Henk van Tuinen

Ons land kan menselijker : naar een economie die de samenleving verbetert
De Bezige bij 2013, 174 pagina's - € 15,90

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Henk van Tuinen (Middelburg, 1946) studeerde economie. Hij werkte in leidinggevende posities bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), eerst aan economische, later ook aan sociale statistieken. In 2003 verliet hij het CBS als plaatsvervangend directeur-generaal. Hij publiceerde artikelen over statistiek, economie en beleid, steeds vanuit een fascinatie voor de feitelijke werking van onze samenleving.

Korte beschrijving
De schrijver, voormalig (top)manager van het Centraal Bureau voor de Statistiek, analyseert de huidige economische situatie. Hij komt daarbij tot de conclusie dat de rol van economen, commerciële en financiële instellingen te groot is. Vervolgens betoogt de schrijver hoe we zouden moeten komen naar wat hij noemt een 'menselijker proces'. De schrijver roept daarbij veel vragen op. In zijn betoog sluit hij aan bij de gangbare economische theorieën over de homo economicus en zijn gedrag, maar laat zien dat dit in de huidige complexe samenleving leidt tot irrationeel gedrag. Hij hanteert een prettige schrijfstijl; het boek is voorzien van eindnoten en een literatuurlijst. Goed leesbaar, kritisch boekje over de huidige economische situatie, maar wel met beide benen op de grond.

Henk van Tuinen sprak op 16 maart 2014 in de Groene Engel in Oss.

Korte beschrijving op de website van uitgever De Bezige bij
Wij consumeren nu viermaal zoveel als onze grootouders, maar we voelen ons bepaald niet viermaal gelukkiger. Een op de acht werknemers kampt met een burn-out, 10 procent van de Nederlanders slikt antidepressiva. Onze samenleving is de laatste decennia meegesleept door een cultuurverandering, die vooral is gevoed door de commercie en de alomtegenwoordige marketing, die onze media steeds sluwer doordrenkt. Ons land kan menselijker analyseert scherp deze ontwikkeling en komt met praktische en originele voorstellen om de eenzijdige commerciële manipulatie van de samenleving te neutraliseren. Zowel Van Tuinens analyse als zijn voorstellen passen in een samenhangende visie op mens en samenleving, die gebaseerd is op onder meer neurowetenschap en nieuwe economische theorieën. Financiële markten en economen zullen in Van Tuinens visie een aanmerkelijk bescheidener plaats moeten innemen dan ze in de laatste jaren hebben opgeëist, en de aldus vrijgekomen ruimte kan worden ingenomen door burgers die hun soevereiniteit herwonnen hebben.

Fragment uit 1. Verbetering als proces
Wie denkt nog dat in onze samenleving alles goed loopt? De meesten van ons noemen moeiteloos onderwerpen waar het juist de verkeerde kant op gaat. Mensen die menen dat de opwarming van de aarde moet stoppen, zeggen al jaren dat we veel minder fossiele energie moeten gaan gebruiken. Maar het gebruik blijft toenemen. Mensen die menen dat ons consumentisme ons en onze samenleving degradeert en uiteindelijk te gronde richt, roepen ons al decennia op tot consuminderen. Maar we blijven maar proberen om onze consumptie nog verder te laten groeien. Mensen die menen dat onze normen en waarden achteruitgaan, roepen ons op om anders te gaan denken en doen. Ziet u dat al gebeuren, zomaar vanzelf? De meeste mensen lijken het erover eens dat het in de politiek heel anders zou moeten. Maar er zijn slechts weinig mensen die verbetering verwachten.
  We zullen op zoek moeten naar veranderingsmechanismen. Naar maatschappelijke processen die tot verbeteringen kunnen leiden of die ongewenste trends kunnen doorbreken. Hoe kan de samenleving mensen ertoe brengen om zo te handelen dat zijzelf, hun medemensen en toekomstige generaties daar een beter leven door krijgen en hoe maken mensen een samenleving die zo'n verbeteringsproces op gang brengt? (pagina 9)

Artikel: Ontplooien - ... gaat hij voorbij aan het feit dat de mens in hoge mate handelt zoals de commercie hem laat handelen. (oktober 2013)
Artikel: Stelling - Er is steeds meer ongenoegen over de commercialisering van de maatschappij. (maart 2014)

Youtube: Henk van Tuinen over marktwerking (4:55) (204 weergaven op 7 oktober 2013)



Terug naar Overzicht alle titels

Wat wens je als ouders je kinderen toe?

