden kansen, maar brengen ook bedreigingen met zich mee. Wat gebeurt er met de werkgelegenheid, wat voor gevaren brengt klimaatverandering met zich mee, hoe stoppen we de krimp van de biodiversiteit en hoe voorkomen we een nucleaire oorlog? Kortom: hoe zorgen we ervoor dat planeet aarde een fijne plek blijft om te leven? En laten we het allemaal op ons afkomen, of nemen we zelf het heft in handen? Als geen ander beschikt Martin Rees over de relevante kennis en is hij in staat om die complexe materie voor ons toegankelijk te maken. Rees laat ons zien dat we het anders kúnnen en móeten doen. Over de toekomst is een toegankelijk, optimistisch en inspirerend boek. Het geeft ons inzicht in de wereld die wij zelf gestalte geven – de wereld van morgen. Martin Rees was lange tijd werkzaam als directeur van het Instituut voor Sterrenkunde in Cambridge. The Queen benoemde hem zelfs tot Koninklijk Astronoom. Hij was president van de Royal Society en is lid van het House of Lords. Hij schreef meerdere bestsellers over wetenschap, astronomie en technologie.

Fragment uit Hoofdstuk 2 De toekomst van de mens op aarde (2.3 En onze banen dan?)
Door de digitale revolutie wordt een elite van vernieuwers en grote internationale concerns ontzettend rijk, maar om de samenleving gezond te houden, zal die rijkdom herverdeeld moeten worden. Er zijn plannen om dat via een basisinkomen te doen. Zoals bekend zitten daar allerlei haken en ogen en maatschappelijke nadelen aan. Een veel betere optie zou zijn om de banen te subsidiëren waaraan op dit moment een grote behoefte bestaat en waarvan de betaling en de maatschappelijke status onredelijk laag zijn.
  Het is leerzaam (en soms verbijsterend) om eens te bekijken hoe mensen die niet op hun financiën hoeven te letten, hun geld uitgeven. De rijken hechten waarde aan persoonlijke dienstverlening, ze hebben personal trainers, nanny's en butlers in dienst, en als ze oud worden, huren ze zorgpersoneel in. Een progressieve regering zou dan ook als maatstaf moeten hanteren dat iedereen de ondersteuning moet kunnen krijgen waaraan de meest gefortuneerden, de mensen met de meeste keuzemogelijkheden, nu de voorkeur geven. Om een menswaardige samenleving te creëren, zullen regeringen het aantal werknemers in en de status van de zorg sterk moeten verhogen. Er zijn nu veel te weinig zorgverleners en zelfs in rijke landen is hun werk onzeker en slecht betaald. (Robots zullen zeker een deel van de basisverzorging kunnen overnemen en bij elementaire zaken als wassen, voeden en verschenen wekt een robot misschien ook minder schaamte op. Maar wie het kan betalen, wil óók aandacht van ene echte mens.) Er zijn ook andere banen die de maatschappij ten goede zouden komen en voor veel mensen nuttig werk zouden betekenen, zoals hoveniers in openbare parken, conciërges, beheerders enzovoort.
  Niet alleen heel jonge en hele oude mensen hebben zorg nodig. Nu zoveel dingen, inclusief het contact met de overheid, via internet gaan, moeten we ons bijvoorbeeld ook zorgen maken om alleenwonende mensen met een beperking die via een website hun uitkering moeten aanvragen of hun boodschappen moeten bestellen. Stel je de zorgen en de frustratie voor als er iets misgaat! Deze mensen hebben alleen rust als ze verzorgenden hebben die met de computer kunnen omgaan en die hen daarbij kunnen helpen, zodat toegang tot hulp is gegarandeerd en ze de aansluiting met de samenleving niet kwijtraken. Anders hebben we straks een onderklasse van digibeten. (pagina 84-85)

Terug naar Overzicht alle titels

maandag 6 mei 2019

Klaas van Egmond 2

Homo universalis : moreel kompas voor een nieuwe Europese Renaissance
De Geus 2019, 256 pagina's - € 21,50

Verschijnt in juni 2019

Korte tekst op website uitgever
Zorgwekkende ontwikkelingen stapelen zich op: klimaatverandering, migratiestromen, populisme, fragmentatie van de nationale, Europese en mondiale politiek, handelsconflicten en een wankel financieel bestel. Deze problemen zijn terug te voeren op de eenzijdige overwaardering van materialistische en individualistische waarden, waardoor mens en maatschappij rampzalige karikaturen van zichzelf zijn geworden. Moraliteit en menselijke maat zijn daarbij verloren gegaan.
Om die te hervinden kunnen we terugkeren naar het ideale mensbeeld van de Renaissance, zoals dat gestalte kreeg in de door Leonardo da Vinci verbeelde homo universalis. Aan dat evenwichtige mensbeeld kan een moreel kompas worden ontleend, waarmee we een uitweg kunnen vinden uit de samenloop van zorgwekkende ontwikkelingen. Alleen wanneer we, net als de homo universalis, het evenwicht weten te bewaren tussen de fundamentele waarden kan er sprake zijn van menselijke waardigheid en duurzaamheid.

Fragment uit

Lees ook: Een vorm van beschaving (uit 2010)

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 2 mei 2019

Govert Buijs

Waarom werken we zo hard? : op weg naar een economie van de vreugde
Boom 2019, 160 pagina's - € 17,50

Website Centrum Èthos: Govert Buijs (19?)

Korte beschrijving op website uitgever
De economie is wellicht hét centrale voortbrengsel van homo sapiens. Govert Buijs wijst ons de weg naar ‘een economie van de vreugde’, een wereld waarin de economie de mens dient in plaats van andersom.
Waartoe is de economie op aarde? Waarom werken we zo hard? Zouden we niet gewoon toe kunnen met vijftien uur werk in de week, zoals Keynes ooit voorspelde? En waarom tellen we al dit gewerk dan ook nog eens bij elkaar op, zodat we één verzamelnaam kunnen gebruiken: ‘de economie’, waarmee het nu eens slecht kan gaan en dan weer goed, die kan groeien, krimpen, tot stilstand komen of juist floreren – en waar we dan ook nog voortdurend zorgen over hebben?
Inmiddels hebben we een economie die zo ongeveer het hele gelaat van de aarde bedekt, met overal bouwwerken, wegen, verontreinigde lucht en vervuilde zeeën. In dit aanstekelijk geschreven essay probeert Govert Buijs de vraag naar het waarom van die economie als product van menselijke activiteit te beantwoorden en een hoger doel te formuleren: een economie van de vreugde.

Govert Buijs is co-auteur van Het goede leven en de vrije markt, winnaar van de Socratesbeker 2019

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 18 april 2019

Hans Achterhuis 2

Coetzee, een filosofisch leesavontuur
Lemniscaat 2019, ? pagina's - € 24,95

Wikipedia: Hans Achterhuis (1942)

Tekst op website uitgever
Het nieuwe boek van Hans Achterhuis ligt in de winkel! In ‘Coetzee, een filosofisch leesavontuur’ gaat Achterhuis op zoek naar de filosofie in het werk van de Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee. En die is er beslist, want Coetzee is niet alleen een begenadigd romanschrijver, zijn werk is doordrenkt van filosofie. In het verlengde van iedere roman ligt een maatschappelijk vraagstuk en Achterhuis maakt dat op interessante wijze duidelijk. Coetzee’s In ongenade koppelt hij bijvoorbeeld aan de MeToo-discussie, Schemerlanden aan onze omgang met het koloniale verleden en Mr. Foe en Mrs. Barton aan postmodernistische ideeën over de relatie tussen feiten, interpretatie en leugens. Zo geeft Achterhuis niet alleen een introductie in het werk van Coetzee, maar biedt hij tevens een aantal verrassend nieuwe interpretaties.

