Gilbert De Swert

De mens, de robot, de arbeid
EPO 2016, 229 pagina's - € 19,90

Wikipedia: Gilbert De Swert (195?)

Korte beschrijving
Automatisering van minstens de helft van de huidige banen is zo goed als onvermijdelijk. Keynes voorzag meer dan tachtig jaar geleden dat we tegen 2018 nog maar vijftien uur per week zouden moeten werken. In elk gezond economisch systeem zou dit goed nieuws zijn: niet langer vastzitten in saai, repetitief en vaak vernederend werk gedurende een heel volwassen leven. Een universeel basisinkomen is een simpele en doeltreffende oplossing. Echter: de moraal van het kapitalisme – iedereen hoort te werken voor zijn geld – staat deze voor de hand liggende oplossing in de weg. Maar hoe zou het zijn als ons leven niet in beslag genomen zou worden door werk? Welke toekomst willen we? Welk leven? Welk werk? De auteur – voormalig hoofd van het Belgische Algemeen Christelijk Vakverbond en opiniemaker – neemt de lezer mee op verkenning naar de toekomstige arbeidswereld. Het resultaat is een ietwat ongestructureerd maar erudiet, bloemrijk en bevlogen betoog. Interessant en inspirerend voor sociale wetenschappers, politici en beleidsmakers.

Fragment uit Verleiding
Ideologie is het probleem. We hebben een moreel universum geschapen waarin mensen die niet werken beschouwd worden als minder dan mensen. Van geen belang of je een alleenstaande ouder bent, een werkloze veteraan of een onbetaalde stagiair - de logica van het eigentijds kapitalisme gunt je geen recht op leven tenzij je geld opbrengt voor iemand anders. Als ons systeem menselijke waardigheid definieert als de capaciteit om saai werk te verrichten voor iemand anders profijt, dan is de kwestie die sciencefictionschrijvers al een eeuw beroert bij dezen opgelost: dan zijn robots niet enkel menselijk, binnenkort kunnen ze ook menselijker zijn dan wij.
  De automatiseringscrisis moet helemaal geen crisis zijn, maar de beste en simpelste oplossingen zijn te radicaal om gesuggereerd te worden door iemand anders dan een Silicon Valley-enterpreneur (tegenwoordig een jobtitel met de morele autoriteit van de paus in de Kerk van de Moderne Economie). Als bijvoorbeeld Martin Ford zegt (in The Rise of the Robots, beste economieboek van 2015 voor de Financial Times) dat om ons allemaal te redden van legerscharen robotonderkruipers 'een fundamentele herstructurering van onze economische regelen vereist zal zijn', dan zullen machtige lieden misschien luisteren.

  Opvallend veel boek- en rapportschrijvers komen trouwens met dezelfde oplossing: een universeel basisinkomen. Om een reden die de elite ook zal weten te smaken: omdat het de enige manier kan zijn om het kapitalisme van zichzelf te redden. De logica is solide: als niemand zich nog de goederen en diensten kan veroorloven die als die robots produceren, dan stuiken de wereldmarkten ineen. Het wereldkapitalisme kan niet in stand gehouden worden met luxegoederen alleen. De enige manier om het systeem overeind te houden is dan: weelderige en weldadige herverdeling van rijkdom.
  Het klinkt als socialisme, maar Martin Ford be(z)weert van niet: het is gewoon gezond verstand - en iedereen weet dat socialisme dat nooit in petto heeft (gehad). Het is allicht ook de reden waarom al die bevlogen rapporteurs nooit verdergaan dan enkele beleidsmaatregelen. Zonder zich te verbeelden hoe zo'n toekomst - een wereld waarin iedereen van inkomen verzekerd is en werk kan kiezen - er werkelijk zou kunnen uitzien.
  Dat is nochtans de sensationele belofte van een geautomatiseerde toekomst. Wat zouden we kunnen worden, als soort, als de meeste van onze jaren niet in beslag genomen worden door werk, zoeken naar werk, huiswerk en zorgabeid?
  De beroemde economist John Maynard Keynes voorzag meer dan 80 jaar geleden dat we tegen 2028 nog maar 15 uur per week zouden moeten werken. Dromen androïden ook van een 3 dagenweek?
  Welke toekomst willen we? Welk leven? Welk werk?
  Op verkenning. (pagina 8-10)