Onlangs vroeg Tamara de Leijer aan de bibliotheek of onderstaand verhaal, beter haar hartenkreet, geplaatst kon worden op de website van de bibliotheek.

Ze wil dat meer ouders van jonge kinderen weet hebben of krijgen van de boodschap die de Duitse psychiater Manfred Spitzer in zijn boek Digitale dementie heeft neergelegd. Een boodschap die een relatie heeft met de Kinderboekenweek, het belang van lezen en de discipline van ouders en kinderen om minder tijd door te brengen met digitale apparaten, gadgets en toepassingen. Tamara de Leijer is een van de Lezers van Stavast en in die hoedanigheid leest ze regelmatig boeken die ze anders niet zou hebben gelezen. De inhoud van Digitale dementie trof haar, en ze wil middels dit verhaal andere ouders attent maken op de gevaren van té veel uren doorbrengen met digitale apparaten en toepassingen.

Wat wens je als ouders je kinderen toe?
Het aller- allerbeste!
Je wilt dat je kinderen gelukkig zijn, het liefst veel vrienden hebben, dat het goed gaat op school en vooral dat ze later goed beslagen ten ijs komen.
Horen digitale media (tv, radio, Youtube, internet, games, Google, tablet, computer, laptop, sociale media zoals Twitter, Facebook etc.) hierbij?
JAZEKER! Juist deze generatie groeit op met digitale media. Met ongekende mogelijkheden en zij kan/ hoeft het niet zonder al deze fantastische hulpmiddelen te stellen.

Maar klopt dit nu eigenlijk wel?
Maken baby tv, internet, sociale media en games ons slimmer? Leert het ons beter multitasken? Zijn we hierdoor beter op de wereld voorbereid?
Onlangs kwam ik via de Lezers van Stavast  in aanraking met het boek Digitale dementie geschreven door de beroemde Duitse geheugenpsycholoog Manfred Spitzer en als moeder van 3 kinderen verontruste dit boek mij dusdanig dat ik een aantal van mijn bevindingen uit dit boek met u wil delen. Juist omdat we het allerbeste willen voor onze kinderen, denk ik dat het goed is om te weten wat digitale media met het kinderbrein doen en van verschillende voor- en nadelen op de hoogte te zijn.
“Onze hersenen functioneren dus in belangrijk opzicht net als een spier: als ze gebruikt worden, groeien ze. Worden ze niet gebruikt, dan verschrompelen ze.” (pagina 36)

Baby’s
Alle tijd dat baby’s niet slapen en eten zijn ze bezig met ontdekken en leren. Voor het kijken van televisie geldt dit natuurlijk ook. Maar leren ze ook echt iets van bijvoorbeeld baby tv? Onderzoek heeft uitgewezen dat kleine kinderen die baby tv of baby dvd’s kijken beduidend minder woorden kennen dan baby’s die dat niet doen, ze hebben een achterstand in hun taalontwikkeling.

Kleuters
Computers doen niks anders dan informatie verwerken, mensen die iets leren verwerken ook informatie. Juist omdat computers ons mentaal werk uit handen nemen, zijn laptops en smartboards in de kleuterklas niet geschikt om kinderen beter te laten leren, want hoe meer en met name hoe dieper een feit mentaal wordt verwerkt des te beter het wordt geleerd.
Dit dieper verwerken doe je onder andere door schrijfoefeningen te maken met een echte pen. Onderzoek heeft aangetoond dat het schrijven van letters met een pen/ potlood of krijtje de motorische hersengebieden sterker activeert en dat je hierdoor de letter beter herkend. Dit gebeurt niet door het typen van de letter op het toetsenbord omdat de typebeweging geen enkel verband houdt met de vorm van de letter.
“open opmerkingen en vragen zijn het beste wat we voor de taalontwikkeling kunnen doen. Die zorgen ervoor dat het in het kinderbrein verder ‘suddert’ dat de zaken verder verwerkt worden.’(pagina 96)
Een van de conclusies uit een grootschalig onderzoek dat is gehouden naar televisie kijken bij kinderen luidde dat de tv de grootste invloed heeft op de beroepsopleiding van kinderen met een gemiddeld IQ. Dat wil zeggen dat kinderen met een relatief laag IQ ongeacht hoeveel tv ze kijken toch vaker zonder diploma van school gaan en dat kinderen met een hoog IQ ongeacht hoeveel tv ze kijken op de universiteit komen. Maar wat er met het grootste aantal kinderen gebeurt, met een gemiddeld IQ hangt af van hoeveel uren tv je hebt gekeken in je kinderjaren!

