Newspeak: sociaal lezen

In 2007 verscheen The cult of the amateur : how today's internet is killing our culture van Andrew Keen. Dat boek verscheen in 2008 in de Nederlandse vertaling als De @-cultuur : hoe internet de beschaving ondermijnt. Het was een van de eerste boeken waarin zeer kritische geluiden werden geuit over de digitale vloedgolf. Andrew Keen is 'groot' geworden in die wereld, maar zag op zeker moment dat het niet louter vooruitgang is. Integendeel: belangrijke 'dingen' vallen om, verdwijnen en hij ziet niet dat er kwalitatief goede alternatieven komen. Alhoewel het boek ruim vijf later verouderd aandoet staat de kern van zijn verhaal nog steeds als een huis.


Trend 2007 -> 2012
In 2007 stonden veel muziekwinkels op omvallen, hadden kranten het financieel moeilijk en was er nog geen vuiltje aan de lucht voor boekenuitgevers en boekwinkels. Anno 2012 zijn muziekwinkels curiositeiten geworden, zal krantenuitgever Wegener een dezer dagen imploderen, maken uitgevers en veel boekwinkels zich grote zorgen over het komende leesseizoen. Aan de andere kant vinden steeds meer normale Nederlanders het volstrekt normaal om illegaal muziek, films en boeken te downloaden. En maken alle bedrijven die denken dat er met digitale content geld is te verdienen zich grote zorgen. Maar gaan desondanks naïef verder in de hoop dat het wel ooit zal gebeuren. Zelfs het o zo succesvolle Spotify verdient geen stuiver. Daarbovenop geloven steeds meer consumenten dat digitaal winkelen geen gevolgen zal hebben voor de leefbaarheid van eigen dorp of stad. Dat ene jurkje, dvd, koelkast of boek via bol.com of andere digitale sprinkhanen zal tóch niet leiden tot het verdwijnen van 'mijn' lokale kledingzaak of boekwinkel. Helaas: probeer nog maar eens een fatsoenlijke cd-winkel te vinden in een regio als Noord-Oost Brabant.

Een boek voor de Lezers van Stavast?
Voor de Lezers van Stavast had ik dit boek uit 2007 kunnen selecteren, maar daar zag ik vanaf toen ik er (in april 2011) achterkwam dat hij bezig was met een nieuw boek: Digital vertigo (digitale hoogtevrees). Dat boek verscheen onlangs als De digitale afgrond : hoe de huidige sociale online revolutie ons eenzamer en hulpelozer maakt (Meulenhoff, 287 pagina's).

Sociaal lezen!?
Alhoewel ik (nu) pas op pagina 62 ben (met lezen) is al duidelijk dat hij grote vraagtekens zet bij de trend om ons hele hebben en houwen op internet met anderen te delen. Hij zal denk ik uiteindelijk de conclusie trekken dat de term asociale media beter de lading dekt. Aan het einde van het eerste hoofdstuk (Een eenvoudige kijk op architectuur) heeft hij het over lezen, het proces.

Lezen was tot onlangs altijd, per definitie een solo- aangelegenheid. Je pakte je boek(-je) en ging daarmee in een hoek(je) zitten. Sloot je af van je omgeving en was lekker a-sociaal bezig. Verzonken in je boek, je eigen wereld, gedachten. Door digitale ontwikkelingen (zeg: de komst van het ebook) is het nu mogelijk sociaal te (gaan) lezen. In de Osse bibliotheek loopt een collega rond die daar in gelooft en dat propageert.

Andrew Keen gelooft daar niet in. Op pagina 59-60 formuleert hij het als volgt:

Dat was een hele lijst! En alsof de vloedgolf van sociale netwerken nog niet hoog genoeg is, is er ook nog sociaal lezen, een enorm collectief 'hallo' voor boekenliefhebbers overal ter wereld. Ja, lezen, de bezigheid die je helemaal voor jezelf doet, zonder dat iemand er iets mee te maken heeft, diezelfde bezigheid wordt nu getransformeerd in een verontrustend sociaal spektakel. Mogelijk ben je zelfs dit boek op het moment sociaal aan het lezen. In plaats van ergens alleen met dit boek te zitten, deel je je tot dan toe intieme leeservaring in realtime met duizenden van je beste Facebook- en Twitter-vrienden via je e-reader en een sociale service zoals Kindle profiles van Amazon. ()

Want sociaal lezen is in zekere zin het einde van de wereld. Het betekent het einde van lezen in afzondering, het einde van solitaire gedachten, het einde van puur individuele literaire bespiegelingen, het eind van lange middagen die met een boek als enig gezelschap worden doorgebracht.