Klik hier voor andere titels over technologie, wetenschap

Terug naar Overzicht alle titels

Dick Swaab 2

Ons creatieve brein : hoe mens en wereld elkaar maken
Atlas Contact 2016, 559 pagina's - € 29,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Wikipedia: Dick Swaab (1944)

Korte beschrijving
De opvolger van de neurohit 'Wij zijn ons brein' (2010)*. In dit rijk geïllustreerde werk reikt Swaab naar de interactie van onze hersenen met onze fysieke, sociale en mentale omgeving. Helaas is juist het gedeelte over kunst en muziek ronduit saai; een eindeloze opsomming van hersenstructuren in de trant van 'subtiele droefheid (...) activeert de rechteramygdala', die zonder context weinig betekenis hebben en slecht leesbaar zijn voor de leek. Een andere zwakte is het ego van de auteur. Zijn mening over kunststromingen, de regering, filosofie en prinsessejurkjes is niet relevant, niet onderbouwd en verzwakt zijn positie als objectief wetenschapper. Zonde, Swaab is een zeer ervaren onderzoeker die op zijn best is als hij de lezer duiding verschaft van de harde feiten in de neurologie. Het laatste deel, over maatschappelijke consequenties, is dan ook het interessantste: wat betekenen neurodeterminisme en afwezigheid van vrije wil voor ons als mens en maatschappij? In die discussie kan de enorme vakkennis van de auteur werkelijk verschil maken. Met literatuuroverzicht en register.

Korte tekst op website uitgever
Het is niet bijzonder om uniek te zijn, dat zijn we allemaal. In Ons creatieve brein toont Dick Swaab wat ons tot mensen maakt: de interactie van de hersenen met onze omgeving. De omgeving draagt niet alleen bij aan de unieke ontwikkeling van ieder brein, maar ook aan het ontstaan van hersenziekten en aan de genezing hiervan. Muziek en beeldende kunst zijn niet alleen creatieve vormen van communicatie, maar blijken ook van therapeutische waarde te kunnen zijn bij hersenziekten. De manier waarop onze hersenen zich ontwikkelen, beïnvloedt onze beroepskeuze en ons beroep heeft ook een effect op de structuur en functie van onze hersenen. Vele maatschappelijke consequenties van het hersenonderzoek, zoals voor partnerkeuze, filosofie en strafrecht, worden besproken.

In Wij zijn ons brein vertelde Dick Swaab hoe de hersenen die we bij onze geboorte meekrijgen ons leven bepalen. In Ons creatieve brein worden vragen besproken als: Hoe wordt ieder brein anders? Wat is creativiteit en hoe kunnen we het stimuleren? Hoe wordt het werk van kunstenaars beïnvloed door hun hersenziekten? Waarom vinden sommige mensen atonale muziek mooi? Hoe kan de omgeving als medicijn werken? Hoe kun je de ziekte van Alzheimer uitstellen? Hoe komen we van het stigma af dat een hersenziekte aankleeft? Dick Swaab bewijst opnieuw zijn ongeëvenaarde talent om moeilijke materie op een toegankelijke, spannende en onderhoudende manier over het voetlicht te brengen. Swaab lezen is als kijken naar een röntgenfoto van je geest. Een onmisbaar boek. 

Fragment uit IV Onze sociale ontwikkeling
1. Sociale factoren: individuele variaties in sociaal gedrag
Onze geestelijke gezondheid is afhankelijk van onze genetische achtergrond die onze kwetsbaarheid bepaalt, en vervolgens van onze ontwikkelingsgeschiedenis. Sociale factoren, zoals verwaarlozing, mishandeling of misbruik van het kind, vergrote de kans op psychiatrische zieketen later, zoals depressie, schizofrenie en borderline-persoonlijkheidsstoornis. De stress van urbanisatie, discriminatie en emigratie verdubbelt de kans op schizofrenie. Epigenetische mechanismen spelen hierbij een rol. Sociale factoren kunnen ook de trigger zijn voor suïcide, maar omgekeerd zijn ze ook van cruciaal belang bij het herstel van psychiatrische problemen.
Een viertal netwerken van hersencellen blijkt centraal te staan in relatie tot sociale interacties:
i) een sociaal waarnemingsnetwerk rond de amygdala, vooral betrokken bij emoties en sociale pijn;
ii) een mentalizing-netwerk, vooral betrokken bij het denken over anderen en over jezelf. Dit netwerk overlapt sterk met het defaultnetwerk ();
iii) een netwerk voor empathie;
iv) een netwerk voor spiegelneuronen. De laatste twee zijn sterk verwant. (pagina 74-75)