Schoolkinderen
Kinderen leren bij iedere vorm van spelen iets, de vraag is dus niet zozeer of de ontwikkeling van een kind invloed ondergaat van computergames maar wat voor een invloed dit is, een positieve of negatieve. Hieronder een opsomming van redenen die naar mijn mening stof tot nadenken geeft voordat je je kinderen computerspelletjes laat spelen: (of dit nu is op de Wii, Playstation, computer of tablet)
•    Kinderen die computergames spelen brengen in vergelijking met kinderen die dat niet doen 30 procent minder tijd door met lezen en besteden 34 procent minder tijd aan hun huiswerk.
•    Wie net digitale geweldsscènes had beleefd, reageerde afgestompter op waargenomen echt geweld.
•    Iemand die aan de lopende band multimediale monsters afslacht en daarvoor wordt beloond zal een normale schooldag als saai ervaren. Hierdoor wordt er niet alleen minder tijd aan bijvoorbeeld lezen besteed, ook neemt de motivatie voor school af.
•    Alle succesvolle games bevatten een toeval component, dat wil zeggen dat ze bewust zo zijn geprogrammeerd dat ze verslavend werken.

Jongeren en jong volwassenen
Is het u al eens opgevallen dat mensen eigenlijk nooit echt blij overkomen als ze achter een beeldscherm zitten? Na een uur of twee tv kijken of virtueel geweld hebben we nergens meer zin in. Bij jongeren heeft dit effect op school en bij de vrijetijdsbesteding. Het percentage jongeren dat geen georganiseerde vrijetijdsbesteding heeft is bij alle leeftijdsgroepen het hoogst onder de intensieve gebruikers. Zoals algemeen bekend zijn de jaren van 13 tot 16 heel belangrijk en bijzonder vormend voor jonge mensen. Dan moeten ze zelfbevestigende ervaringen meemaken en vooral contact leggen met leeftijdsgenoten, om zo hun plek in de samenleving te vinden. Daar zijn echte contacten voor nodig!  Er is een negatieve samenhang gevonden tussen digitale en werkelijke sociale netwerken bij meisjes: wie veel onlinevriendinnetjes had, had minder werkelijke vriendinnen (meisjes tussen 8-13 jaar). Sociale netwerken bevredigen onze fundamentele behoeften aan contact met medemensen. Maar wie gelooft dat deze nieuwe contactmogelijkheid alleen goede kanten heeft vergist zich. De anonimiteit van het internet zorgt er voor dat we onszelf minder goed in de hand hebben en ons minder bekommeren om gepast sociaal gedrag. Wie zijn sociale competentie al op een normale manier heeft verworven (offline face to face) zal amper schade ondervinden van sociale medianetwerken. Wie daarentegen nog amper de kans heeft gehad zijn sociale gedrag te ontwikkelen en als kind/ jongere een groot deel van de sociale contacten via internet afhandelt, heeft grote kans dat zijn gedrag ernstig te wensen zal overlaten. Uit recent onderzoek blijkt dat de voor het sociaal gedrag verantwoordelijke hersengebieden zich onder die omstandigheden niet normaal zullen ontwikkelen.
Het internet zit vol ernstig falende sociale contacten, list bedrog en zelfs criminaliteit. Er wordt gelogen, gemobd, geld afgetroggeld, agressieve stemmingen gemaakt, hetzes gevoerd en er wordt gelasterd dat het een lieve lust is. Is het dan verwonderlijk dat juist bij de jonge gebruikers het gebruik van sociale netwerken voornamelijk leidt tot eenzaamheid en depressies?