Discussiepunt
Binnen de Lezers van Stavast werd tijdens de samenkomst op 11 oktober aangekaart hoe het debat of gesprek over gelezen boeken gevoerd zou moeten worden. Enkelen opperden digitale tools. We hebben toegezegd te bekijken welke opties er zijn. De meeste boeken die voor de Lezers van Stavast zijn geselecteerd zijn nog niet beschikbaar als ebook, dus hoeven we niet bang te zijn voor sociaal lezen, zoals Andrew Keen het hierboven formuleert.

Wikipedia: newspeak
Klik hier voor een artikel over How to survice the age of distraction. En hier voor een artikel over Exterminate the parasites : a radical plan to save the old media

Lees ook: Nicholas Carr en Jaron Lanier's Nee, je bent geen gadget! (uit 2010)

Homepage Achtergrondartikelen

Jan Rotmans

In het oog van de orkaan : Nederland in transitie
Aeneas 2012, 270 pagina's - € 29,95

Wikipedia: Jan Rotmans (1961) en zijn website

Korte beschrijving
Er vinden momenteel in Nederland ingrijpende en onomkeerbare veranderingen plaats zonder dat ze door iedereen worden opgemerkt. We zitten als het ware in het (stille) oog van de orkaan. Veel maatschappelijke systemen kantelen. Oude waarden zoals economisch rendement en winst op kortere termijn worden ingewisseld voor duurzaamheid. We gaan van aanbod- naar vraaggericht werken, van centrale naar decentrale sturing en van regisseren naar faciliteren. Transitiekunde is de wetenschap die deze veranderingen bestudeert: hun ontstaan en verloop en hoe ze 'gestuurd' kunnen worden. De auteur is hoogleraar op dit gebied aan de EUR in Rotterdam. Hij beschrijft een aantal transitieprocessen op het gebied van de zorg, de voedselvoorziening, ruimtelijke ordening (met als voorbeeld de Rotterdamse haven), de bouw en de energievoorziening. Daarnaast geeft hij voorbeelden van regionale transities in Limburg, Zeeland en Friesland. En ten slotte nog een toekomstvisie voor een duurzaam Nederland in 2050. Een mooi boek voor innovatieve, optimistische voorvechters van een nieuwe, duurzame samenleving. Verzorgde uitgave met een literatuurlijst, schema's en kleurenfoto's.

Hoofdstuk-indeling en een korte omschrijving
01 Inleiding
02 Nederland op kantelpunt
03 Zorgen voor morgen
04 De voedselrevolutie: eigen voedsel eerst?
05 Gebieds- ontwikkeling 3.0: crisis als kans
06 De nieuwe goudmijn voor Rotterdam
07 Bouwsector in verbouwing
08 Energietransitie in Nederland
09 De regio aan zet
10 Vooruit naar vroeger: Nederland in 2050
11 De theorie achter transities
12 De theorie achter transitiesturing

Onze samenleving bevindt zich op een kantelpunt. Op zo'n moment is de maatschappij instabiel en kwetsbaar voor verstoringen, maar wordt de deur voor radicale veranderingen geopend. Een maatschappelijk systeem geeft op een kantelpunt zelf signalen af, maar die worden lang niet door iedereen herkend. Dit is vergelijkbaar met het oog van de orkaan: in het oog is het windstil en onbewolkt, buiten het oog raast de storm. Afhankelijk van waar je staat, ervaar je de stilte of de storm. Veel mensen zien de storm die door de samenleving raast nog niet en staan als het ware in het oog van de orkaan. Het is een kwestie van tijd voordat ze het gaan inzien en ervaren. Dit boek draagt bij aan de bewustwording hiervan. 'In het oog van de orkaan' verhaalt over de uiteenlopende transitieprocessen die zich in Nederland afspelen; van de zorg tot de bouw en van energie tot voedsel, van Rotterdam tot Limburg en van Friesland tot Zeeland. Er is een ondergrondse gaande, een transitiebeweging van onderop, die met de week krachtiger wordt. Deze beweging van onderop wordt de komende jaren een belangrijke verandermacht en botst met de gevestigde orde van bovenaf, die probeert deze beweging te remmen. De komende jaren worden heftig en turbulent, waarbij de overheid een nieuw, passend antwoord moet vinden op de verandermacht van onderop vanuit de samenleving. Dit boek laat zien hoe transities - ingrijpende en onomkeerbare kantelingen van systemen in de samenleving - tot stand komen en hoe deze kunnen worden 'gestuurd' naar een duurzamere samenleving. Het boek sluit af met een inspirerende toekomstvisie voor Nederland 2050: vooruit naar vroeger.