Lees ook: van Dick Swaab zijn Wij zijn ons brein : van baarmoeder tot Alzheimer (uit 2010)

Terug naar Overzicht alle titels

Dik Bijl

Alles wordt anders : hoe robots, 3D-printers, kunstmatige intelligentie en nog vier technologieën ons leven zullen veranderen
Haystack 2016, 239 pagina's - € 20,--

Uitgeverij Haystack: Dik Bijl  (1956)

Korte beschrijving
Humanoïde robots, zelfrijdende auto's, kunstmatige intelligentie, 3D-printing, synthetische biologie, nanotechnologie en genomische geneeskunde ontwikkelen zich allemaal razendsnel. In het eerste deel van dit boek staat heldere uitleg over de afzonderlijke technieken en over de dynamiek waarmee ze steeds meer impact krijgen. De auteur laat overtuigend zien dat deze technieken ons leven zullen veranderen, net als de ontwikkeling van de auto, van elektriciteit en van internet dat hebben gedaan. In het tweede deel gaat het over de maatschappelijke gevolgen. De mogelijkheden zijn groot, zoals meer op de persoon afgestemde productie, minder milieuproblemen en een betere gezondheid. Gevaren zijn er bijvoorbeeld op het terrein van werkgelegenheid. In prettige stijl bespreekt de auteur hoe je ervoor kunt zorgen dat de toekomst meer op het bloeiende Athene zal lijken dan op het mistroostige Oude Pekela. Dit boek is een helder overzicht van de technieken en van de mogelijke gevolgen.

Tekst op website uitgever
Een golf van nieuwe technologieën staat op het punt onze maatschappij te overspoelen. Ons werk en leven zullen ingrijpend veranderen. Robots en kunstmatige intelligentie nemen een groot deel van de bestaande banen over. Dankzij genetische technologie leven we langer en gezonder. Bent u er klaar voor?

In Alles wordt anders beschrijft Dik Bijl zeven van de belangrijkste technologische ontwikkelingen van dit moment: robots, zelfrijdende auto's, kunstmatige intelligentie, 3D-printen, synthetische biologie, nanotechnologie en genomische geneeskunde. Ontwikkelingen die even spectaculair zijn als onafwendbaar.

De gevolgen voor onze maatschappij, ons werk en ons leven zullen enorm zijn. Krijgen de optimisten gelijk en scheppen we een duurzaam Athene met een overvloed aan middelen, zinvolle bezigheden en een lang en gelukkig leven? Of wordt onze wereld een Oude Pekela met lethargie, uitzichtloosheid, armoede, criminaliteit en (virtuele) drugs? Volgens Bijl hebben we maar een optie: accepteer de nieuwe technologie en pas je aan zodat je maximaal profiteert van de voordelen.

Dik Bijl is arbeids- en organisatiepsycholoog en onderzoekt hoe mensen nu en in de toekomst werken en leven. Hij is een van de grondleggers van Het Nieuwe Werken. Hij adviseert bedrijven en geeft presentaties over de manier waarop individuen en organisaties kunnen inspelen op nieuwe technologische ontwikkelingen.

Fragment uit het Voorwoord
Alles wordt anders. Echt waar. De maatschappij waarin we leven, ziet er over tien tot twintig jaar heel anders uit; en daarna nog weer anders. Een golf van technologische vernieuwingen staat op het punt ons te overspoelen en daarbij onze maatschappij, ons leven en ons werken ingrijpend te veranderen. Dat is niet zweverig en ook niet uit de lucht gegrepen. Als je jezelf even iets minder in beslag laat nemen door het nieuws van alledag, kun je het zien gebeuren. Dagelijks horen, lezen en zien we van alles over het vluchtelingenprobleem, het moslimterrorisme, aversie tegen buitenlanders, bankschandalen, graaiende bestuurders, politici die ons voorliegen en democratisch gekozen autocraten die vervolgens  de democratie stap voor stap om zeep helpen. Allemaal belangrijke zaken waar we ons zeker zorgen over mogen maken. Maar ik denk dat er nog belangrijkere zaken zijn waaraan we aandacht moeten besteden en waarvan de impact op termijn veel groter zal zijn. Ik bedoel de komst van robots en zelfrijdende auto's of de spectaculaire vooruitgang in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, 3D-printen en medische genetica. En daarover gaat dit boek: over de technologie en de gevolgen daarvan voor ons allemaal. (pagina 9-10)

Interview: Wake-up call voor tech tsunami (Intermediair, week 36, 2016)

Lees ook: Het tweede machinetijdperk van Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee (2014), De opkomst van robots van Martin Ford (2015), De singulariteit is nabij van Ray Kurzweil (2005/2011), Superintelligentie van Nick Bostrom (2015), Makers van Chris Anderson (2012/2013) en klik hier voor een artikel over honderden andere titels.