Fragment uit

Lees ook: De utopie van de vrije markt (uit 2010), De kunst van het vreedzaam vechten : een zoektocht naar de bronnen van geweldbeteugeling (uit 2014, met Nico Koning) en  Tegendenken : een noodzaak in het publieke debat (uit 2013, met Peter Henk Steenhuis)

Terug naar Overzicht alle titels

Jeroen Linssen

Hebzucht : een filosofische geschiedenis van de inhaligheid
Uitgeverij Vantilt 2019, 340 pagina's - € 24,50

Website Radboud Universiteit: Jeroen Linssen

Korte beschrijving
Ingegeven door actuele vragen is dit boek een historisch-filosofisch onderzoek naar de intellectuele en met name filosofische opvattingen over hebzucht vanaf het midden van de elfde eeuw tot nu. Niet de geschiedenis van de graaiers en hun gegraai zelf staan centraal, de nadruk ligt op het filosofische denken over hebzucht. De auteur laat op overtuigende wijze zien dat dit denken over hebzucht zich in twee richtingen heeft ontwikkeld. Aan de ene kant wordt hebzucht op religieuze, morele en politieke gronden scherp veroordeeld en probeert men hebzucht in te dammen. Aan deze negatieve houding tegenover hebzucht komt rond de zeventiende eeuw een einde. Hebzucht wordt gezien als bron van welvaart en als motor achter de beschaving. Hoe die omslag tot stand is gekomen, is een van de hoofdthema's van dit boek. In het laatste deel laat de auteur (universitair hoofddocent sociale en politieke filosofie) zien hoe hebzucht is ingebouwd in het neoliberale systeem. Het boek is goed geschreven, staat vol van interessante details en is super actueel. Met eindnoten, een literatuurlijst en register.

Fragment

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 17 april 2019

Marc van Dijk

Wij zijn de politiek : het denken van Daan Roovers
Ambo Anthos 2019, 103 pagina's  - € 12,99

Wikipedia: Daan Roovers (1970)

Tekst op website uitgever
'Politiek is bij uitstek een zaak die je niet aan politici moet overlaten,’ zegt Denker des Vaderlands Daan Roovers. ‘Het wordt tijd om groot onderhoud te plegen aan het democratische systeem.’

Hoe kunnen we meer betekenis geven aan onze gedeelde publieke sfeer? We maken gretig gebruik van onze vrijheid van meningsuiting, maar mag je eigenlijk alles zeggen? En laten we ons niet veel te makkelijk uit elkaar spelen door populisten en trollen? De extreme stemmen eisen onze aandacht op, ten koste van de redelijke en de gematigde, terwijl die in de meerderheid zijn.

Daan Roovers pleit in Wij zijn de politiek voor een nieuw politiek bewustzijn en een beter begrip van vrijheid en verantwoordelijkheid. Want wij zijn heel wat meer dan ons brein: wij zijn de politiek.

‘Het is Daan Roovers’ persoonlijke missie om filosofie in de publieke ruimte te brengen. In deze spannende tijd voor de democratie helpt zij ons om samen na te denken over de betekenis van burgerschap.’ – Michael Sandel, auteur van Rechtvaardigheid en Niet alles is te koop.

Fragment uit IV. Worden wij bedreigd door kunstmatige intelligentie?
De populaire Israëlische historicus Yuval Harari, bekend van de Homo Deus-cyclus, waarin hij met veel bravoure de geschiedenis en de toekomst van de mens beschrijft, waarschuwt keer op keer voor het ontstaan van een onderklasse die niet meer vooruit dreigt te komen. Een groeiende groep mensen die werkloos raakt en zich overbodig gaat voelen. Ze kunnen zich uiten via alle mogelijke mediakanalen. Maar ze voelen zich machteloos - ongezien en onbegrepen.'

Zoals de textielarbeiders aan het begin van de negentiende eeuw de industriële revolutie niet konden stoppen door de machines stuk te slaan, zo kunnen wij nu de industrialisering van de geest niet tegenhouden. Ons leven wordt erdoor vergemakkelijkt en verrijkt, en tegelijkertijd weten we ons er geen raad mee en stellen we volgens de Denker des Vaderlands voortdurend de verkeerde vragen. 'De veranderingen maken ons bezorgd, omdat we nog steeds vaak denken in termen van een wedstrijd tussen mens en machine. Dat is ook niet zo gek. Schaaklegende Kasparov speelde in 1985 in Hamburg simultaan schaak tegen 32 computers. Hij won alle partijen. Twaalf jaar later speelde hij tegen één computer en verloor hij. Nu hebben we allemaal een telefoon op zak die beter kan schaken dan Kasparov en alle menselijke schakers van toekomst bij elkaar. Die vooruitgang gaat razendsnel.'

Vraag: Met andere woorden: de strijd om wie de slimste is moeten we loslaten?
'Ik denk dat we beter moeten nadenken over wat intelligente computerprogramma's kunnen wen wat wij kunnen. Wat dat betekent, dat verschil. Harari worstelt ook met die vraag, maar omdat hij de mens beschrijft in informatieverwerkende termen, als een bundel algoritmes, komt hij er niet goed uit. Mensen, giraffen en virussen: het zijn allemaal algoritmes, zegt hij. Het enige verschil met computers is dat wij biochemische algoritmes zijn. Dan blijf je dus met die vergelijking zitten en wat mij betreft informatieverwerking zijn computers een stuk beter en sneller dan wij. En nog belangrijker: het blijft op deze manier een wedstrijdje.' (pagina 75-77)

Terug naar Overzicht alle titels

Marc Schuilenburg


Hysterie : een cultuurdiagnose
Boom 2019, 224 pagina's - € 22,50

Wikipedia: Marc Schuilenberg (1971)

Korte beschrijving
Door het verouderde begrip hysterie te gebruiken in de maatschappij-analyse laat de auteur (filosoof, criminoloog, auteur van onder meer het prijswinnende 'Orde in Veiligheid'*) zien dat, hoe beter het met ons gaat, hoe hysterischer we worden door een gevoeld tekort aan veiligheid, gezondheid, welvaart etc. De term mag in medische zin dan verouderd zijn, het onderliggend mechanisme, waarbij gevoelens van angst in hysterisch gedrag worden omgezet, is springlevend. Bij processen met een hysterische dynamiek zien we, net als bij hysterie, dat mensen het gevoel hebben dat zij de greep op hun leven kwijt zijn door het niet kunnen of willen bijhouden van veranderingen. De auteur gaat in op de visie door de eeuwen heen op het verschijnsel hysterie en focust daarbij op onze eisen aan veiligheid, beïnvloed door de visie van de filosoof Hobbes. Hysterie vertroebelt het oordelend vermogen en wordt aangemoedigd en verspreid door sociale netwerken. Het mooie van dit boek is, dat het ons opmerkzaam maakt op een sociaal verschijnsel dat bijzonder gevaarlijk kan zijn en dat het dat verschijnsel toelicht. Het maakt je wakker. Met eindnoten, lijsten van films en tv-series en een register.

Fragment uit


Terug naar Overzicht alle titels


maandag 15 april 2019

Ece Temelkuran

Verloren land : de zeven stappen van democratie naar dictatuur
Ambo Anthos 2019, 224 pagina's  - € 21,99

Oorspronkelijke titel: How to lose a country (2019)

Wikipedia: Ece Temenlkuran (1973)

Korte tekst op website uitgever
Zeven voortekenen van opkomend populisme Verloren land van Ece Temelkuran, een van de invloedrijkste politiek commentatoren van Turkije, is een hartstochtelijke en urgente verdediging van onze democratie. In dit persoonlijke en politieke betoog ontleedt Temalkuran de wereldwijde opkomst van het populisme. Ze toont in Verloren land aan dat de westerse landen al slaapwandelend bezig zijn hun eigen democratisch bestel te verlaten. De politieke situatie onder Erdogan in haar moederland Turkije is volgens Temelkuran onderdeel van een wereldwijd fenomeen en moet daarom gezien worden als een waarschuwing voor landen, die na Turkije en Hongarije politiek verlamd kunnen raken. Ook Nederland, waar onder invloed van Wilders en Baudet partijen als de VVD eveneens steeds populistischer worden, loopt volgens haar gevaar.