Fragment uit hoofdstuk 02 Nederland op kantelpunt

De komende 10 jaar wordt een cruciale periode in de omslag naar een ander type samenleving. Krachten en tegenkrachten gaan zich op grote schaal mobiliseren. Het wordt een spannende periode. Maar daarna begint het pas echt. De huidige instabiele kantelperiode is een voorbode voor decennia van crises.
Na de financieel-economische crisis beginnen de echte ecologische systeemcrises rondom grondstoffen, energie en klimaat. Deze stapeling van crises is een zegen. Het biedt de enige duurzame uitweg naar radicale veranderingen van de structuur, cultuur en werkwijzen van onze maatschappelijke stelsels; van de niet-duurzame wijze waarop wij produceren en consumeren. Crises zijn de ideale voedingsbodem voor transities. Zij zullen ons laten inzien dat een orkaan door onze samenleving raast, die ons kan vernietigen. Daardoor zullen steeds meer mensen zich realiseren dat zij in het oog van de orkaan staan en zullen, als zij eruit stappen, de storm in alle hevigheid ervaren. Pas als zij uit het oog van orkaan stappen kan de machtswisseling van overheid naar burgers een feit worden en zich in al haar facetten openbaren. Dat wordt een lastige weg, zonder garanties op een succesvolle uitkomst. Maar de systeemcrises vormen paradoxaal genoeg onze hoop een duurzame toekomst. (pagina 26)

Bijeenkomst in theater Markant in Uden, dinsdag 25 februari 2014
Op verzoek van Udenaar de Toekomst en de Noord Oost Brabantse Bibliotheken sprak Jan Rotmans voor een volle zaal van theater Markant in Uden (650 bezoekers). Van deze avond is een filmpje gemaakt door collega Jan de Waal. Ook heeft Jan Rotmans zijn powerpoint op zijn site geplaatst.



Artikel: Kantelaar - Krachten en tegenkrachten gaan zich op grote schaal mobiliseren. Het wordt een spannende periode. (april 2013)
Artikel: In Uden bruist het van de lokale initiatieven (december 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Dan Ariely

Heerlijk oneerlijk : hoe we allemaal liegen, met name tegen onszelf
Maven 2012,pagina's - € 18,50

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: The honest truth about dishonesty : how we lie to everyone and especially ourselves (2012)

Wikipedia: Dan Ariely (1967) en zijn blog

Korte beschrijving (website uitgever)

Het wetenschappelijke bewijs liegt er niet om: eerlijke mensen bestaan niet. Hóé eerlijk we zijn blijkt sterk afhankelijk van invloeden van buitenaf. De structuur van een organisatie, de opmaak van een formulier, of we alleen zijn, of we net een moeilijke rekensom hebben opgelost, hoe goed we de nacht ervoor hebben geslapen en zelfs de kleding die we aanhebben: het zijn allemaal factoren die ons eerlijker of juist oneerlijker maken.
In Heerlijk Oneerlijk laat Dan Ariely overtuigend zien dat hogere straffen en strengere controles niet het beoogde effect hebben en introduceert hij betere handvatten voor eerlijk gedrag. Zijn pakkende anekdotes en tegen-intuïtieve inzichten geven een onweerstaanbaar leuk kijkje achter de schermen van de menselijke komedie.
Ariely’s eerdere bestseller Predictably Irrational is inmiddels in 27 talen vertaald. Zijn lezingen over irrationeel gedrag op TED.com zijn meer dan drie miljoen keer bekeken. Dan Ariely is hoogleraar psychologie en gedragseconomie aan Duke University. De afgelopen jaren heeft hij baanbrekend onderzoek gedaan naar de waarheid achter oneerlijkheid. Tenminste, dat beweert hij.