Het boek The inevitable : understanding the 12 technological forces that will shape our future (2016) van Kevin Kelly sluit hier (natuurlijk) ook bij aan. Evenals zijn De wil van technologie (uit 2010/2012)

Artikel: AI is te belangrijk om over te laten aan grote techbedrijven en overheden.  (juli 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

Brainwash

Brainwash : de belangrijkste vragen van nu
Met essays van o.a. Michael Sandel, Slavoy Zizek, Marli Huijer, Joep Dohmen, Joke J. Hermsen, Ad Verbrugge, Stine Jensen, Haroon Sheikh en David Vann. Een initiatief van Laurens Knoop en de School of Life Amsterdam
Nijgh & Van Ditmar 2016, 168 pagina's - € 9,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Korte beschrijving
In oktober 2015 organiseerde The School of Life samen met omroep Human voor de tweede keer een Brainwash Festival, een bijeenkomst waar nationale en internationale denkers van naam hun publiek op prikkelende wijze aan het denken zetten. Dit boekje is van dat festival een spin-off. Het bevat 27 mini-essays over actuele onderwerpen, van vooroordelen tot wereldburgerschap, van het grote geld tot de steeds kleinere wereld van de Alzheimer-patiënt. Helder, verrassend, kritisch en uitermate leesbaar.




Fragment uit 'De bedreigingen voor leren' door Haroon Sheikh

Leren lukt niet zonder autoriteit. Je kunt tennis in abstracte instructies vatten, maar dat is niet genoeg en kan zelfs verlammend werken. Om iets goed te leren, moet de leraar het voordoen. Zo moet je de bal slaan. Zo lees je een tekst.
  Leren betekent herhaling. Na de aanvankelijke spanning is een nieuwe kunde vaak saai voor de leerling, ook omdat hij niet overziet waarvoor de ogenschijnlijke irrelevante oefeningen dienen. Maar alleen via herhaling kunnen we een vakgebied, een sport- of een muziekstuk van binnenuit leren kennen. Als ik West-Afrikaanse muziek hoor, klinkt het als een wirwar van indrukken die ik niet kan bijhouden. Voor een geoefend oor gaat de tijd langzamer. Dat oor hoort patronen,  kan kleine dingen waarderen en anticiperen op wat komen gaat. Zoals ook de vaardige schaker automatisch over de huidige zet heen kijkt naar de toekomstige patronen.
  Training is de basis voor creativiteit. Pas als een kunde 'tweede natuur' is geworden, als vanzelf gaat, kun je gaan spelen met de vaardigheid en je eigen stijl ontwikkelen. Dat geldt evengoed voor een Bach als voor een Lionel Messi of een Armin van Buuren.
  We moeten weer leren leren. Daarvoor hebben we 'psychotechnieken' nodig om aandacht, concentratie, toewijding en presentie in het moment te leren. De behoefte hieraan is al zichtbaar bij veel jonge werkende mensen en studenten die Bildung zoeken. We kijken naar televisieprogramma's waar we leren hoe je een goede danser of banketbakker wordt. Dat is een goed teken, maar daarmee komen we niet per se in actie. De ironie is dat iemand de chef-koks op televisie kan bewonderen terwijl hij met ene diepvriespizza op de bank zit.
  Om toch in actie te komen, zoeken veel mensen daarom de leraren van het leren op: yoga, bootcamp, ambachtelijk eten bereiden en mindfullness zijn allemaal manieren om aandacht, concentratie en presentie te leren. Maar dit is niet voor iedereen weggelegd, omdat deze activiteiten vaak duur en tijdrovend zijn.
  Het kan ook anders, want mensen hebben een bijzondere vaardigheid. Wij kunnen eenzijdig tweezijdige relaties opzetten: de acteur of popster bijvoorbeeld, die in onze fantasie direct tot ons spreekt. Ik heb me tijdens mijn studie vaak afgevraagd wat Nietzsche ergens van zou vinden. Onze helden helpen ons in moeilijke situaties. Die relaties maken we zelf, maar in ons hoofd voeren we een dialoog.
  Wat nu als de nieuwe media niet alleen tot verstrooiing hoeven te leiden, maar ook een middel kunnen zijn om psychotechnieken te integreren in het dagelijks leven? Verspreid over Youtube bestaan al allerlei lerende gemeenschappen waarin mensen hun voorbeelden volgen.

