Atlas Contact 2026, 191 pagina's - € 22,99
Wikipedia: Jaap Seidell (1957)
Korte beschrijving
Een kritische verhandeling over het Nederlandse voedselsysteem en de voedselomgeving, waarin ongezond eten wordt aangemoedigd en goedkoper en toegankelijker is dan gezond eten. Voedingswetenschapper Jaap Seidell beschrijft hoe ongezonde producten en verleidelijke reclames bijdragen aan een omgeving die obesitas en andere chronische ziektes bevordert. Vooral mensen met een lage sociaaleconomische status worden hierdoor getroffen, omdat gezond eten vaak duurder en minder toegankelijk is. Seidell bekritiseert ook de invloed van lobbyisten uit de voedingsindustrie. Ondanks deze obstakels blijft hij optimistisch en presenteert hij mogelijkheden voor een gezondere en duurzamere voedselomgeving. Helder en informatief geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. Jaap Seidell (Weert, 1957) is emeritus hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam en lid van de KNAW en KHMW. Hij schreef een klein aantal boeken, waaronder ‘Jongleren met voeding’ (2018). Hij was tevens co-auteur van ‘Andere kost’ (2021).
Tekst op website uitgever
Waarom lijden we steeds vaker aan welvaartsziekten? Niet per se door onze eigen keuzes, zegt obesitasprofessor Jaap Seidell, maar door het gulzige systeem van voedselproducenten.
Voedselprofessor Jaap Seidell werd er soms bijna moedeloos van: als hij de minister adviseerde, zaten na zijn afspraak de lobbyisten van Big Agro en voedselfabrikanten al te trappelen. In de kern is hij een optimistisch mens. We willen allemaal gezond(er) leven. Maar in het huidige voedselsysteem wordt het ons niet makkelijk gemaakt. De ongezonde producten schreeuwen ons toe vanaf de schappen en in reclames. Mensen met een lage sociaaleconomische status worden bovendien zwaarder getroffen door deze ‘obesogene omgeving’, omdat gezond eten vaak duurder en moeilijker te verkrijgen is. Dit leidt tot obesitas, diabetes en andere chronische welvaartsziektes. In Grenzen aan de gulzigheid toont hij hoe een gezondere en duurzamere voedselomgeving voor iedereen mogelijk is.
Jaap Seidell is hoogleraar Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Als deskundige op dit gebied adviseert hij verschillende nationale en internationale wetenschappelijke organisaties, waaronder de World Health Organisation en de Gezondheidsraad. Hij is lid van de KNAW. Samen met Jutka Halberstadt schreef hij 'Tegenwicht' (2011), 'Het voedsellabyrint' (2014) en 'Jongleren met voeding' (2018). Ze publiceren regelmatig in onder meer 'Het Parool' over voeding, gedrag en gezondheid. In 2021 verschijnt ‘Andere kost. Pleidooi voor een gezonder en duurzamer voedselsysteem.’
Fragment uit Waarom zijn we gulzig?
Gulzigheid heeft een biologische basis: vanuit een evolutionair perspectief komt gulzigheid voort uit overlevingsinstincten. In tijden van schaarste was het belangrijk om zoveel mogelijk voedsel of middelen te verzamelen. Dit instinct kan in moderne tijden, waar overvloed vaak aanwezig is, leiden tot overconsumptie. Mensen verzamelen vaak veel meer eten dan ze op kunnen en dat komt deels door de ontwikkeling van ons brein. Mensen zijn, in tegenstelling tot de meeste andere diersoorten, in staat om te plannen voor de toekomst. We verzamelen eten niet alleen voor nu, maar ook voor morgen., volgende week of zelfs maanden later. Andere dieren leven meestal meer in het moment en eten wanneer ze honger hebben, tenzij ze een winterslaap houden of voedsel opslaan voor de winter (zoals eekhoorns of hamsters). Dieren die niet hun voedselvoorziening zeker stellen, hebben daardoor geen veerkracht in situaties van acute voedseltekorten. Jagers-verzamelaars hebbe meestal geen last van voedselschaarste. In moderne samenlevingen zijn voedselschaarste en hongersnood een voortdurende bedreiging, omdat we niet meer zelfverzorgend zijn en voor ons voedsel volledig afhankelijk zijn van anderen die het produceren, bewerken en aanbieden. Die afhankelijkheid begon met de ontwikkeling van de landbouw en het stichten van steden, waardoor de voedselproductie in handen was van maar een klein deel van de bevolking. Die afhankelijkheid maakt dat voedsel macht oplevert. Voedselproductie stelde onzeevoorouders in staat om steden te bouwen en complexe samenlevingen te stichten. Maar in de eerste samenlevingen zoals in Mesopotamië, waren de graanopslagplaatsen en andere voedselvoorraden en landerijen onder controle van priesters, koningen en de sociale elites. En daarmee begon de gestage opmars van sociale ongelijkheid die we ook vandaag nog zien. Degenen die de landbouwgronden en viswateren beheren, kunnen bepalen wie welk voedsel krijgt en tegen welke prij. Dergelijke machthebbers gebruikten vroeger vaak slaven of arbeiders om het voedsel te produceren en dreven handel mate andere machthebbers.
Waren dat oorspronkelijk vooral de politieke en militaire leiders in samenlevingen, tegenwoordig zijn het vooral grote bedrijven. Zo beheren vier bedrijven (Bayer-Monsanto, Syngenta, Corteva Agriscience en BASF) 60 procent van de wereldwijde zadenmarkt en 75 procent van de agrochemische markt. Vier bedrijven, waaronder Cargill, controleren 70-90 procent van de wereldwijde graanhandel. Vier grote multinationals (Nestlé, Danone, PepsiCo en Kraft Heinz) domineren het bewerkte voedselaanbod. Daarnaast speelt geopolitiek een grote rol. China en India kopen landbouwgronden in Afrika en Zuid-Amerika om hun voedselzekerheid te vergroten en bedreigen dus op deze manier die van landen in die regio's). Handelsakkoorden voor voedsel worden ingezet in geopolitieke machtsconflicten. Bijvoorbeeld het Zwarte Zee-graaninitiatief in 2022 tussen Rusland, Oekraïne, Turkije en de Verenigde Naties, waarbij export van Oekraïense granen werd toegestaan via de Zwarte Zee ondanks de blokkade van Oekraïense havens door Rusland. Hierbij werd voedsel ingezet als geopolitiek wapen. Recentelijker hebben de tarieven die Trump heeft ingevoerd invloed op voedselprijzen en daarmee op de betaalbaarheid van basisvoedsel. Ons huidige voedselsysteem weerspiegelt de gevolgen van ongebreidelde gulzigheid van een steeds kleiner wordende groep van mondiale spelers. Die situatie is mede de oorzaak van de ongelijke toegang tot voedsel. Ruim 2,6 miljard mensen konden in 2024 geen gezond voedselpatroon betalen. We zijn niet in staat gebleken een biologisch potentieel gunstige eigenschap als gulzigheid te beteugelen. (pagina 123-125)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
De redactie behoudt zich het recht voor reacties te verwijderen