Fragment uit de Inleiding - Heerlijk oneerlijk
Liegen, bedriegen en oneerlijkheid - het onderwerp begon me steeds meer te boeien. Waar komen oneerlijkheid en fraude vandaan? In hoeverre zijn mensen tot eerlijkheid  en oneerlijkheid in staat? En - dat is misschien nog wel het belangrijkste - blijft oneerlijkheid beperkt tot een paar rotte appels of is het een breder probleem? Ik besefte dat het antwoord op die laatste vraag weleens voor een dramatische ommekeer zou kunnen zorgen in hoe we met oneerlijkheid moeten omgaan. Want als een paar rotte appels het meeste bedrog op de wereld voor hun rekening nemen, zijn we snel van het probleem af. Tijdens de sollicitatieprocedure goed opletten dat je geen bedriegers aanneemt of betere procedures bedenken om mensen te lozen die oneerlijk blijken te zijn. Maar als het probleem juist niet beperkt blijft tot een paar geïsoleerde gevallen, kan iedereen oneerlijk gedrag vertonen, op het werk en thuis. Ja, ook jij en ik. En als we allemaal ietwat misdadig gedrag kunnen vertonen, is het heel belangrijk om eerst te begrijpen hoe fraude werkt, en dan manieren te bedenken om dit aspect van onze aard binnen de perken en in de hand te houden. (pagina 14)

Recensie: In de sjoemelmarge (VPRO Wetenschap 24)

TED-filmpjes
Dan Ariely heeft meerdere keren een 'praatje' gehouden voor TED

Why we think it's OK to cheat and steal (sometimes) (2009) (18:24) (223.781 views)

Een recent filmpje: The world we explore (15 oktober 2012) (18:42) (738 views op 24 oktober)



Terug naar Overzicht alle titels

Louise Fresco

Hamburgers in het paradijs : voedsel in tijden van schaarste en overvloed
Bert Bakker 2012, 539 pagina's - € 24,95

Wikipedia: Louise Fresco (1952) en website uitgever

Korte beschrijving op website uitgever
De menselijke geschiedenis is er een van voortdurende schaarste aan voedsel. De overvloed die in de laatste decennia voor velen is ontstaan, is zo uitzonderlijk dat wij nog niet hebben geleerd ermee om te gaan. We zijn ingesteld op schaarste en koesteren nog steeds de mythe van overvloed en ecologisch evenwicht, zoals die beschreven wordt in de verhalen over het paradijs. Daarom is het zo moeilijk om onze consumptie te beteugelen. En daarom ook voelen we ons schuldig over de schade die we de planeet toebrengen.
Hamburgers in het paradijs is Louise O. Fresco's magnum opus over het beheer van de aarde in een tijd van ongekende groei en mondialisering. Ze neemt de lezer mee op een unieke culturele reis door de geschiedenis en de toekomst van ons voedsel. Met een even verhelderende als fijnzinnige pen schrijft ze over de meest uiteenlopende onderwerpen, van het eerste brood tot gentechnologie, van klimaatverandering tot megastallen, van het nut van de hamburger tot de problemen van 'slow food'.
Hamburgers in het paradijs is een belangwekkend, fascinerend en rijk geïllustreerd verhaal over voedsel en voeding, landbouw en de aarde, bestemd voor een breed lezerspubliek.

Fragment uit de Inleiding - Voedsel - een ontdekkingsreis
Eten heeft de laatste jaren een extra morele lading gekregen. Voedsel en landbouw zijn nu de toetssteen geworden voor verantwoordelijk burgerschap van hen die zich iets willen aantrekken van de wereld om hen heen. Wie 'hoed' eet, in morele zin, heeft het hart op de juiste plaats. Als je geeft om het milieu en om dieren, uit je dat door je eetpatroon. Wel seizoensgroenten en kaas van de boerenmarkt, geen goedkoop vlees en geïmporteerd fruit, bijvoorbeeld. En wie anders eet dan wijzelf, wordt langs de morele voedselmeetlat gelegd. Hamburgers, bah! Nee, geen enkel probleem! Alles heeft morele dimensies gekregen. Of we willen of niet, in elke voedselkeuze resoneert de rest van de wereld mee. (pagina 11)

Lees ook: Floris van den Berg, Karen Duve of Jonathan Safran Foer.