We kunnen daarmee veel verder gaan en ons richten tot de juiste leraren. Niet een acteur, maar een Dafne Schippers die ons boven onszelf uit tilt, doordat we van haar dagelijkse activiteiten leren. Er zijn overal goede voorbeelden: topatleten, goede muzikanten, artsen en filosofen. We hebben nu de middelen om hen massaal als persoonlijke leraar te volgen.
  Ik zeg het nog een keer: in plaats van eenmalige colleges of  instructies hebben we herhaling nodig. Trainingsprogramma's met tips, ervaringen en lessen die we in de alledaagse praktijk kunnen toepassen en steeds verder personaliseren.
  Laten we dus onze leraren opzoeken en de platformen bouwen waarop we van ze kunnen leven. We mogen het niet toestaan dat authentiek leren wordt weggedrukt tussen werk en vermaak, terwijl we de mogelijkheid hebben om 'lerend te leven'. (pagina 143-145)

Terug naar Overzicht alle titels

Dirk Holemans

Vrijheid en zekerheid : naar een sociaal-ecologische samenleving
Oikos 2016, 374 pagina's - € 24,90

Wikipedia: Dirk Holemans (1965) en zijn blog

Korte beschrijving
Samenlevingen veranderen door de tijd heen. De auteur beschrijft de wording van de nieuwste fase: het ecologisme. De verzorgingsstaat wordt afgebouwd en markt en staat schieten tekort. Burgers komen in actie om zelf en samen te zorgen voor energie, voedsel, veiligheid, duurzame mobiliteit en andere levensbehoeften. Deze sociaal-ecologische samenleving pakt de paradox van onze tijd aan. Want vrijheid en zekerheid hebben nog weinig te maken met het behoud van onze huidige wereld. Het accent verschuift van het geld naar de mens. Na zijn analyses gaat de auteur in op de veranderingsstrategie en de inhoud van het nieuwe (linkse) toekomstverhaal: een goed leven voor iedereen. En een zorgzaam beheer van de natuurlijke en culturele rijkdommen die we aan onze kinderen willen overdragen. Het boek is daarmee expliciet normatief en uitdagend. Het vraagt mensen bestaande zekerheden los te laten en deel uit te gaan maken van het nieuwe verhaal. Het betoog wordt ondersteund met (per hoofdstuk) een groot aantal verwijzingen en bronnen.

Korte beschrijving op website uitgever
Samenlevingen veranderen doorheen de tijd. Zo zorgde de welvaartsstaat vanaf de jaren 1950 dat burgers van toenemende vrijheid genoten terwijl de overheid voor zekerheid zorgde. Vanaf de jaren 1980 maakte de neoliberale markt van vrijheid en zekerheid dan weer individuele projecten.Volgens Dirk Holemans ontwikkelt zich nog eens ruim dertig jaar later een derde tijdperk: de sociaal-ecologisch samenleving. Die samenleving pakt de paradox van onze tijd aan. Want vrijheid en zekerheid hebben nog weinig te maken met het behoud van onze huidige wereld.
Hoe we ons morgen verplaatsen, voedsel produceren of energie opwekken: alles zal anders zijn.Naïef, zegt u? Nochtans nemen steeds meer burgers concrete initiatieven in samenwerking met progressieve besturen. Denk aan lokale voedselsystemen, energiecoöperaties, duurzame mobiliteit, enzovoort.In dit uitdagende boek toont Holemans aan hoe zo'n samenleving van de 21ste eeuw eruit kan zien en hoe we daar geraken."Over wat soort ideeën en werkwijzen beschikken we voor de transitie naar een duurzame maatschappij?
Weinige Belgische auteurs hebben hierover zo'n alomvattend perspectief als Dirk Holemans. Hij ontwikkelt een visie over de radicale evolutie naar een duurzame maatschappij die vrijheid en zekerheid in evenwicht kan houden. Voor eenieder die wil meewerken aan de transitie naar een sociaal-ecologisch maatschappijmodel is dit boek een must."
- Michel Bauwens, cyberfilosoof en oprichter van de p2p foundation