Idee: een leeswekker

Nog meer feitjes:
•    Wie veel tijd doorbrengt met digitale media, krijgt minder lichaamsbeweging.  Minder lichaamsbeweging betekend overgewicht wat leidt tot sociale uitsluiting wat weer leidt tot meer gebruik van digitale media. Hoezo vicieuze cirkel…
•    Slapeloosheid behoort tot de meest frequent voorkomende bijwerking van het gebruik van digitale media. Niet slapen is heel slecht voor ons en leidt tot concentratieproblemen en depressie….
•    Het is niet hetzelfde of je je dingen die je moet leren eigen maakt in een persoonlijke interactieve groep of een virtuele groep via het internet. Het directe persoonlijke contact levert meer materiaal om te verwerken en leidt tot een emotionelere en diepere verwerking dan de verarmde contacten via beeldscherm en toetsenbord.
•    Het gelijktijdig gebruik van meerdere media en dus onvermijdelijk het gelijktijdig uitvoeren van meerdere taken(muziek luisteren – huiswerk maken/ chatten – filmpje kijken etc) , speelt een belangrijke rol in het mentale leven van jonge mensen.  Mensen die vaak meer media tegelijk gebruiken, krijgen problemen met de beheersing van hun mentale processen. Bij alle mentale vaardigheden die we voor multitasken nodig hebben, doen multitaskers het duidelijk slechter dan niet- multitaskers.

En nu?
Hierboven heb ik geprobeerd u aan het denken te zetten door middel van een aantal wetenswaardigheden uit het boek Digitale dementie. Door het lezen van het boek ben ik een stuk kritischer geworden in het gebruik van digitale media. Dit leidt in ons huis tot een betere balans tussen gebruik en geen gebruik van digitale media.  Uiteraard ben ik verre van volledig geweest en iedereen die er de tijd en zin voor kan vinden zou ik aanraden om naast dit boeken ook andere boeken over mediagebruik te lezen. 
Een waarschuwing vooraf, bij het gebruik van digitale media is ontzettend veel geld gemoeid, veel meer miljarden dan wij ons waarschijnlijk kunnen voorstellen. Mag ik u, voordat u sceptisch bent, erop wijzen dat de baby tv/ dvd industrie alleen al een omzet heeft van 500 miljoen dollar per jaar. En de online game World of Warcraft een omzet van meer dan 1 miljard dollar.  Dit is de grote en enige reden waarom er veelal positieve geluiden zijn omtrent het gebruik van digitale media! Let daarom goed op wat je leest en op welk onderzoek je de speerpunten van je opvoeding baseert.
Over hoe je beter met je leven en lichaam kunt omgaan laat Manfred Spitzer ons uiteraard niet in het duister tasten. Uit een lijst van vier bladzijden terug te lezen in zijn boek, bladzijde  309 t/m 312 wil ik u ter afsluiting graag nog twee belangrijke punten meegeven:
•    Mijd digitale media. Daarvan worden we dik, dom, agressief, eenzaam, ziek en ongelukkig. Beperk bij uw kinderen de dosis, want dat is het enige wat een bewezen positief effect heeft. Iedere dag die u kind zonder digitale media doorbrengt, is pure winst.
•    Voor onze gehele beschaving geldt: als het om onze welstand en behoud van onze beschaving gaat, zijn de hoofden van de volgende generatie het enige wat we hebben. Laten we dus ophouden die hoofden systematisch met vuilnis te vullen!
Tamara de Leijer, moeder van drie jonge kinderen en Lezer van Stavast

Aanvulling
Zoals Tamara de Leijer aangeeft zijn er meer boeken over de manier waarop de digitale wereld inwerkt op ons mensen. Hieronder enkele titels:
# - App noot muis : peuters en kleuters op internet (2011)
Nicholas Carr. Het ondiepe : hoe onze hersenen omgaan met internet (2011)
Ard Heuvelman e.a. Mediapsychologie (2011)
Andrew Keen. De digitale afgrond : hoe de huidige sociale online revolutie ons eenzamer en hulpelozer maakt (2012)
Jaron Lanier. Nee, je bent geen gadget (2010)

Uiteraard zijn er ook andere meningen en visies op dit onderwerp. Denk bijvoorbeeld aan Maurice de Hond met 'zijn' 'iPad-scholen' of een oud boek van Inez Groen en Jeroen Boschma: Generatie Einstein : slimmer, sneller en socialer : communiceren met jongeren van de 21e eeuw (uit 2006).

Klik hier voor een (lang) artikel over het belang van lezen en discipline en hier voor een eerder artikel over Manfred Spitzer (juli 2013).

