dinsdag 7 april 2020

Optimisme - boeken én e-books voor onze post-corona-times

Een stortvloed aan optimistische boeken
De afgelopen jaren zijn er verschillende boeken verschenen waarin de auteurs zich in meerdere of mindere mate optimistisch uitlaten over waar we (als mensheid) staan, en dat we waarschijnlijk in staat zijn alle opdrachten die op ons bord liggen te gaan aanpakken. En vooral in onze contreien, hier in het Westen, leven we in wat Annegreet van Bergen Gouden jaren (ook e-book) noemt. Dit gaat zeker op voor iedereen die ouder dan vijftig is: hij of zij heeft aan den lijve ervaren hoe Nederland steeds welvarender werd.

Voordat ik vier boeken specifiek naar voren wil halen stip ik enkele andere (zeer) optimistische boeken aan:

* Vooruitgang : tien redenen om naar de toekomst uit te kijken van Johan Norberg (2016) boek
* Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat van Maarten Boudry (2019) boek
* De strijd om de toekomst : over doemscenario's en vooruitgang van Addie Schulte (2019) boek
* Ons betere ik : waarom de mens steeds minder geweld gebruikt van Steven Pinker uit 2011 boek en e-book
* Verlichting nu : een pleidooi voor rede, wetenschap, humanisme en vooruitgang van Steven Pinker (uit 2018) boek en e-book
* Het gaat geweldig : 100 feiten die u een andere kijk op de wereld geven van Maarten Bicker Caarten (uit 2013) boek
Tegen de angst : optimisme als opdracht voor de 21e eeuw van Ralf Bodelier (2005) boek

Halfvol of halfleeg?
Iedereen realiseert zich dat we als mensheid voor grote uitdagingen staan. Maar grosso modo kun je bij burgers en schrijvers twee soorten grondhoudingen aantreffen: het glas is halfvol, óf halfleeg. De halfvol-denkers geloven dat we in staat zijn alle problemen te gaan oplossen. We hebben immers voor hetere vuren gestaan, en we kunnen het. Halfleeg-denkers zijn daar niet zo stellig over. Zij zien vooral obstakels en realiseren zich dat niet iedereen in staat is mee te gaan met de noodzakelijke veranderingen.

Het eerste (papieren) boek dat ik hier naar voren wil halen is een perfecte illustratie van deze houding. Charles C. Mann, een redelijk beroemde Amerikaanse wetenschapsjournalist, laat deze zelfs in de titel van een dik boek uit 2018 naar voren komen: De profeet en de tovenaar : twee grondleggers en hun concurrerende ideeën over een leefbare toekomst op onze planeet.

Hij zet twee personen tegenover elkaar: Norman Borlaug als de tovenaar, en William Vogt als de profeet. Norman Borlaug is dé man die verantwoordelijk was voor de zogenaamde Groene revolutie, waardoor de mens in staat was de opbrengst van de verbouw van rijst en andere granen te verhogen. Hard nodig toen de wereldbevolking jaar na jaar bleef groeien. Hij staat symbool voor 'alle' wetenschappers en technologen die continu bezig zijn de grenzen van wat kan op te rekken. "De wetenschap gaat alles oplossen!" Tovenaars die met hun onderzoek de wereld steeds beter en mooier gaan maken. Tegenover deze Norman Borlaug plaatst Charles C. Mann William Vogt. Een Amerikaans ornitholoog die als een van de eersten vraagtekens ging zetten bij de impact van de mens op de aarde en haar omgeving. Hij wordt als een van de vaders van de milieubeweging gezien. Een man die als een profeet steeds het spreekwoordelijke vingertje opstak en vroeg of dit of dat wel zou moeten mogen.

Het mooie van het boek van Charles C. Mann is dat hij - los van het feit dat het een vlot geschreven verhaal is over een deel van de geschiedenis waar 'je' weinig van af weet - géén positie inneemt. Beide heren wordt recht gedaan. Je krijgt als lezer een prima beeld van wie ze waren, waar ze voor stonden en je krijgt ook een goed beeld van de tijd waarin zij leefden. Maar Charles C. Mann spreekt geen voorkeur voor een van beiden uit. Zijn stelling is dat only time will tell, of 'de tovenaars' ons gaan redden, óf dat de profeten gelijk hebben en we op een pad naar beneden zitten.

De Grote Verstoring
De Australische milieu-activist Paul Gilding is zonder enige twijfel een 'opvolger' van William Vogt. Hij weet als profeet dat het niet goed gaat met de aarde. Heeft op talloze manieren actie gevoerd om de wereld een andere kant op te laten gaan. Maar in 2011 kwam hij tot de conclusie dat dit niet voldoende is. Alles gaat gewoon door. De verkeerde kant op. De mensheid is (nog) niet in staat andere wegen in te slaan.