Fragment uit 1. Vrijheid en zekerheid in schokkende tijden
Met de neoliberale periode heeft de natiestaat zijn macht en zingevend vermogen verloren, de natiestaat is nu vooral de dienstmaagd van de eisen van de multinationals en internationale instellingen. En ook het gezin is niet langer een stabiele plek. De omgang met existentiële onzekerheid wordt - net als zoveel in de samenleving - geprivatiseerd. Het is een persoonlijke kwestie. Een gevolg, volgens Baumann, is de obsessieve focus op het lichaam. We fitnessen ons te pletter, welnessen dat het een lieve lust is en zijn elke dag bezig met gezond eten. Zekerheidsverwerving wordt niet langer gedeeld in een gemeenschappelijk doel. De groei van de individuele vrijheid valt nu samen met de stijging van collectieve onmacht, want als burgers ontbreekt het ons aan publieke ruimtes om individuele bezorgdheid tot een collectieve zaak te maken. Hoeveel mensen verzuchten niet: 'We kunnen er toch niets aan veranderen.' Die mensen focussen vooral op de privésfeer, het beste nastreven voor het eigen gezin. Dat is begrijpelijk. Maar individuele vrijheid kan enkel een product zijn van samenwerking. Ze kan enkel overeind blijven als we haar samen overeind houden. We zijn onmachtig geworden in dat collectieve.
  Wat overblijft zijn tijdelijke uitbarstingen van zogenaamde samenhorigheid. Zo vroeg men zich tijdens het wereldkampioenschap voetbal in 2014 keer op keer af waarom Vlamingen zo sterk meeleefden met de Belgische ploeg nadat ze het Belgische project eerder hadden weggestemd door massaal voor de Vlaams-nationalistische en separatistische partij N-VA te stemmen? Volgens Baumann zijn mensen op zoek naar gemeenschappelijke acties die een uitlaatklep bieden voor lang opgebouwde angst. Dat kan een vreugdevolle uiting zijn, maar evenzeer een negatieve. De wijze waarop populistische politici in Groot-Brittannië de Brexit verdedigden, maakt dit duidelijk. Ook de Pegidabeweging speelt hier op in, deze beweging is 'tegen de islamisering van het Avondland', voor democratie en vrijheid
Baumann noemt dit de 'kapstokgemeenschap': mensen zoeken een kapstok waaraan ze samen hun angsten kunnen ophangen. Zo zijn solitairen op zoek naar een substituut voor de verloren solidariteit.
  Hieruit volgt meteen al een deel van de agenda voor een hoopvol toekomstproject. De opdracht is niet louter technische oplossingen voor milieuproblemen te formuleren, maar in de eerste plaats het opnieuw verbinden van mensen, het collectief debat herstellen in nieuwe of hervonden publieke ruimtes. (pagina 19-20)

Artikel: TINA - maar feiten zullen niemand veranderen die niet veranderd wil worden. (mei 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

Joseph E. Stiglitz

De euro : hoe de gemeenschappelijke munt de toekomst van Europa bedreigt
Atheneaum-Polak & Van Gennep 2016, 472 pagina's - € 22,50

Oorspronkelijke titel: The euro : How a Common Currency Threathes (2016)

Wikipedia: Joseph E. Stiglitz (1943)

Korte beschrijving
In 1992 is door de Europese Unie het besluit genomen een gemeenschappelijke munt, de euro, in te voeren. In 2002 is de euro daadwerkelijk ingevoerd, hoewel een aantal landen zijn eigen munt behield. Kort na de invoering volgde de bankencrisis, de Griekenland-crisis en uiteindelijk de Brexit. De auteur laat zien dat de Europese gemeenschap weinig adequaat reageerde op deze vraagstukken. Deels is dat een gevolg van het feit dat de euro is ingevoerd door landen met zeer verschillende politieke, sociale en economische stelsels. Deels een gevolg van het gevoerde inflatiebeleid van de Europese Centrale Bank. Sinds de invoering van de euro is de welvaart afgenomen en de werkloosheid toegenomen. In de studie worden drie scenario's geschetst, waaronder ook een afscheid van de euro. De scenario's geven een oplossingsrichting aan. De geschiedenis van de afgelopen twintig jaar wordt heel goed beschreven evenals de resultaten en de mislukkingen. Nu in Europa de discussie op gang komt over het vervolg van de euro, is dit een onmisbaar werk voor ieder die zich in de discussie wil mengen of wil oordelen over de gebruikte argumenten. Met uitgebreide eindnoten en een register.