Fragment uit Inleiding. Wat kan ík voor júllie doen?
Hoe en waarom de Turkse democratie op 15 juli 2016 uiteindelijk om zeep werd geholpen door een meedogenloze populist en zijn groeiende groep aanhangers, is een lang en ingewikkeld verhaal.
De bedoeling van dit boek is niet te vertellen hoe wij onze democratie hebben verloren, maar om te proberen lessen te trekken uit het proces, ten gunste van de rest van de wereld. Natuurlijk heeft elk land te maken met zijn eigen specifieke omstandigheden, en gelooft men in sommige landen dat de eigen volwassen democratie en sterke instituties beschermend zullen werken tegen dergelijke ‘verwikkelingen’.
  Maar de opvallende overeenkomsten tussen wat Turkije heeft doorgemaakt en wat de westerse wereld korte tijd later begon te ondervinden zijn te talrijk om van tafel te vegen. Er is een patroon te ontwaren in de politieke waanzin die we ‘opkomend populisme’ noemen en die we allemaal in zekere mate ervaren. En hoewel velen van hen er de vinger nog niet op kunnen leggen, voelen steeds meer mensen in het Westen dat misschien ook zij uiteindelijk zo’n donkere dageraad zullen meemaken.
  ‘Turken die vannacht meekijken zullen zich rot lachen,’ luidde een Amerikaanse tweet in de nacht van Donald Trumps verkiezingsoverwinning, nog geen vijf maanden na de mislukte couppoging. Dat deden we niet. Nou ja, misschien dat er sprake was van hier en daar een zelfgenoegzaam lachje. Maar daarachter lag onbehagen over het moeten bekijken van weer dezelfde geestdodende film – en deze keer op het reusachtige scherm van de Amerikaanse politiek. We hadden dezelfde gepijnigde uitdrukking op ons gezicht na het Britse brexitreferendum, bij de verkiezingen in Nederland en Duitsland, en telkens wanneer er ergens in Europa weer een rechts-populistische leider opdook, met de sardonische, aanmatigende grijns die kenmerkend is voor de beweging.
  In de nacht van de presidentsverkiezingen in de vs, op de dag van de uitslag van het brexitreferendum, of steeds wanneer een of andere lokale populist een verrassend grote menigte wist op te zwepen met een toespraak die totaal onzinnig klonk, vroegen veel mensen zich in hun eigen taal af: ‘Is dit mijn land? Zijn dit mijn landgenoten?’ Mensen in Turkije, die zichzelf al bijna twee decennia deze vragen hadden gesteld, en getuige waren geweest van de geleidelijke politieke en morele ondergang van hun land, vielen terug in een andere gevaarlijke gedachte: ‘Zijn mensen van nature slecht?’ Die vraag staat voor de uiteindelijke verslagenheid van de menselijke geest, en het vergt vreselijk veel tijd en moeite om te begrijpen dat het feitelijk de verkeerde vraag is. Het doel van dit boek is lezers ervan te overtuigen zichzelf die tijd en marteling te besparen door de horrorfilm waarin ze recentelijk zijn beland snel vooruit te spoelen en ze te laten zien hoe ze de terugkerende patronen van het populisme kunnen herkennen, zodat zij er misschien beter op voorbereid kunnen zijn dan wij in Turkije waren.
  Het maakt niet uit of Trump of Erdoğan morgen ten val wordt gebracht, het had niet uitgemaakt als Nigel Farage nooit leidend was geworden in de publieke opinie. De miljoenen mensen die zich door hun boodschap hebben laten meeslepen zijn er nog, en ze zullen blijven klaarstaan om zich te laten leiden door een vergelijkbare figuur. En ook als je vastbesloten bent om je verre te houden van de politiek, zullen de volgelingen je weten te vinden, zelfs in je eigen persoonlijke domein, gewapend met hun eigen normen en waarden, en zullen ze bereid zijn om iedereen op te sporen die niet op hen lijkt; dit hebben we in Turkije op een zeer destructieve manier ervaren. Het is beter om in te zien – en liever vroeg dan laat – dat het hier niet alleen gaat om iets wat samenlevingen krijgen opgedrongen door hun vaak absurde leiders, of beperkt blijft tot geheime digitale operaties van het Kremlin; het komt ook voort uit de basis, het zit in de gewone mensen. De plaag van onze tijd zal niet beperkt blijven tot de politieke wandelgangen in Washington of Westminster. De schrikwekkende ethiek die is doorgedrongen tot de hoogste regionen van de politiek zal neerwaarts doorsijpelen en zich uitbreiden, naar je stad of dorp komen en zelfs je afgeschermde gemeenschap binnendringen. Er is een nieuwe tijdgeest aan het ontstaan. Dit is een historische trend, die de banaliteit van het kwaad verandert in het kwaad van de banaliteit. Want hoewel het verschijnsel in elk land in een andere gedaante optreedt, is het tijd om te onderkennen dat hetgeen er gebeurt invloed heeft op ons allemaal.(pagina 14-16)

Citaat  uit een interview
Vraag: Wat kan Nederland volgens u van de Turkse ervaringen leren?
ET: 'Niet aarzelen! Voor zover ik kan observeren voel ik hier nog veel aarzeling: rechts-populisme serieus nemen of niet? Is het gevaarlijk, of waait het weer over? Gaan we met rechts-populsiten in debat of kunnen we beter wachten tot ze zijn bedaard? In Turkije heeft die aarzeling tien jaar geduurd. Maar jullie hoeven die tijd en energie niet te verliezen om te begrijpen wat er in je land aan de hand is. We moeten echt voorzichtig zijn met het narratief van de rechts-populistische spin doctors. In Groot-Brittannië hebben ze in de media de kans gekregen hun fantasie en ideeën te spuien over hoe Groot-Brittannië is en hoe de Europese Unie klein te krijgen."
Vraag: Niet meegaan met het spel van de rechts-populistische spindoctors adviseert u. Nog meer tips?
ET: "Probeer vooral voorbij de tweedeling te denken die ons wordt opgelegd. Ik denk dat het rechts-populisme overwonnen kan worden door een wereldwijde beweging, gebaseerd op liefde en waardigheid, en niet op gekrenkte trots." (Artikel: Populisten zijn overal hetzelfde, 13 april 2019)



Artikel: Verloren land: Dit is een historische trend, die de banaliteit van het kwaad verandert in het kwaad van de banaliteit.  (april 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 9 april 2019

David Wallace-Wells

De onbewoonbare aarde
De Bezige bij 2019, 272 pagina's - € 22,99

Oorspronkelijke titel: The Uninhabitable Earth : Life After Warming (2019)

Wikipedia: David Wallace-Wells (19?)

Korte beschrijving op website uitgever
Als jouw zorgen over de opwarming van de aarde zich beperken tot angst voor de stijgende zeespiegel, dan zie je slechts het topje van de ijsberg. Het is veel, veel erger dan je denkt. Klimaatverandering wordt vaak beschouwd als een langzaam proces, maar de onheilspellende effecten ervan zien we nu al: hete zomers, grote droogte, allesverwoestende overstromingen en orkanen. Natuurrampen die zich vroeger maar één keer in een mensenleven voltrokken, overvallen de mensheid tegenwoordig jaarlijks.

In De onbewoonbare aarde brengt David Wallace-Wells de laatste wetenschappelijke inzichten samen tot een schokkende aanklacht: we slagen er maar niet in om een betere toekomst voor ons te zien, laat staan dat we naar zo’n idee handelen. Wallace-Wells luidt de alarmklok en vertelt ons alles wat we niet willen maar wel moeten weten over klimaatverandering. Als we onze aanpak van dit probleem en onze manier van leven niet snel veranderen, zullen delen van de aarde door desastreuze ontwikkelingen in de nabije toekomst onbewoonbaar worden.