(maandag 30 september 2013)
Hans van Duijnhoven

Homepage Achtergrondartikelen

Fernando Savater 2

Ethiek nu! : een filosofie voor het moderne leven
Bijleveld 2013, 158 pagina's - € 18,50

Oorspronkelijke titel: Ética de urgencia (2012)

Wikipedia: Fernando Savater (1947)

Korte beschrijving
Dit nieuwe boek van de Spaanse filosoof Savater bestaat uit een achttiental relatief korte stukken over hedendaagse morele problemen en daaraan gerelateerde politieke vraagstukken. Het zijn voordrachten die Savater recentelijk heeft gehouden aan twee middelbare scholen in Spanje. Ze bevatten, beknopt en duidelijk, Savaters boodschap aan de huidige generatie van jongeren. De meeste essays gaan over de persoonlijke en de sociale vrijheid die door technologische vernieuwing enorm is toegenomen. Die biedt mogelijkheden, maar er zijn ook gevaren. Savater schrijft uiteraard over het internet, Facebook en de robotica, steeds in de veronderstelling dat onze morele traditie geen eenvoudige waarheid bevat, maar toont hoe cruciaal discussie en communicatie is. De teksten zijn geschreven zonder theoretische uitweidingen, zijn stimulerend en toegankelijk voor jong en oud.

Fragment uit de Inleiding - Bij wijze van aanloop : twintig jaar na "Het goede leven"
Waar de esthetiek gaat over zaken die veranderen, die komen en weer gaan, wijdt de ethiek zich aan dingen die bestendig zijn en nooit helemaal verdwijnen. Ethiek gaat over zaken die eeuw na eeuw voor de mens even belangrijk blijven.
Om die reden is het voor ons net zo goed interessant als voor de oude Grieken om de Ethica Nicomachea van Aristoteles te lezen. Aristoteles leefde tussen 384 en 322 voor Christus, en hij schreef zijn werk dus meer dan twintig eeuwen geleden, maar hij behandelt daarin onderwerpen die ons nog steeds bezighouden. Zijn boek blijft ons boeien, omdat het fundament en de betekenis van de ethiek in al die tijd niet zijn veranderd.
Als u mij zou vragen om dat fundament en die betekenis te omschrijven, zou ik zeggen dat ethiek te maken heeft met de verplichtingen die wij mensen hebben ten opzichte van andere mensen. Ethiek leert ons dat wij anderen moeten zien als een doel op zichzelf en niet slechts als een middel voor de verwezenlijking van onze eigen doelen. (pagina 16)

Terug naar Overzicht alle titels

Michael Pollan

Een pleidooi voor echt koken : thuiskomen in de keuken
De Arbeiderspers 2013, 415 pagina's - € 29,95

Oorspronkelijke titel: Cooked, a natural history of transformation (2013)

Wikipedia: Michael Pollan (1955) en zijn website 

Korte beschrijving
Nutritionisme is de ideologie van het westerse voedingspatroon. Daarin isoleert de industrie de afzonderlijke voedingsstoffen van een product om ze later extra toe te voegen (calcium) of weg te laten (vet). Helaas hebben al die bewerkingen niet het beoogde effect: welvaartsziekten komen steeds vaker en vroeger voor. Ons eetpatroon bevat veel vlees en voorbewerkt voedsel en te weinig groente en volkorenproducten. De auteur analyseert gezondheidsclaims van voorbewerkte voedingsmiddelen en stelt dat een natuurlijk product meer is dan de som van al die voedingsstoffen. Voedsel is ook cultuur, genot, samen delen en over de samenhang van voedselsoorten in een bepaalde kookstijl is ook nog weinig bekend. De industrialisatie van de landbouw en het gebruik van stikstof, kalium en fosfor als mest heeft een negatief effect op de bodempopulatie en de kwaliteit van de gewassen: voedsel bevat nu minder voedingsstoffen. Pollan pleit voor een voedingspatroon waarin zoveel mogelijk 'echt' (= onbewerkt voedsel) wordt gegeten. Zijn boek biedt veel stof tot nadenken. Met uitvoerig bronnen- en hulpbronnenapparaat en een register.
Voor grotere collecties, opleidingen voedingsleer etc.