Korte beschrijving op website uitgever
De euro had de landen van Europa dichter bij elkaar moeten brengen en voorspoed moeten brengen. Het tegenovergestelde is gebeurd. De crisis van 2008 bracht de feilen van de gezamenlijke munt aan het licht. De stilstand van Europa en haar slechte vooruitzichten zijn het resultaat van de fundamentele tekortkomingen van de eu: economische integratie zonder politieke eenwording, en een Europese structuur die de verschillen vergroot in plaats van verkleint. De vraag is dan ook: kan de euro worden gered?
Joseph E. Stiglitz laat zien hoe ondoordacht het is dat de Europese Centrale Bank zich voornamelijk bezighoudt met het bestrijden van de inflatie en hij toont hoe bezuinigingen Europa hebben veroordeeld tot economische stilstand.
Stiglitz schetst drie mogelijke toekomstscenario’s. Het eerste behelst fundamentele veranderingen in de organisatie van de eurozone en in de maatregelen die de landen die het meest te lijden hebben krijgen opgelegd. Het tweede gaat uit van een doordacht uitgevoerde opheffing van de
eu en het derde bestaat uit een totaal nieuw systeem dat uitgaat van een flexibele euro.

Fragment uit Voorwoord - Gevaarlijke economen (door Robert Went, als econoom werkzaam voor  de WRR en een verdienstelijk/interessante Twitteraar)
Viersprong
We katapulteren onszelf nu voorwaarts in de tijd en belanden in 2016. We weten dat de euro geen succes is geworden en niet heeft gebracht wat de voorstanders ervan hadden verwacht. We zijn met de gemeenschappelijke munt zo ver van de beoogde en beloofde doelen afgeraakt dat Joseph Stiglitz in het boek dat u nu in handen hebt, schrijft dat het, om het Europese project te redden, misschien wel nodig is de euro in zijn huidige vorm af te schaffen. Eerder heeft u dan al van hem gelezen dat de euro niet het hart is van dat project. Dat het niet het einde van de wereld is als de huidige euro niet overleeft. En dat er alternatieven zijn. Dat zijn zinnige woorden.
  We staan volgens Stiglitz met de euro op een viersprong. Hij wil zelf het liefst een verder geïntegreerd Europa. Maar Stiglitz betwijfelt of er draagvlak is voor nog meer Europa en voor nog verdergaande integratie. Ik ben dat hartgrondig met hem eens. Daarom moeten we serieus gaan nadenken over het splitsen van de euro, een flexibele euro, of het ontbinden van de euro. Dat hoeft geen drama te zijn als we ons niet door ego's en prestige laten leiden. Verder doormodderen is ook een variant en helemaal geen onwaarschijnlijke. Maar het is volgens Stiglitz de slechtste optie. Hij laat overtuigend zien dat de euro de economische instabiliteit in de eurozone heeft vergroot, en de economische verschillen binnen de eurozone niet kleiner maar groter heeft gemaakt. Met de huidige koers en instituties wordt dat niet gecorrigeerd, maar gaat van kwaad tot erger. De munt wordt nu al duurbetaald in vooral de zuidelijke landen van Europa. Maar als we niet oppassen wordt de prijs nog hoger. De euro dreigt een splijtzwam te worden bij elke vorm van samenwerking tussen landen. En dat terwijl migratie, klimaat, economisch beleid en mondiale publieke goederen (om er een paar te noemen) juist om mee grensoverschrijdende samenwerking schreeuwen.

  Joseph Stiglitz kreeg niet voor niets een Nobelprijs. Hij staat wetenschappelijk zijn mannetje en kan boeken en wetenschappelijke papers schrijven waar ook ik, als gepromoveerd econoom, moeite voor moet doen om ze te volgen. Maar hij verstaat ook als geen ander de kunst om helder en zeer toegankelijk te spreken en te schrijven. Hij is (ik herken dat met vreugde) een vos die overal materiaal vandaan haalt dat hij kan gebruiken. In dit boek verwerkt hij een benijdenswaardige hoeveelheid analyses, gegevens en inzichten tot een uiterst leesbaar en relevant werk. Ik heb de afgelopen twintig jaar heel wat afgelezen over de euro, maar dit is wat mij betreft een van de beste onderwerpen over het onderwerp. (pagina 10-11)