Fragment uit 1. Kettingreacties
Het is erger dan je denkt, veel erger.  Dat klimaatverandering langzaam gaat, is een fabeltje – misschien wel net zo schadelijk als de bewering dat het klimaat helemaal niet verandert – dat tot ons komt in een bloemlezing met diverse andere geruststellende misvattingen: dat de opwarming van de aarde in het noordpoolgebied plaatsvindt, als een ver-van-mijn-bed-show; dat het uitsluitend een kwestie is van zeespiegels en kustlijnen,en niet een alomvattende crisis waarbij geen enkele locatie gespaard  blijft  en die niemand onberoerd laat; dat die crisis de natuur aangaat en niet de mensenwereld; dat dat twee  te onderscheiden zaken zijn en dat we tegenwoordig op de een of andere manier buiten de natuur leven of er voorbij, of toch in elk geval eraan kunnen ontsnappen en er niet door overweldigd  worden; dat rijkdom bescherming kan bieden tegen de verwoestingen van het broeikaseffect; dat fossiele brandstoffen nodig zijn voor voortzetting van de economische  groei; dat groei, en de  technologie  die daaruit voortkomt,  ons in staat zullen stellen om een uitweg te construeren uit het onheil dat het milieu bedreigt; dat er ergens in de lange geschiedenis van de mensheid een parallel te vinden is qua omvang of reikwijdte van deze bedreiging die ons het vertrouwen kan geven dat we haar het hoofd kunnen bieden.

Dat is allemaal niet waar.  Maar laten we beginnen bij de snelheid waarmee veranderingen  zich  voltrekken.  De aarde heeft vijf eerdere momenten van massaal uitsterven gekend, waarbij er steeds zo veel soorten verdwenen dat de evolutie als het ware werd gereset. Met tussenpozen zwol de fylogenetische stamboom van de planeet eerst op en klapte vervolgens in elkaar, als een long: 450  miljoen  jaar  geleden  stierf  86  procent van alle soorten uit; 70 miljoen jaar later 75 procent; circa 125miljoen jaar daarna 96 procent; 50 miljoen jaar daarna 80 procent;  135 miljoen jaar daar weer  na opnieuw 75 procent. De meesten van ons hebben waarschijnlijk op school geleerd dat deze  massa-extincties het gevolg waren van asteroïdeninslagen. In werkelijkheid gold dat alleen voor het uitsterven van de dinosauriërs.  De vier andere keren draaide het om een klimaatverandering die  was  veroorzaakt  door  broeikasgassen. Het beruchtste geval heeft zich 250 miljoen jaar geleden voorgedaan. Het begon toen de aarde vijf graden warmer werd onder invloed van co2 en raakte in  een  versnelling  toen  die opwarming ervoor zorgde dat er methaan, een ander broeikasgas, vrijkwam. Uiteindelijk was dat de nekslag voor het overgrote deel van het leven op aarde. Tegenwoordig vergroten we het co2-aandeel in de atmosfeer nog veel sneller, volgens de meeste  schattingen minstens tienmaal zo snel als toen. De toename verloopt honderdmaal zo snel als op enig ander moment in de geschiedenis van de mensheid vóór de industrialisatie. Het aandeel co2in de atmosfeer ligt nu al een derde hoger  dan  de  hoogste  piek  in  de  afgelopen  800.000  jaar – misschien zelfs wel in de afgelopen vijftien miljoen jaar. Toen waren er nog geen mensen. De zeespiegel lag ruim dertig meter hoger dan nu. (pagina 11-12)


Terug naar Overzicht alle titels


Maarten Boudry

Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat
Polis 2019, 288 pagina's - € 22,50

Wikipedia: Maarten Boudry (1984)

Korte beschrijving op website uitgever
Nog nooit leefden we zo lang, zo welvarend en zo vreedzaam als vandaag. Kan dit mooie liedje blijven duren? Doemdenkers verkondigen dat we op de rand van de afgrond staan, cultuurpessimisten dat onze moderne samenleving aan een diepe malaise lijdt.
In Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat breekt Maarten Boudry een lans voor het vooruitgangsdenken. Hij bestrijdt het wijdverbreide pessimisme en zoekt naar verklaringen voor de doembeelden over klimaat en islamisering, over groeiend racisme en ongelijkheid en over de diepe wanhoop van de westerse mens. Boudry pleit voor de beproefde waarden van wetenschap en verlichting. Doemdenken leidt niet tot daadkracht maar tot fatalisme, terwijl vooruitgangsdenken niet wervend is. De wereld stond er nog nooit zo goed voor als vandaag, en we kunnen haar nog veel beter maken.

Fragment uit hoofdstuk 7. Waarom onze planeet niet naar de knoppen gaat
Niemand kan op voorhand voorspellen uit welke hoek de technische doorbraken zullen komen. Niemand kan ook garanderen dat ze er überhaupt komen. Maken we binnenkort een revolutie mee in accuopslag, die zonne- en windenergie veel aantrekkelijker maakt? Bouwen we binnenkort enorme koolstofboererijen die het CO2-gehalte in onze atmosfeer weer naar beneden halen? Of komt alle stroom uit onze stopcontacten binnen afzienbare tijd van thoriumcentrales of kernfusie? Is het vandaag vooral zaak om ons aan te passen aan de op til zijnde klimaatopwarming door bijvoorbeeld massaal dijken te bouwen, of hebben we nog voldoende tijd om de opwarming te vermijden en te temperene? Of is een gulden middenweg het beste? Niemand kan het met zekerheid zeggen, want tussen droom en daad staan natuurwetten in de weg, en praktische bezwaren. Wat we wel zeker weten is dat het probleem van klimaatopwarming te omvangrijk en te urgent is om ons de luxe van irrationele taboes en heilige huisjes te veroorloven. Laten we investeren in onderzoek en innovatie op alle vlakken, zowel voor de vermijding van klimaatopwarming als de aanpassing aan de gevolgen ervan. Laten we zo snel mogelijk uitvinden wat werkt en niet werkt, en welke oplossingen het meest kostenefficiënt zijn. (pagina 271-272)

Artikel waarin diverse andere boeken worden genoemd waarin min of meer hetzelfde wordt betoogd ('de' wereld staat er veel beter voor als we geneigd zijn te denken): Possibilist Hans Rosling : we moeten ook nieuwsgierig blijven en alert op nieuwe gevaren, zodat we daarop een antwoord hebben (mei 2018)

Boek: in 2019 verschijnt een nieuw boek van Rutger Bregman (De meeste mensen deugen). Ik vermoed dat dit boek deels aansluit bij het betoog van Maarten Boudry, maar er voor een ander deel tegenin zal gaan. Artikel: Rutger Bregman's Next idea: de meeste mensen deugen (februari 2019)

Lees ook: De ongelovige Thomas heeft een punt : een handleiding voor kritisch denken (dat hij in 2011 samen schreef met Johan Braeckman).

Terug naar Overzicht alle titels



vrijdag 5 april 2019

Tim Fransen

Het leven als tragikomedie : over humor, kwetsbaarheid en solidariteit
Maand van De Filosofie 2019, 155 pagina's -  € 4,95

Wikipedia: Tim Fransen (1988) en zijn website

Tekst op website uitgever
In 2019 staat het thema ‘Ik stuntel, dus ik ben’ centraal. Tim Fransen neemt hierin het voortouw als schrijver van het essay van de Maand van de Filosofie met zijn essay Het leven als tragikomedie.

Het menselijk dier wordt bepaald door een aantal tragische beperkingen. Hij is sterfelijk, kwetsbaar, gemankeerd; hij leeft in een wereld waarin verschillende waarden met elkaar botsen; en hij heeft het eigenaardige vermogen om vragen te stellen waar hij geen antwoord op krijgt.