Tóch is hij een halfvol-glas-denker. Hij weet dat de wereld hét probleem kan gaan oplossen. Alleen moeten we dan wel gaan beginnen. Dat kan alleen als er - in zijn ogen - een 'grote verstoring' komt. In het Engels heet dat The Great Disruption.

In Helden uit noodzaak : hoe onze generatie dankzij de ecologische en economische crisis de wereld gaat redden werkt hij dit verhaal van 'de grote verstoring' verder uit. Zijn stelling is dat we als mensheid op zeker moment geconfronteerd moeten worden met een fenomeen dat zó groot is dat iedereen zich realiseert dat 'het' anders moet. Hij noemt dat een Pearl Harbor-moment. Toen - in december 1941 - realiseerde het Amerikaanse volk zich dat ze zich niet langer afzijdig konden houden van een wereldoorlog die toen al anderhalf jaar aan de gang was. Van het ene op het andere moment besloot president Franklin D. Roosevelt om de hele Amerikaanse economie om te bouwen tot een oorlogseconomie. Iedereen liet bij wijze van spreken alle frivoliteiten liggen, en begon mee te werken aan het winnen van die oorlog. Dat lukte binnen drie à vier jaar. Hét kan, als we hét willen! Paul Gilding hoopte al in 2012 op een nieuw Pearl Harbor moment. Only time will tell, of deze corona-crisis ons Pearl Harbor-moment zal zijn.

Een possibilist
Twee jaar geleden verscheen het 'testament' van Hans Rosling, een Zweedse arts. Hij heeft als arts in verschillende landen gewerkt; rijke én arme. En begon zich op zeker moment te interesseren voor data over hoe landen 'het' doen. Hoe ze scoren qua gemiddeld inkomen, leeftijd, onderwijs, aantal jaren onderwijs of hoe meisjes het doen (vergeleken met jongens). Deze 'hobby' leidde uiteindelijk tot een gigantische database met gegevens over alle (193) landen; vanaf 1800 tot vandaag de dag.
In Feitenkennis : 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt laat hij zien dat 'de wereld' er veel beter voor staat dan de meesten van ons denken. Sterker: het boek opent met een quiz met dertien vragen die de meeste deelnemers (hoog- én laagopgeleid) gemiddeld slecht maken. Bijna iedereen denkt dat de wereld - en vooral die in zogenaamde derde wereldlanden - er slecht voorstaat. Maar hij laat zien dat het beeld heel anders is. Elk land heeft zich sinds 1800 alleen maar positief, én snel ontwikkeld. Er waren af en toe wat haperingen (de Spaanse griep in 1919, of WW1 en WW2), maar in grote lijnen worden landen gemiddeld steeds welvarender, leven mensen langer, hebben ze meer toegang tot schoon drinkwater, mogen kinderene langer naar school et cetera. Een ontnuchterend boek van een halfleeg-glas-denker.

Een belangrijk, must read boek vanwege die cijfers. Maar vooral door wat Rosling ook doet. Hij beschrijft in tien hoofdstukken evenzovele redenen waarom wij mensen zo slecht in staat zijn dit soort informatie tot ons te laten doordringen, We zitten als mens tjokvol 'mechanismen' die dat verhinderen. Daarmee is dit boek in mijn ogen vooral een boek voor iedereen die 'iets' heeft met het begrip mediawijsheid.

Maar het geniale van Hans Rosling zit hem in zijn slotconclusie, waarin hij betoogt zeer optimistisch te zijn over de mensheid. We kunnen en zullen ons positief blijven ontwikkelen. Maar in tegenstelling tot schrijvers als Steven Pinker, Maarten Boudry, Hans Bodelier, Addie Schulte of Maarten Bicker Caarten is hij niet naïef. Op pagina 244/245 zegt hij:
Ik ontken niet dat er dringende mondiale gevaren zijn waar we iets aan moeten doen. Ik ben geen optimist die de wereld door een roze bril ziet. Ik word niet rustig door de ander kant op te kijken. De vijf problemen die mij het meest zorgen baren zijn: een wereldwijde pandemie, financiële ineenstorting, wereldoorlog, klimaatverandering en extreme armoede. Waarom ik me juist over deze vijf problemen het meest zorgen maak? Omdat de kans heel groot is dat ze zich voordoen: de eerste drie hebben zich al eerder voorgedaan en de twee andere zijn nu gaande (). Als we hier niets tegen doen, zal niets anders werken. Dit zijn megamoordenaars, die we moeten stoppen, als dat al kan, door er gezamenlijk, stap voor stap, tegen op te treden.