Fragment uit de Inleiding - Waarom zouden we koken?
De gedeelde maaltijd is geen kleinigheid. Het is de fundering onder het gezinsleven, de plek waar onze kinderen de kunst van het converseren aanleren en de gewoonten van de beschaving verwerven: delen, luisteren, hun beurt afwachten, verschillen overbruggen, discussiëren zonder irritaties. De zogenoemde 'culturele tegenstellingen van het kapitalisme' - de neiging de stabiliserende sociale omgangsvormen waar het op rust te ondermijnen - zijn tegenwoordig pijnlijk duidelijk aanwezig aan de moderne Amerikaanse eettafels, samen met alle heldergekleurde pakjes die de voedselindustrie daar heeft kunnen posteren.
Dit zijn, daar ben ik me van bewust, nogal boude uitspraken over de centraliteit van koken (en niet-koken) in onze levens, en het past wel om enige nuances aan te brengen. Voor de meesten onder ons is de keus zoals ik die heb doen voorkomen - thuis alles vanaf het begin koken versus fastfood dat door bedrijven is bereid - vandaag de dag lang niet zo scherp. De meesten onder ons bevinden zich ergens tussen deze twee heldere uitersten in op een steeds andere plek, afhankelijk van de dag van de week, de gelegenheid en onze stemming. Afhankelijk van de avond koken we misschien een volledige maaltijd helemaal zelf, gaan we uit eten, laten we iets komen, of koken we 'een beetje'.  Deze laatste optie houdt in dat we gebruikmaken van de diverse en heel nuttige kortere wegen die een industriële voedseleconomie biedt: het pak spinazie in de diepvries, het blik wilde zalm in de provisiekast, het pak kant-en-klare ravioli van de winkel om de hoek of van de andere kant van de wereld. Wat het begrip 'koken' inhoudt bevindt zich in een spectrum, zoals dat al minstens een eeuw het geval is, toen verpakt voedsel in onze keukens verscheen en de definitie 'koken vanaf het begin' op de tocht begon te staan. (pagina 15-16)

Artikel: Weerlegging - Waarom zeggen mensen dat nou nooit van televisiekijken? (mei 2013)

Youtube: Michael Pollan - In defense of food (56:22) (10.306 views 30/9-2013)



Lees vooral ook het boek Ode aan de E-nummers : waarom E-nummers, kant-en-klaar-maaltijden en conserveermiddelen ons leven beter maken van Rosanne Hertzberger, die in dit boek fikse kritiek levert op het gedachtegoed van Michael Pollan.

Terug naar Overzicht alle titels

Brené Brown

De kracht van kwetsbaarheid : heb de moed om niet perfect te willen zijn
LeV 2013, 273 pagina's - € 19,95

Oorspronkelijke titel: Daring greatly : how the courage to be vulnerable transforms the way we live, love, parent and lead (2012)

Wikipedia: Brené Brown (1965)

Korte beschrijving
Een boek over het tonen van kwetsbaarheid. De auteur stelt dat mensen vaak van zichzelf verwachten dat ze perfect zijn in werk, relaties en het opvoeden van kinderen, terwijl dit onmogelijk is. In dit boek legt ze uit waarom mensen zo bang zijn om zich kwetsbaar op te stellen en hoe ze zich er voor afschermen. Ze legt een relatie met de opvatting van 'schaarste' die volgens haar ingebakken zit in de cultuur: mensen hebben de neiging zich bijvoorbeeld nooit goed genoeg, succesvol genoeg, slim genoeg of bijzonder genoeg te vinden. Ze maakt ook duidelijk wat de gevolgen zijn wanneer mensen zich afsluiten en terugtrekken. Ze is van mening dat je je kwetsbaarheid op een positieve manier zou kunnen inzetten zodat het je kracht wordt. Dit boek is een weerslag van twaalf jaar onderzoek op dit gebied. De auteur is docente en onderzoekster aan de faculteit Maatschappelijk Werk van de universiteit van Houston; ze heeft jarenlang onderzoek gedaan naar kwetsbaarheid, moed, authenticiteit en schaamte, is een veelgevraagde spreekster en heeft vele prijzen gewonnen. Met notenapparaat en literatuurlijst.