In Het leven als tragikomedie betoogt Tim Fransen dat het komische niet een tegenpool is van het tragische, maar dat humor juist een alternatief perspectief biedt op ons onvermijdelijke falen. Een perspectief dat ons in staat stelt om het tragische onder ogen te komen, in plaats van een uitvlucht te zoeken in de vaak destructieve ontkenning ervan. En bovendien een perspectief dat een voedingsbodem kan vormen voor een gevoel van solidariteit met onze medestuntelaars.

Fragment uit Het tragische bestaan als beste van alle mogelijke werelden
Het immuunsysteem van de psyche
De levenshouding waarvoor ik in dit essay een pleidooi wil houden, is er een waarbij we het tragische in al haar oncontroleerbaarheid onder ogen zien. De redenen hiervoor zal ik nog uitgebreid uit de doeken doen, maar voor de goede orde: ik denk niet lichtzinnig over de mogelijke consequenties. Het is namelijk niet voor niks dat we ons vasthouden aan dit soort troostende illusies; er bestaat een reële mogelijkheid dat we slechter af zijn zonder.
  De Eerste Wereldoorlog toont een schrijnend beeld van wat er op het spel staat. De Britse psychiater Henry Head behandelde tijdens en na de oorlog onder anderen piloten.Geavanceerde bommenwerpers bestonden destijds nog niet, dus waren er voor een luchtbombardement twee opties. De eerste optie bestond uit simpele vliegtuigjes waar iemand uit een groentekistje een bom pakte en die boven de frontlinie op de vijand wierp. De andere optie bestond uit luchtballonnen aan een koord, als een soort vliegers. Als de wind goed stond, lieten ze die 's nachts vieren boven de vijandelijke linie, en gooide de bemanning vanuit de rieten mand een paar bommen naar beneden.
  De vliegtuigjes waren kwetsbaar en werden bij bosjes uit de lucht geschoten. De ballonnen waren in zekere zin nog vele malen kwetsbaarder, omdat ze veel trager waren en de bemanningsleden niet konden sturen. Desondanks waren de overlevingskansen veel groter, omdat de luchtballonnen 's nacht vlogen en geluidloos waren.
  Onder de overlevenden van de twee soorten piloten was er interessant genoeg een groot verschil in het aantal mensen met shellshock, wat we nu posttraumatische stressstoornis noemen. De meeste piloten van de vliegtuigjes liepen binnen de kortste keren weer vrolijk rond, maar veel van de ballonvaarders waren zo gek als een deur.
  Wat was het verschil? Het verschil was dat de piloten een stuurknuppel hadden waarmee ze het vliegtuig konden besturen. Ze hadden een gevoel van controle. De ballonvaarders voelden daarentegen totale machteloosheid. Als ze zouden worden beschoten was er niks wat ze konden doen.
  Met andere woorden: wat er op het spel staat is dus niks minder dan onze geestelijke gezondheid. De genoemde positieve illusies hebben een belangrijke functie. De illusie van controle, het onderschatten van noodlottige gebeurtenissen, en de eerder genoemde overschatting van onze positieve eigenschappen - ze lijken te dienen als een soort immuunsysteem van de psyche. Ze houden onze eigenwaarde op peil en geven ons een gevoel van veiligheid en vertrouwen. Hoewel het moeilijk te bepalen is wat oorzaak en wat gevolg is, blijkt inderdaad dat bij mensen met een depressie deze positieve illusies het laten afweten. We moeten dus de woorden van Sigmund Freud serieus nemen: misschien is het leven wel te moeilijk om onverdoofd tot ons te nemen. (pagina 78-79)

Terug naar Overzicht alle titels 

dinsdag 2 april 2019

Bas Heijne 6

Mens/Onmens : essay
Prometheus 2019, 160 pagina's - ?

Bas Heijne kondigde op 1 april via een Tweet dit nieuwe boek aan. Verschijnt in september 

Al in 2015 werd dit boek aangekondigd. Er was zelfs een aanbiedingstekst
Nog niet zo lang geleden leek de toekomst van de mensheid een rechte lijn. De volledige ?onttovering van de wereld?, zoals Max Weber het uitdrukte, leek een onomkeerbaar proces. De mens zou, met behulp van wetenschap en technologie, steeds meer in staat zijn de wereld te beheersen. Ook de mens zelf zou steeds beter in staat zijn het lot in eigen hand te nemen en zijn eigen schepper kunnen worden. In Mens of onmens onderzoekt Bas Heijne waar het misging. Wie het nieuws volgt ziet dat grote delen van de wereld in de ban zijn van emoties die met een rationeel wereldbeeld niets te maken hebben, ?negentiende-eeuwse? fenomenen als nationalisme en racisme hebben onverwacht een moderne gedaante aangenomen. Grenzen die verdwenen leken worden ijverig opnieuw getrokken. Nieuwe technologie dreigt de mens in veel opzichten overbodig te maken. In zijn Huizinga-lezing van eind 2013 stelde Bas Heijne zich de vraag hoe de mens, bedreigd door zowel redelijke als onredelijke krachten, overeind zou kunnen blijven. In dit persoonlijke en bevlogen essay keert hij terug naar dit thema en stelt hij zich de vraag of de mens zichzelf kan overleven.

In zijn tweet van 1 april 2019 suggereert Bas Heijne dat het 'de opvolger' van Onbehagen : Nieuw Licht op de beschaafde mens is.

Wikipedia: Bas Heijne (1960)

Korte beschrijving

Fragment uit

Enkele andere boeken van Bas Heijne
Staat van Nederland : een pleidooi (2017)
Onbehagen : Nieuw Licht op de beschaafde mens (2016)
Wereldverbeteraars : Gandhi, King, Mandela - hun erfenis (2017)
Kleine filosofie van de volmaakte mens (2015)
De betovering van de wereld (2013)
Vrijheid, gelijkheid, broederschap (2018)

Terug naar Overzicht alle titels

maandag 25 maart 2019

Addie Schulte

De strijd om de toekomst : over doemscenario's en vooruitgang
Cossee 2019, 272 pagina's - € 22,99

Website Addie Schulte (1965) en Follow the Money.

Korte beschrijving
Dit boek beschrijft hoe feiten en meningen over de vooruitgang van de maatschappij botsen met feiten en meningen over de eindigheid van de Aarde waarop de mens roofbouw pleegt. Daarbij staan de belangrijkste neergangstheorieën in de domeinen van cultuur, economie, ecologie en technologie centraal. Neergangsideeën zijn vaak gebaseerd op angst, die weer leidt tot spanningen en frictie. Is die angst terecht? De auteur gebruikt veel actuele voorbeelden om zijn betoog te verlevendigen (energie, klimaat, migratie, robotisering). Met als intrigerende vertrekstelling: 'Nederland verdwijnt'. In het slothoofdstuk worden ook de positieve kanten van een onzekere toekomst behandeld. De auteur brengt zo veel materiaal over toekomstdenken bij elkaar. Niet altijd even gemakkelijk, maar wel relevant. Hij eindigt toch positief: 'We kunnen niet zonder gevreesde toekomst'. Hij gebruikt daarbij vaak 'wij' waar hij mogelijk 'ik' (zichzelf dan) bedoelt? Doorlezers kunnen terecht bij de selectieve literatuurlijst en de eindnoten.

Tekst op website uitgever
Ondermijnen populisten de democratische wereldorde? En staat onze westerse beschaving werkelijk op het spel? Dagelijks staan de kranten en sociale media vol met
doemscenario’s over onze toekomst – we lijken er steeds meer van overtuigd dat de toekomst ons geen betere wereld brengt.

In De strijd om de toekomst onderzoekt Addie Schulte neergangstheorieën over actuele kwesties als migratie, neoliberalisme, robotisering en klimaatverandering. Niet om het waarheidsgehalte of de waarschijnlijkheid van deze doemscenario’s vast te stellen, maar om te onderzoeken hoe deze denkbeelden zich de afgelopen decennia hebben ontwikkeld en welke invloed zij hebben op het beeld van onszelf en van de wereld. Hij bespreekt een
scala aan vooraanstaande en opkomende denkers over het hele politieke spectrum, zoals Paul Scheffer en Frits Bolkestein, Naomi Klein en Michael Ignatieff, Steven Pinker en Rutger Bregman.