Opmerkelijk dat hij als eerste bedreiging pandemie noemt. Nietwaar? En dan bezigt hij het woord possibilist. Een samentrekking van twee Engelse woorden: optimist & possible (dingen die mogelijk zijn). En licht dat op pagina 249 nader toe:
Ik zeg niet dat je je geen zorgen hoeft te maken. ik zeg je dat je je over de juiste dingen zorgen moet maken. Ik zeg niet dat je je moet afwenden van het nieuws of doof zijn voor de oproepen van activisten. Ik zeg niet dat je het lawaai moet negeren, maar je ogen moet openhouden voor de grote mondiale gevaren. Ik zeg niet dat je niet bang moet zijn. Ik zeg je dat je je hoofd koel moet houden en de wereldwijde samenwerkingsverbanden die nodig zijn om deze gevaren te verkleinen moet steunen. Houd je urgentie-instinct in bedwang. Houd al je drama-instinct in bedwang. Wees minder gespannen door de ingebeelde problemen van een overdramatische wereld, en alerter op de echte problemen en hoe die opgelost kunnen worden.

Deugen? Halfvol?
In het najaar van 2019 verscheen De meeste mensen deugen : een nieuwe geschiedenis van de mens van Rutger Bregman. Dat boek heeft sindsdien continu hoog op de bestseller-lijsten gestaan. Er zijn al meer dan tweehonderdduizend exemplaren van verkocht; en vertalingen zullen in veel landen verschijnen. Zeer opmerkelijk voor een dik, non-fictie boek.

Maar tegelijkertijd hoopgevend, aansluitend bij dat beeld van halfvol of halfleeg. Rutger Bregman betoogt als historicus dat de meeste mensen geneigd zijn om (meestal) het goede te doen. Mensen zijn (vaak) in staat zichzelf te overstijgen. Zich in te zetten voor dingen die henzelf overstijgen. Net altijd. Integendeel. Bregman weet dat 'de mens' ook geneigd is tot het slechte. Dingen doet waar hij of zij later spijt van krijgt. Niets menselijks is ons vreemd. Maar im Großen Ganzen willen we 'het goede' doen. Deugen we.

Rutger Bregman sprak op 17 september 2019 op uitnodiging van de samenwerkende Noord Oost Brabantse Bibliotheken in Oss in De Lievekamp over zijn nieuwste boek. Op zeker moment betoogde hij - naar aanleiding van een vraag uit de zaal - dat hij niet naïef is. Hij zag zichzelf als een possibilist. Hij verwees niet naar Hans Rosling.

Aanvullend artikel: Homo possibilist: de mogelijkheid aangrijpen om goed te doen, kunnen we allemaal. (september 2019)

(dinsdag 7 april 2020)
Hans van Duijnhoven


Must read E-books
Annegreet van Bergen Het goede leven 2018 352
Rutger Bregman De geschiedenis van de vooruitgang 2013 413
Rutger Bregman De meeste mensen deugen 2019 512
Paul Gilding Helden uit noodzaak 2012 293
Guus Kuijer Hoe word ik gelukkig? 2009 160
Raoul Martinez Hoe vrij zijn wij? 2017 544
Susanne Piët Egolutie 2014 191
Steven Pinker Ons betere ik 2011 1112
Steven Pinker Verlichting nu 2018 920
Jan Rotmans Omwenteling 2017 160
Frans de Waal De bonobo en de tien geboden 2013 286
Peter Westbroek De ontdekking van de aarde 2012 302

Must read 'gewone' boeken

Floris Alkemade De toekomst van Nederland 2020 144
Meyrem Almaci Economie die gelukkig maakt 2020 240
Abhijit Banerjee c.s. Hoe economie de wereld kan redden 2020 464
Michiel Bicker Caarten Het gaat geweldig 2013 205
Ralf Bodelier Tegen de angst 2005 232
Maarten Boudry Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat 2019 288
Loek Dijkman 50 jaar anders ondernemen 2013 224
Ap Dijksterhuis Op naar geluk 2015 304
Christiana Figueres c.s. Wij bepalen de toekomst 2020 240
Jonathan Safran Foer Het klimaat zijn wij 2019 280
Eleanor Gordon-Smith Stop met redelijk zijn 2020 192
Al Gore Onze toekomst 2013 496
Yuval Noah Harari Homo Deus 2017 444
Bas Heijne Staat van Nederland 2017 104
Bas Heijne Wereldverbeteraars 2017 96
Dirk Holemans Vrijheid & zekerheid 2016 374
Jan Jonker Nieuwe business modellen 2014 276
Lammert Kamphuis Filosofie voor een weergaloos leven 2018 236
Tom Kniesmeijer De seizoenen van de tijdgeest 2009 236
Kishore Mahbubani Naar één wereld 2013 313
Paul Mason Een stralende toekomst 2019 416
Andrew McAfee Meer uit minder 2019 352
Koert van Mensvoort Next nature 2019 240
Johan Norberg Vooruitgang 2016 312
Kate Raworth Donuteconomie 2017 353
Wim de Ridder De ontdekking van de toekomst 2014 298
Matt Ridley De rationele optimist 2010 445
Hans Rosling Feitenkennis 2018 343
Jan Rotmans In het oog van de orkaan 2012 270
Addie Schulte De strijd om de toekomst 2019 272
James Wallman Ontspullen 2015 256