Terug naar Overzicht alle titels

Tom Kniesmeijer over de TrendeRede 2013

Op donderdag 11 oktober 2012 hield toekomstpsycholoog Tom Kniesmijer tijdens de tweede bijeenkomst van de Lezers van Stavast in de Openbare Bibliotheek Oss een verhaal over de TrendRede 2013. In alle tot nu toe gepubliceerde TrendRedes komen zaken aan bod waarover de Lezers van Stavast boeken (gaan) lezen.

Collega Jan de Waal maakte tijdens deze avond opnames en monteerde die terug tot een filmpje van zeven minuten. Klik hier om de tekst van de TrendRede 2013 te kunnen lezen.



Homepage Achtergrondartikelen

Henri van der Steen

Profiel Henri van der Steen

’Mijn naam is Henri en dat spijt me zeer.’ Dat was de eerste zin van een column die ik ooit schreef, en nooit publiceerde omdat mijn laptop werd gejat. De column was trouwens nog niet af. Ik verzamelde er passages uit boeken in waarin een van de personages Henri heet. Omdat ik een voorkeur heb voor naturalistische literatuur (Zola, Emants) heb ik nogal wat boeken gelezen die eind negentiende eeuw spelen, een tijdsgewricht (met veel Henri’s) dat me om de een of andere reden na aan het hart ligt. De Henri’s in die boeken zijn trouwens onveranderlijk uitvreters, slapjanussen, mooipraters, dandy’s, schurken in een jasje of charlatans. Nu is er dan eindelijk ook een andere Henri, een Lezer van Stavast!

Zonder grappen nu. Ik doe om de beste reden mee aan het project van Hans: er moet meer aandacht zijn voor het (goede) boek. In mijn wereld, de journalistiek, protesteer ik al jaren tegen de overdadige en platte aandacht die er is voor de televisie en het dedain (of is het angst?) waarmee de literatuur wordt behandeld. Ik heb op zich niets tegen televisie, integendeel: televisie is een fascinerend medium met een enorme potentie. In de praktijk is het echter vooral een stortbak voor toneelstukjes, entertainment en oppervlakkige (quasi-)journalistiek.

Wat me ook stoort is dat er voor goede boeken, waaraan door plichtsgetrouwe, ernstige mensen soms jaren is gewerkt, nauwelijks plaats is. Daarom mag ik het boek graag, desnoods op gluiperige wijze, een plekje geven in mijn stukken.

Ik ben niet voor niets journalist van roeping. Als kind van de jaren zestig en zeventig groeide ik op in een opwindende wereld die eens en voor altijd zou afrekenen met het ancien regime van stropdas dragende autoriteiten die zich een statuur hadden verworven omdat ze uit een bepaald geslacht kwamen, rijke of machtige vriendjes hadden, de juiste religie aanhingen of heel goed waren in het gezag continueren dat eerdere generaties hadden vastgelegd, zijnde ’onze’ ideale vorm van democratie. Maar toen kwamen wij, de nozems en provo’s en vrijgevochtenen, de hippies en anti-autoritairen! Vrouwen emancipeerden, we introduceerden de vrije liefde en we maakten het bon ton dat we ons gingen uiten, op de manier die we zelf kozen.

Achteraf moeten we helaas vaststellen dat veel van die idealen zijn verwaterd of achterhaald of om zeep geholpen, deels door de idealisten van toen – de autoriteiten van nu.

Enfin, bij alle ongerief en verdriet om de teloorgang van de idealen die ik had en nog steeds koester, ben ik een buitengewoon gelukkig mens: gelukkig in mijn werk (een dag niet geschreven, is een dag niet geleefd) en gelukkig in mijn sociale habitat. 

Ik heb nog wat anders: een fijn huis, vol boeken. Ik lees veel, gemiddeld een uur of vijf per dag, schat ik: fictie, non-fictie. En studieboeken. Via de onvolprezen Open Universiteit (die ik iedereen van harte kan aanbevelen) studeer ik nog Cultuurwetenschappen. Nog één tentamen en ik heb mijn propedeuse.

Mijn favoriete literaire boeken zijn ’Don Quichot’ en ’Misdaaden straf’. Ik ben een liefhebber van boeken over het menselijk tekort en de liefde en een groot fan van A.F.Th. van der Heijden, een bewonderaar van Vestdijk, Tolstoj, Dostojevski, McEwan en andere grootheden die kunnen spelen met de taal.