Wat zeggen de angsten voor de migrant, of voor de Apocalyps, eigenlijk over onszelf?
Addie Schulte geeft kritische instrumenten om de ideeënstrijd over de toekomst te ontleden. Hij laat zien dat neergangstheorieën onderdeel zijn van het politieke debat:
ze kunnen worden gebruikt om ons voor het karretje van elk mogelijke ideologie te spannen, omdat ze ons ook een betere wereld beloven. Maar wie echt op een andere
manier naar onze toekomst wil kijken, zal daarin ruimte moeten laten voor twijfel en onzekerheid.

Fragment uit 3. De bruikbare catastrofe
ERKEN DE ONZEKERHEID
De aanstaande ondergang van de menselijke soort of een stralende toekomst met een nieuwe mens. Wie over klimaatverandeirng gaat denken, komt terecht bij ingrijpende veranderingen, een keuze tussen een wereldwijde catastrofe of een utopie. Wie denkt dat die keuzes wat te rigide zijn, moet de onzekerheden in het verhaal over klimaatverandering onderkennen. Die onzekerheden slaan niet zozeer op de kwestie of menselijk handelen de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde is, maar vooral op de uiteindelijke effecten en remedies.
  Een manier om met deze onzekerheden om te gaan is het voorzorgsprincipe. Omdat we niet alles zeker weten, kunnen we beter het zekere voor het onzekere nemen en nu maatregelen treffen. Juist omdat er onzekerheid is, moet er worden gehandeld om die onzekerheden te verminderen. Of dat werkt is overigens onzeker, omdat onduidelijk is of voorzorgsmaatregelen voldoende zijn om het gevreesde effect teniet te doen.
  Mede vanwege die blijvende onzekerheid is het verleidelijk om klimaatverandering tot een morele kwestie te maken. Maar dan nog is het niet zo simpel om conclusies te trekken. In een ontwikkeling die vele generaties bestrijkt, uit het verleden, in het heden en in de toekomst, is het niet eenvoudig om de morele aansprakelijkheid te verdelen. Wie moet de rechter zijn in een kwestie die zich over vele generaties uitstrekt? Het idee dat we door het overwinnen van de klimaatcrisis betere mensen worden, kan vals optimisme zijn.
  Meer besef voor de tragiek van klimaatverandering kan geen kwaad. De opwarming van de aarde is het gevolg van materiële vooruitgang: een vergroting van welvaart en vrijheid door de beschikbaarheid van meer energie, die het simpelst uit fossiele brandstoffen te winnen was. Steenkolen, olie en gas dreven de industriële en agrarische productie op, maakten mensen welvarender en de wereld kleiner. Het intensieve gebruik van 'fossiel' had onbedoelde gevolgen. Maar ook een duurzame economie, gebaseerd op hernieuwbare energie en de recycling van grondstoffen, kan onverwachte of misschien wel ongewenste gevolgen hebben. Sommige activiteiten en producten zullen duurder worden, wat tot beperkingen kan leiden. Iemand zal daarvoor moeten betalen, en dat is een heikel punt in onderhandelingen over klimaatregelingen. De oplossingen voor de klimaatcrisis, als die al haalbaar zijn, leiden niet per definitie tot een win-winsituatie.
  Hoe het verder zal gaan met de klimaatverandering is onbekend. Gaan de aangekondigde rampen zich voltrekken, maken we die nu al mee of blijven die op het laatste nippertje uit dankzij menselijk ingrijpen Hoe dan ook, het verhaal van de eindige aarde en de verwoestende invloed van de mens zal in oude of nieuwe vormen blijven bestaan. De groei van de wereldbevolking, de ontbossing in de tropen, het uitsterven van planten en dieren; de ecologische neergangstheorie kan vele aangrijpingspunten vinden. We leven in het antropoceen, het tijdperk waarin de mens een ingrijpende, misschien wel catastrofale invloed uitoefent op de natuurlijke omgeving. (pagina 138-139)

Terug naar Overzicht alle titels


Geert Noels 2

Gigantisme : van too big to fail naar trager, kleiner en menselijker
Lannoo Spectrum 2019, 236 pagina's - € 24,99

Wikipedia: Geert Noels (1967)


Tekst op website uitgever
Geert Noels maakt een verrassende diagnose van onze ontspoorde economie en stelt remedies voor
Waarom stijgt het aantal obesitasgevallen als er ergens een nieuwe hypermarkt opengaat? Waarom strijken de grootste bedrijven alle winsten op? Waarom raken voetbalclubs uit België en Nederland nauwelijks verder dan de voorrondes van de Champions League?
Tien jaar na het begin van de financiële crisis en tien jaar na zijn bestseller Econoshock maakt Geert Noels een nieuwe, gedurfde analyse van de wereldeconomie. Onze wereld lijdt aan gigantisme. Bedrijven en organisaties worden steeds groter en machtiger. Dat fenomeen doodt gezonde concurrentie, leidt niet tot duurzame groei en brengt de mens in verdrukking, met welvaartsziektes als burn-out of obesitas tot gevolg.
In Gigantisme stelt Geert Noels ook tien oplossingen voor die de economische spelregels bijstellen, de giganten temmen en de mens en het milieu weer een plaats geven in de wereldeconomie. De toekomst zal kleiner, trager en menselijker zijn.

Fragment uit hoofdstuk 5. Van groeiobsessie naar duurzame groei
De huidige economische groei is niet alleen te vervuilend, hij is evenmin neutraal tussen de generaties. De huidige generatie probeert zoveel mogelijk economische groei te realiseren zonder aan de gevolgen voor morgen te denken. Pollutie is daarvan een voorbeeld. Maar hetzelfde geldt - en ook dat heb ik al meermaals aangehaald - voor de groei van de schulden. Uiteindelijk zijn schulden een manier om vandaag iets te kopen wat je normaal pas over een aantal jaren zou kunnen kopen. Schulden vervroegen met andere woorden de economische groei. Als het om investeringen gaat - denk aan huizen, scholen, ICT of infrastructuur - zou je nog kunnen argumenteren dat dat positief is. Maar soms is zelfs dat niet correct: zodra er overcapaciteit wordt gecreëerd, zullen te veel investeringen de situatie alleen maar verergeren.
  Neem bijvoorbeeld auto's of consumptiegoederen: als er overcapaciteit is en de overheid nog meer investeringen aanmoedigt door het maken van schulden aantrekkelijk te maken - dan vererger je alleen maar het probleem. Overheden die gebukt gaan onder groeiproblemen willen zogenaamde keynesiaanse maatregelen nemen en met schulden allerlei nutteloze grote infrastructuurwerken aanvatten. Die zijn niet alleen economisch niet productief, maar vormen ook een aanslag op de natuur of de mens. Keynesiaanse witte olifanten stimuleren nog meer gigantisme. (pagina 146)

Fragment uit recensie
Maar is dit wel zo? Noels erkent in zijn boek de kracht van schaalvoordeel, maar vindt dat gigantisme zelf een ziekte. 'In de drang naar efficiëntie zijn we de mens en zijn gemeenschap uit het oog verloren', schrijft hij. Een voorbeeld daarvan is dat een grote bibliotheek in een stad veel goedkoper en efficiënter kan werken dan een kleine bibliotheek in een dorp, maar ook die heeft een sociale functie.
  En zo barst het boek van de voorbeelden van goedbedoelde efficiëntie die onbedoelde bijwerkingen heeft. Sommige daarvan liggen voor de hand, zoals dat minder concurrentie leidt tot lagere lonen. Anderen lijken dan weer wat vergezocht, zoals dat gigantisme ook leidt tot obesitas, burn-outs en pesten op school.
  Noels constateert dat de trend ook al een beetje aan het keren is. Zo kozen de Britten mede voor de brexit door het gigantisme van de Europese bureaucratie. Hoe pijnlijk dat afscheid ook is, sommige mensen zijn kennelijk bereid de prijs te betalen voor meer eigenheid en autonomie. De bottomline is: het kapitalisme is in een crisis, we moeten terug naar de oorsprong ervan. Decentralisatie is volgens Noels de weg voorwaarts. Dat de groei daardoor zal vertragen moeten we op de koop toe nemen. De welzijnswinst die we ermee kunnen bereiken maakt het welvaartsverlies de moeite waard. (Gigantisme is een ziekte - FD, zaterdag 23 maart 2019)
Lees ook: Econoshock : hoe zes economische schokken uw leven fundamenteel zullen veranderen (uit 2008)