De overige E-books
# Waar verzet jij je tegen? 2017 294
Dan Ariely Heerlijk oneerlijk 2012 288
Martijn Aslander Nooit af [permanent beta] 2015 384
Peter Bieri Hoe willen wij leven? 2012 96
Sanne Blauw Het best verkochte boek ooit* 2018 202
Hans Boutellier De improvisatiemaatschappij 2011 191
Rutger Bregman Gratis geld voor iedereen 2014 260
Rutger Bregman Waarom vuilnismannen meer verdienen 2015 101
Lisa Doeland e.a. Onszelf voorbij 2018 208
Eric Drexler Ongekende overvloed 2013 288
John Paul Flintoff De wereld veranderen 2012 176
Malcolm Gladwell David and Goliath 2013 299
Malcolm Gladwell Uitblinkers 2008 343
Frederieke Hegger De geldrevolutie 2015 248
Naomi Klein No is not enough 2017 288
Bernard Maris Economie is geen wetenschap 2015 125
Simon Rozendaal Alles wordt beter! 2015 192
Wilhelm Schmid Ongelukkig zijn 2013 79
Max Tegmark Life 3.0 2017 496
Jan Terlouw Natuurlijk 2018 64
David Van Reybrouck Tegen verkiezingen 2013 174
Alex Verburg Pater Van Kilsdonk 2013 237
Rob de Wijk 5 over 12 2012 200
Rob Wijnberg De nieuwsfabriek 2013 155
Damon Young Filosoferen in de tuin 2014 224

De overige 'gewone' boeken
# Hoop 2019 287
Dik Bijl Alles wordt anders 2016 239
Philipp Blom Wat op het spel staat 2017 223
Jan Bor OnZen 2016 112
Russell Brand Revolutie 2015 329
Alex Brenninkmeier Moreel leiderschap 2019 334
John Bunzl & Nick Duffell De oplossing is SimPol 2018 292
Lewis Dartnell Oorsprong 2019 398
Dirk De Wachter Borderline times 2012 294
Thomas Decreus Een paradijs waait uit de storm 2013 150
Marcel Douma Wij, het Volk van de Vinders van Dingen 2014 171
Michiel van Elk De gelovige geest 2012 271
Christian Felber Ware winst  2017 208
Tim Fransen Het leven als tragikomedie 2019 155
Seth Godin Onmisbaar 2010 375
Seth Godin The Icarus deception 2012 241
Seth Godin Tribes 2009 157
Seth Godin What to do when it's your turn 2014 160
Femke Halsema Geluk!  2008 160
Peter Hinssen The day after tomorrow 2017 283
Kevin Kelly The inevitable 2016 326
Ray Kurzweil De singulariteit is nabij 2011 768
Ray Kurzweil Het bouwen van een brein 2013 320
Kees van Lede e.a. Pessimisme is voor losers 2020 256
Frédéric Lenoir Handleiding voor een evenwichtige geest 2012 190
Nick Meynen Frontlijnen 2017 250
Peter Hein van Mulligen Met ons gaat het goed 2019 240
Susan Neiman Waarom zou je volwassen worden? 2014 218
Jeremy Rifkin De derde industriële revolutie 2014 384
Ken Robinson Het Element 2009 269
Jim Stolze Algoritmisering, wen er maar aan! 2019 175
Marianne Thieme Groeiend verzet 2019 160
Malena Ernman Ons huis staat in brand (met Greta Thunberg) 2019 293
Herman Tjeenk Willink Groter denken, kleiner doen 2018 118
Peter-Paul Verbeek De grens van de mens 2011 144
Kris Verburgh Fantastisch! 2007 518
Roanne van Voorst Ooit aten we dieren 2019 255
Joost de Vries Echte pretentie 2019 153
Jan Auke Walburg Jong van geest 2000 174
Micha de Winter Verbeter de wereld, begin bij de opvoeding 2011 157
Yvonne Zonderop Ongelofelijk 2018 165

The time is now, aflevering 1

Op vrijdag 10 april maakte ik met collega Peter van der Wijst een filmpje waarin ik enkele titels nader toelicht.



Homepage boeken én e-books voor onze post-coronatimes

Homepage The Time is Now - alle filmpjes

(maandag 6 april 2020- maandag 18 mei 2020)
Hans van Duijnhoven

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

De redactie behoudt zich het recht voor reacties te verwijderen