Fragment uit 6. Ontwrichtende betrokkenheid : de moed om onderwijs en werk weer menselijk te maken
Om ruimte te maken voor creativiteit, innovatie en leerervaringen moeten leiders onderwijs en werk weer menselijk maken. En dat vraagt betrokkenheid en de bereidheid om te onderzoeken hoe ons gevoel van schaarste en de manier waarop we leidinggeven en werken beïnvloedt, en om te leren hoe we onze kwetsbaarheid kunnen omarmen en schaamte kunnen herkennen en bestrijden. Vergis je niet: eerlijke gesprekken over kwetsbaarheid en schaamte zijn lastig. De reden waarom we deze gesprekken niet voeren binnen onze organisaties is dat ze ontwrichtend zijn. Want zodra we de woorden, het besef en het inzicht hebben, kunnen we vrijwel niet meer terug, en dat heeft grote gevolgen. We willen allemaal graag moedig zijn. En zodra we een glimp hebben opgevangen van de mogelijkheden die dat biedt, wordt onze visie daardoor bepaald. En die kan ons nooit meer worden afgepakt. (pagina 182)

TED: De kracht van kwetsbaarheid (20:20) (11.198.769 views op 26/9/2013)


Terug naar Overzicht alle titels

Marli Huijer 2

Discipline : overleven in overvloed
Boom 2013, 274 pagina's - € 18,50

Wikipedia: Marli Huijer (1955) en website

Marli Huijer sprak op 19 januari 2014 in de Groene Engel in Oss over dit boek. Klik hier voor een kort videoverslag.

Korte beschrijving
Huijer bespreekt in dit boek de relatie tussen discipline en vrijheid. Onder discipline verstaat zij individuele vormen (werken aan jezelf), institutionele (ordening, toezicht) en geïnternaliseerde (persoonlijke) eigenschappen om verleidingen te kunnen weerstaan. De auteur onderzoekt hoe het komt dat discipline in diskrediet raakte en nu weer lijkt terug te keren. Zij beschrijft de effecten van de culturele revolutie van de jaren zestig en zeventig, inzichten van Aristoteles, Nietzsche, Elias, Foucault en anderen en vraagt zich af hoe we kunnen (samen)leven in een tijd van overvloed aan middelen en mogelijkheden. De oplossing zoekt Huijer, bijzonder hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en bekend als Filosofisch Elftal-speelster van het dagblad Trouw, in uitbesteden (apps) en menselijke betrekkingen die berusten op wederkerigheid. Daarbij blijven zaken als beperkte fysieke of sociale mogelijkheden een beetje onderbelicht, evenals de discipline en het fatsoen om in de overvloed te delen. Zo is het boek primair bedoeld voor lezers uit de middenklasse. Speels vormgegeven.

Uit een bewerking van haar boek in het artikel "De terugkeer van de discipline"
(Zadie) Smith en (Amy) Winehouse zijn niet de enigen die worstelen met discipline. Nu we ons in vrijheid mogen laven aan een overvloed aan drank, websites en andere aangename zaken, blijken steeds meer mensen moeite te hebben om in de overvloed overeind te blijven.
Het valt niet mee om slank te blijven als je overal voor weinig geld kunt snacken. Om geen alcoholist te worden als de drank in elke bar royaal vloeit. Om je werk af te krijgen als er keer op keer e-mails binnenkomen die onmiddellijk antwoord vragen. Of om trouw te blijven als je van relatie naar relatie kunt hoppen en daar ook gelukkig mee kunt zijn.
Overvloed vraagt om discipline.
Maar als er veel te halen is, is juist dat het eerste waar we vanaf willen.
(in: Psychologie magazine, september 2013)

Fragment uit hoofdstuk 4. Zonder discipline
Ritmes beschermen ons tegen het eindeloze vullen van de tijd. Ze vergroten de vrijheid om bij herhaling 'nee' te zeggen, om op vaste momenten rust te nemen, niets te doen of te zwijgen. Die vrijheid wordt mogelijk gemaakt door de discipline, die nodig is om de herhalingen en daarmee een ordening aan te brengen.
Een echte YLO (You Only Live Once) heeft niets met ritmes. Hij leeft in het hier en nu en legt zich niet vast op terugkerende momenten van rust of activiteit. Vrij van routines kan hij op zoek naar nieuwe ervaringen. Maar juist die ritmeloze carpe diem-levenshouding maakt ons kwetsbaar in de overvloed aan tijd. De vrijheid om voortdurend zelf de tijd in te delen kan mensen tot speelbal maken van krachten die hen dwingen op elk moment van de dag maximaal productief te zijn. De bescherming die de ritmes van vaste werk-, school- en winkeltijden boden tegen het altijd beschikbaar en productief willen zijn, zijn weggevallen, en in plaats van dat we nu genieten van de vrijheid buigen we des te dieper voor de ongelimiteerde tijdeisen die het huidige, door media en communicatietechnologieën beheerste leven stelt.
In zijn boek Neem de tijd stelt de journalist Koen Haegens dat deze bereidheid om te buigen voor de ongelimiteerde tijdseisen terug te voeren is op de idealen uit de jaren zestig. (pagina 108-109)