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 20 maart 2019

Paul Shapiro

Nooit meer slachten: hoe kweekvlees ons bord en de wereld zal veranderen
Balans 2019, 256 pagina's € 21,99

Oorspronkelijke titel: Clean Meat: How Growing Meat Without Animals Will Revolutionize Dinner and the World (2018)

Wikipedia: Paul Shapiro (1979)

Tekst op website uitgever
De mens eet graag vlees. Dat is al duizenden jaren zo, maar door de groeiende wereldbevolking en de stijgende vraag naar vlees, eieren, zuivel en andere dierlijke producten legt dat een enorme druk op onze planeet, onze gezondheid en de dieren zelf. Ons eetpatroon lijkt niet langer houdbaar.

Maar wat als we toch vlees kunnen blijven eten? Echt vlees, gemaakt uit dierlijke cellen of zelfs enkele moleculen, zonder dat er dieren voor geslacht worden. Want van een cel van één enkele koe kunnen we een heel dorp voeden.

In Nooit meer slachten neemt Paul Shapiro ons mee in de race om dat schone, veiligere en meer duurzame vlees in de winkel en op ons bord te krijgen. Hij praatte met visionairen, ging kijken in onderzoekscentra en luisterde mee in de vergaderruimtes van de grote bedrijven. In dit baanbrekende boek beschrijft hij de zoektocht naar kweekvlees en het levendige debat over het onderwerp.

Kweekvlees is een revolutie die onze manier van eten voorgoed kan veranderen.

Fragment uit

Interview: Paul Shapiro snapt niks van de Nederlandse weerzin tegen kweekvlees (maart 2019)

What Will Future Generations Think of Our Treatment of Animals? | Paul Shapiro | TEDxMidAtlantic



Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 19 maart 2019

René ten Bos 3

Extinctie
Boom 2019, 192 pagina's € 22, 50

Wikipedia: René ten Bos (1959)

Tekst op website uitgever
René ten Bos neemt afscheid als Denker des Vaderlands met een knetterend essay over het begrip ‘uitsterven’. Het uitsterven van diersoorten gaat in een ongekend tempo en is een van de urgentste problemen van onze tijd. Toch is er weinig filosofische reflectie over. In Extinctie probeert René ten Bos deze omissie recht te zetten: hij laat zien dat ‘extinctie’ een subtiel ecologisch begrip is dat, net als alle andere begrippen in de ecologie, geen heldere contouren heeft. Extinctie gaat niet zozeer om het verdwijnen van het laatste exemplaar van een bepaalde soort, maar beschrijft veeleer een proces van ‘uitdoven’. Niet alleen het voortbestaan van planten en dieren staat op het spel, maar ook dat van onszelf. Het uitsterven van de mens heeft filosofen van alle tijden beziggehouden, maar volgens Ten Bos kunnen wij ons eigen uitdoven niet los zien van dat van andere soorten. Extinctie is bedoeld voor mensen die niet willen wegkijken van onheil en catastrofe; voor mensen die openstaan voor een nieuwe manier van denken over ecologie. Extinctie sluit naadloos aan bij de discussie over het Antropoceen, waar Ten Bos zich nadrukkelijk in heeft gemengd. Het boek gaat verder waar het alom geprezen Dwalen in het Antropoceen ophield

Fragment uit 8. Pessimus
Teratologische demonen
Ik vertel de morbide geschiedenis van Chamfort omdat die in geuren en kleuren wordt naverteld door de New Yorkse filosoof Eugene Thacker. Hij is een van de grootste pessimisten onder de hedendaagse filosofen, die als geen ander over het ondenkbare van de menselijke extinctie heeft proberen na te denken. Chamfort wordt door Thacker omschreven als een van de 'beschermheiligen van het pessimisme', naast andere meer of minder bekende denkers zoals Pascal, Mainländer, Cioran, Joubert, Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche en tal van anderen. Thacker definieert die beschermheiligen als mensen die 'waken over ons lijden', al voegt hij er meteen  aan toe dat ze te 'laconiek' of te 'nors' zijn om zich op een goede manier van die taak te kwijten.
  Anders dan bij Benatar kom je bij Thacker nooit het idee tegen dat pessimisme een consistente filosofische positie is. Er is geen pessimist die niet af en toe 'korte momenten van enthousiasme' kent. De bekendste van allemaal, Arthur Schopenhauer, hield van fluitspelen. Steeds weer maakt Thacker duidelijk dat het pessimisme filosofisch niet houdbaar is, dat het meer een aarzelend zweven is waar mensen normaal gesproken geen behoefte aan hebben, omdat ze geen tijd hebben voor lieden met een pesthumeur en een beroerde attitude.
  Pessimisme maakt zich in de ogen van verstandige mensen schuldig aan de onvergeeflijkste misdaad in het westerse denken: het beweert dat dingen misschien niet allemaal een goede reden hebben, dat de wereld geen helder doel heeft, dat het elk moment alle kanten op kan. Het erge is dat het dit allemaal ook nog eens beweert zonder de geringste pretentie van zekerheid. Deze hardnekkige onwil om zekerheidsgaranties te geven is het irritantste aan pessimisme. Het werpt steeds schaduwen op alom geprezen ideeën en doet dat niet eens vanuit een ferm standpunt. (pagina 167-168)

Lees ook: Water : een geofilosofische geschiedenis (uit 2014) Dwalen in het Antropoceen (2017) en Het volk in de grot (2018)

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 14 maart 2019

Marianne Thieme

Groeiend verzet
Prometheus 2019, 160 pagina's - € 19,99

Wikipedia: Marianne Thieme (1972)

Korte beschrijving
'Dit boek is voor iedereen die zich zorgen maakt over de toekomst van onze prachtige planeet en zijn bewoners.' Dat schrijft fractievoorzitster en medeoprichtster van de Partij voor de Dieren Marianne Thieme in het woord vooraf van 'Groeiend verzet'. Het boek kan gezien worden als een tussenbalans van de politieke partij die in 2006 voor het eerst in de Tweede Kamer kwam. Thieme beschrijft wie de inspiratiebronnen van haar idealisme zijn, hoe ze aanvankelijk tegen single-issue partijen was gekeerd, hoe haar partij zich in de loop van de tijd heeft ontwikkeld, hoe de PvdD haar standpunten probeert te verwezenlijken, tegen welke hindernissen de partij aanliep en hoe ze daarmee omging. Met een fotokatern in kleur en een beredeneerde verwijzing naar verdere literatuur.

Tekst op website uitgever
‘Maandag 28 oktober 2002, twaalf dagen na de val van kabinet-Balkenende I. Het was koud, zonnig en droog, en er stond weinig wind. Dat viel op omdat het aan de IJ-oevers van Amsterdam vreselijk kan waaien. Vlak voor sluitingstijd stormde ik de Kamer van Koophandel binnen. Ik kwam zojuist uit het chique Zuid gefietst. Daar had ik de oprichtingsakte van een nieuwe partij ondertekend: de Partij voor de Dieren.’