Sinds enkele jaren lees ik de Perpetua-reeks van Athenaeum,100 klassieke meesterwerken, bij elkaar gezocht door een jury van kenners, van wie er al eentje dood is, de grote Kees Fens. Prachtige reeks: de Cervantes, Macchiavelli, Stendhal, Goethe, Melville, Orwell, Rousseau, Canetti, Elsschot, elke maand eentje, we zijn al over de helft. Achterin elk boek schrijf ik altijd een commentaar of noteer ik favoriete passages, ook plaats en tijd dat ik het boek heb gelezen. Achterin ’Bekentenissen van Zeno’ van Italo Svevo staan mooie zinnen, zoals wanneer de ik-verteller jaloers wordt als hij bedenkt dat zijn vrouw meteen een nieuwe minnaar neemt als hij dood neervalt. Zijn vrouw relativeert dat: ’Zie je niet hoe lelijk ik ben?’ De ik-figuur: ‘Inderdaad, er zou me misschien toch wel een tijdje van ongestuurde ontbinding zijn vergund.’

Spelen met taal…

Mijn top-13 non-fictie zou er als volgt uit kunnen zien: 13. Art – Sarah Thornton, 12. Russisch dagboek – Anna Politkovskaja, 11. Joep (biografie Van den Nieuwenhuyzen) – Philip de Witt Wijnen, 10. De vrouwelijke hersenen – Louann Brizendine, 9. Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt – Douwe Draaisma, 8. Hermans (biografie W.F.) – Hans van Straten, 7. Een schreeuw om recht – Dries van Agt, 6. No logo – Naomi Klein, 5. Multatuli – Dik van der Meulen, 4. Beethoven – Edmund Morris, 3. Beethoven – Jan Crayers, 2. Hitler – Sebastian Haffner, 1. De prooi – Jeroen Smit.

Zeg maar wie ik ben…

Terug naar De Lezers van Stavast

Michael Lewis

Boomerang : wake up call voor de westerse wereld
Business Contact 2012, 237 pagina's - € 22,50

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Boomerang : travels in the new third world (2011)

Wikipedia: Michael Lewis (1960)

Korte beschrijving
De auteur, een financieel journalist, legt moeilijke dingen leuk en duidelijk uit, en is bijgevolg auteur van enkele kassuccessen zoals 'Moneyball : de kunst een ongelijk spel te winnen' (2010)* en 'The big short : de geheime winnaars van de kredietcrisis' (2011)**, over de oorzaken van de financiële crisis die het westen teistert. Ook dit boek gaat hierover. Het begint in 2008 met een voorspelling van een kleine hedgefund-eigenaar uit de Verenigde Staten dat Griekenland wel eens over de kop zou kunnen gaan. In 2008 (!) volgt een onderzoek naar de oorzaken van de IJslandse crisis; het scheppen van nep-kapitaal en een zwaar overschat financieel beoordelingsvermogen, hoe het corrupte Griekenland zich in de maling liet nemen door Goldman Sachs (een miljard lenen, 300 miljoen voor Goldman 'voor de onkosten' en het van te voren verkopen van alle toekomstige inkomsten). Vervolgens hoe Ierland naar de barrebiesjes ging: door reusachtige bouwprojecten en idiote onroerendgoed-prijzen. Daarna komt 'het geheime leven van de Duitsers' aan de orde en eindigt het boek met een impressie van de situatie in Amerika. Luchtige, begrijpelijke en verontrustende uitleg over een loodzwaar onderwerp.

Fragment uit hoofdstuk II - En zij waren de eerste wiskundigen ...
Na een uur vliegen, twee uur in een taxi, vier uur in bussen die als gekken langs steile rotshellingen scheurden met een mobiel bellende Griek aan het stuur en dan nog eens drie uur op een roestige veerboot, kwam ik aan bij het enorme, afgelegen klooster. De landtong die de Egeïsche Zee in stak, leek het einde van de aarde en het was er toepasselijk genoeg doodstil. Het was het einde van de middag en de monniken sliepen of waren aan het bidden, maar een was er dienst blijven doen om bezoekers bij de voordeur te begroten. Hij leidde me en zeven Griekse pelgrims naar een oude, prachtig gerestaureerde slaapzaal, waar twee gedienstige monniken ons ouzo, gebak en celsleutels aanboden. Ik had de hele tijd het gevoel dat er iets ontbrak en plotseling wist ik het: niemand had een creditcard gevraagd. (pagina 61)

Terug naar Overzicht alle titels