Artikel: Gelezen - Overvloed vraagt om discipline. Maar als er veel te halen is, is juist dat het eerste waar we vanaf willen. (september 2013)
Artikel: Marli Huijer - Een welvarende samenleving als de onze kan niet zonder discipline. Juist waar overvloed heerst ... (januari 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Seth Godin 2

The Icarus deception : how high will you fly?
Porfolio/Penguin 2012, 241 pagina's - € 16,--

Wikipedia: Seth Godin (1960) en zijn blog

Korte beschrijving
Everyone knows that Icarus's father made him wings and told him not to fly too close to the sun; he ignored the warning and plunged to his doom. The lesson: Play it safe. Listen to the experts. It was the perfect propaganda for the industrial economy. What boss wouldn't want employees to believe that obedience and conformity are the keys to success? But we tend to forget that Icarus was also warned not to fly too low, because seawater would ruin the lift in his wings. Flying too low is even more dangerous than flying too high, because it feels deceptively safe. The safety zone has moved. Conformity no longer leads to comfort. But the good news is that creativity is scarce and more valuable than ever. So is choosing to do something unpredictable and brave: Make art. Being an artist isn't a genetic disposition or a specific talent. It's an attitude we can all adopt. It's a hunger to seize new ground, make connections, and work without a map. If you do those things you're an artist, no matter what it says on your business card.

Fragment
The Icarus Deception
Just south of the Greek island of Samos lies the Icarian Sea. Legend has it that this is where Icarus died – a victim of his hubris.
His father, Deadalus, was a master craftsman. Banished to prison for sabotaging the work of King Minos (captor of the Minotaur). Daedalus created a brilliant escape plot, described in the myth that we were told as children.
He fashioned a set of wings for himself and his son. After affixing the wings with wax, they set out to escape. Daedalus warned Icarus not to fly too close to the sun. Entranced by his magical ability to fly, Icarus disobeyed and flew too high. We all know what happened next: the wax melted and Icarus, the beloved son, lost his wings, tumbled into the sea, and died.
The lesson of this myth: Don’t disobey the king. Don’t disobey your dad. Don’t imagine that you’re better than you are, and most of all, don’t ever believe that you have the ability to do what a god might do.
The part of the myth you weren’t told: in addition to telling Icarus not to fly too high, Daedalus instructed his son not to fly too low, too close to the sea, because the water would ruin the lift in his wings.
Society has altered the myth, encouraging us to forget the part about the sea, and created a culture where we constantly remind one another about the dangers of standing up, standing out and making a ruckus. Industrialists have made hubris a cardinal sin but conveniently ignored a far more common failing: settling for too little.
It’s far more dangerous to fly too low than too high, because it feels safe to fly low. We settle for low expectations and small dreams and guarantee ourselves less than we are capable of. By flying too low, we shortchange not only ourselves but also those who depend on us or might benefit from our work. We’re so obsessed about the risk of shining brightly that we’ve traded in everything that matters to avoid it.
The path that’s available to each of is neither reckless stupidity nor mindless compliance. No, the path that’s available to us is to be human, to do art, and to fly higher than we’ve been taught is possible. We’ve built a world where it’s possible to fly higher than ever, and the tragedy is that we’ve been seduced into believing that we ought to fly ever lower instead. (pagina 1-2)

Youtube; Seth Godin over The Icarus deception (44;28) (20.591 views op 22/9/2013)



Artikel: Go! - U bent een kunstenaar. Zo ziet u zichzelf misschien niet, maar u bent het toch (maart 2013) en Een prentenboek voor oefenaars (mei 2014)

Terug naar Overzicht alle titels