In Groeiend verzet doet Marianne Thieme verslag van de opkomst van het grootste ideologische exportproduct uit de Nederlandse politiek. De redenen om de partij op te richten; de overeenkomsten met de negentiende-eeuwse vrouwenrechtenbeweging en andere emancipatiebewegingen; hoe het is om als activist in het parlement een andere wijze van politiek te bedrijven en hoe je succesvol kunt zijn door vast te houden aan je idealen; en waarom zij ondanks felle tegenstand hoopvol is dat de nieuwe groene revolutie aanstaande is.

Groeiend verzet is verplicht leesvoer voor iedereen die meent dat het roer radicaal om moet.

‘En voorts ben ik van mening dat er een einde moet komen aan de bio-industrie...’

Marianne Thieme (1972) is medeoprichter van de Partij voor de Dieren en sinds 2006 fractievoorzitter van de partij in de Tweede Kamer.

Fragment uit 4. Hoop
Idealisme is het nieuwe realisme
Het lastigst is het om de cynici ervan te overtuigen dat idealisme het nieuwe realisme is. Tussen droom en daad staan wetten en praktische bezwaren, om met Willem Elsschot te spreken. De wereld is inderdaad enorm ingewikkeld geworden en de machten en krachten waartegen we strijden zijn vaak groot, abstract en zetelen vaak ver weg: in Den Haag of Brussel of Washington. Voeg daarbij de kaasstolp die over dit soort beleidscentra staat, die politici, bestuurders en beleidsmakers afschermt van de geluiden van de straat en je begint te snappen waarom zelfs de grootste idealist wel eens moedeloos wordt. Ik voel het zelf meestal als ik op weg naar Den Haag weer een vrachttwagen vol varkens voorbij zie komen.
  Het is om die reden dat de ontdekking dat de Partij voor de Dieren in een lange traditie van afschaffingsbewegingen stond zo inspirerend was. Niet alleen omdat je dan ziet dat er meer van dit soort bewegingen zijn geweest, die ook nog eens een grote overlap met elkaar vertonen: de eerste strijders voor vrouwenrechten of voor de afschaffing van de slavernij waren heel vaak ook vegetariër of veganist en zagen de strijd voor dierenrechten als het logische vervolg op de strijd voor vrouwenrechten. Ook omdat de gedeelde noemer is dat ze allemaal opkomen voor de kwetsbaarsten: slaven, minderheden, kinderen, vrouwen, homo's en dieren. (pagina 136-137)

Lees ook: De kanarie in de kolenmijn (uit 2016), dat ze schreef met Ewald Engelen.

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 6 maart 2019

Oliver Bullough

Moneyland : een zoektocht naar het verborgen geld van de superrijken en de multinationals
Thomas Rap 2019, 413 pagina's - € 24,99

Oorspronkelijke titel: Moneyland : why thieves & crookes rule the world & how to take it back(2018)

Informatie over Oliver Bullough (1977)

Korte beschrijving
Een nieuw boek (de Nederlandse vertaling van een door een Britse journalist geschreven werk) op het gebied van financieel-economische criminaliteit. De titel duidt op een virtuele ruimte waarin (illegale) verplaatsing van geldstromen tussen landen en bankrekeningen liefst verborgen en naar profijtelijke locaties plaatsvindt. De auteur is publicist, als zodanig bekend van diverse nominaties voor prijzen. Het boek is thematisch met voorbeelden van over de gehele wereld ingedeeld, met beschrijving van hoe rijkdom te verbergen en wetten te modelleren om dit te faciliteren. Belangrijk thema is witwassen en het aanpakken in deze van de banken. Het boek geeft verslag van eigen onderzoek naast dat van anderen. In de eindnoten wordt nader informatie verstrekt over het bronnenmateriaal en over geraadpleegde zegslieden. In de toegankelijkheid van het boek wordt voorzien met een uitgebreid onderwerpen- en namenregister.

Beschrijving op website uitgever
Fout geld. Vroeger kon je dat uitgeven aan een auto, een vakantie of een bontjas. Veel meer zat er niet in. Tot een paar bankiers in Londen op een briljant idee kwamen. Zou het niet mogelijk zijn om een plek te creëren waar de belastingdienst je kapitaal nooit zou kunnen vinden? Neem bijvoorbeeld het Kanaaleiland Jersey, waar je al je geld kunt verstoppen in een mooie trust. Of denk eens aan Nevis, een Caribisch vulkaaneilandje dat zich ontwikkelde tot een onweerstaanbaar belastingparadijs dat inmiddels al meer bedrijven dan inwoners telt. In Moneyland laat Oliver Bullough ons zien hoe de superrijken, de criminelen en de multinationals erin slagen hun geld uit handen van de belastingdienst te houden. Bullough legt uit hoe onze banken witwassen en hoe sommige westerse landen tot het uiterste gaan om grote bedrijven binnen te halen, zodat uiteindelijk alleen de gewone man nog zijn belastingen betaalt. Moneyland vertelt het verbijsterende verhaal van rijkdom en macht in de eenentwintigste eeuw.

Fragment uit 1. De grot der wonderen
Een deel van de verklaring van de toenemende ongelijkheid ligt in het feit dat rijke mensen toegang hebben tot offshore-trucs waar anderen geen gebruik van kunnen maken, maar het is een aspect dat tot nu toe weinig aandacht heeft gekregen. westerse overheden leveren weliswaar een voortdurende strijd om deze legale spelletjes de baas te blijven, maar zij beschikken tenminste over instanties en tradities die helpen corruptie buiten de deur te houden. In jongere en armere landen bestaan die instanties en tradities niet. Ambtenaren en politici gaan ten onder in de tsunami van geld. Een jurist in Oekraïne verwoordde het zo: 'Je hebt niet de keus tussen smeergeld  aannemen of eerlijk blijven; nee: het is smeergeld aannemen of je kinderen worden vermoord. Natuurlijk pak je het smeergeld aan.' Zijn Mexicaanse collega's zeggen het nog kernachtiger: 'Wil je betaald worden in zilver of in lood?' Corruptie is zo wijdverbreid dat sommige overheden niet eens in staat zijn hun rijkste inwoners belasting te laten betalen, wat betekent dat de armsten voor de financiering van de overheid opdraaien. Dit ondermijnt de democratische legitimiteit en maakt de bevolking boos. Voor mensen die in een liberale wereldorde geloven, zit hier geen positieve kant aan.
  Politieke commentatoren van alle richtingen hebben hun zorgen geuit over het effect van ongelijkheid op het maatschappelijke systeem in de VS, waar het aandeel in de welvaart van de rijkste 1 procent van de bevolking tussen 1990 en 2012 is gestegen van een kwart naar twee vijfde. Maar als je denkt dat dat erg is, kijk dan eens naar wat er op mondiaal niveau gebeurt: in de tien jaar na 2000 is het bezit van de rijkste 1 procent van de wereldbevolking gestegen van  een derde naar de helft van het totale bezit. Die stijging wordt aangejaagd door landen als Rusland. In de vijftien jaar sinds Poetin in 2000 aan de macht kwam, zag de 4 procent van de Russen die Credit Suisse tot de middenklasse rekent (18.000 tot 180.000 dollar) hun gezamenlijke vermogen stijgen met 137 miljard dollar, wat positief lijkt tot je naar de hoogste klasse kijkt. In diezelfde periode steeg het vermogen van de 0,5 procent Russen die meer dan 180.000 dollar bezitten met een onvoorstelbaar bedrag van 687 miljard. De rijkste 10 procent van de Russen bezit 87 procent van het totaal, een hoger percentage dan in welk ander groot land dan ook; een grimmig gegeven voor een land dat dertig jaar geleden nog communistisch was.
  En dit alles wordt mogelijk gemaakt door westerse geldgoochelaars: juristen, accountants en anderen die geld verplaatsen en op slimme manieren verbergen. (pagina 33-34)







Artikel: Moneyland: het zal nooit makkelijker zijn om ertegen op te treden dan nu.  (april 2019)

Terug naar Overzicht alle titels