Klik hier voor het volledige voorwoord van Robert Went op de site Follow the money (een aanrader, die website/dat onderzoeksplatform-instituut)

Terug naar Overzicht alle titels

Thomas Decreus & Christophe Callewaert

Dit is morgen
EPO 2016, 269 pagina's - € 19,90

Thomas Decreus (Twitter) & Christophe Callewaert (Twitter)

Korte beschrijving
Thomas Decreus, historicus en doctor in de wijsbegeerte, en Christophe Callewaert, filosoof, werken beiden als journalist voor De Wereld/Morgen.be. In dit boek constateren deze beide Vlaamse schrijvers veel mankementen in de huidige wereld. In het verleden zijn reeds pogingen gedaan om een betere wereld tot stand te brengen; echter met weinig resultaat. Het vertrekpunt van de schrijvers is het gemeenschapsdenken. Zo prijzen zij de vroegere commons (gemeenschappelijke gronden in Engeland) aan. Daarnaast willen zij de arbeid minder centraal stellen en het aantal werkuren verminderen. Een geleidelijke mentaliteitsverandering is gewenst om daadwerkelijke verbeteringen te verwezenlijken. Decreux en Callewaert sluiten zich aan bij het klassieke linkse gedachtegoed, hoewel zij dit, gezien de vroegere ervaringen, ook enigszins relativeren. Het boek, voorzien van een notenapparaat, vereist enige voorkennis, maar is toch zeer leesbaar voor een breed publiek van politiek en economisch geïnteresseerden in de huidige vraagstukken.

Tekst op website uitgever
Ergens zijn we het vermogen kwijtgeraakt om te dromen. Niet eens zolang geleden was de blik op de toekomst gericht en dachten we met zijn allen na hoe het beter kon. Denk aan de 30-urenweek, progressieve belastingen die de rijkdom herverdelen, een basisinkomen of de uitbreiding van de commons. Dat zijn geen wereldvreemde utopieën maar concrete maatregelen die ooit op verschillende plaatsen in de wereld succesvol werden ingevoerd of op het allerhoogste niveau op tafel lagen. Thomas Decreus en Christophe Callewaert bespreken de hedendaagse recepten om onze samenleving uit de impasse te halen. Hun conclusie is verrassend. Verandering blijkt niet eens zo moeilijk. Koppig vasthouden aan het beleid van de afgelopen dertig jaar en hopen dat het nu plots wel de economische, sociale en klimaatcrisis oplost, dat is pas onrealistisch.

'In dit bruisende boek zetten Decreus en Callewaert de ramen van het denken open. Wie zoekt naar nieuwe ideeën die het waard zijn om voor te vechten, die kan Dit is morgen niet laten liggen.' – Rutger Bregman, schrijver

‘De mogelijkheden die voorgesteld worden zijn een wezenlijk tegengewicht in een wereld die dreigt weg te zinken in angst, zelfgenoegzaamheid, ledigheid en cynisme. Onafgebroken creatief blijven trachten naar een betere wereld is niets minder dan de zin van het menselijk bestaan.’ – Dirk De Wachter, psychiater-psychotherapeut en schrijver

Artikel uit de Belgische krant De Morgen (!): 'Dit is morgen': concreet utopisch, hoopvol en inspirerend (april 2016)

Enkele fragment uit het hoofdstuk (over) Eigendom (over de commons)
Het privatiseren van de commons is dus een proces dat nog steeds bezig is. Niet alleen land, maar ook immateriële producten tot en met het leven zelf worden letterlijk en figuurlijk omheind en onttrokken aan de gemeenschap. (p. 55)

Het voorbije decennium werd wereldwijd meer dan 320.000 vierkante kilometer grond opgekocht door investeerders. Dat is ongeveer de oppervlakte van Portugal. Vaak gebeurde dat zonder de volledige instemming van de plaatselijke gemeenschappen die de grond benutten. De gewassen die verbouwd worden op de opgekochte grond zijn in meer dan de helft van de gevallen bestemd voor de export.
() Het is opvallend hoe weinig de hedendaagse landroof verschilt van d elandroof ten tijde van het kolonialisme. Buitenlandse mogendheden hebben de vorm aangenomen van multinationale bedrijven en de Afrikaanse overheden keren zich af van de lokale bevolking in ruil voor zelfverrijking. (p. 50)
De toenemende privatisering van land zorgt er niet enkel voor dat de lokale gemeenschappen steeds minder voedselzekerheid hebben, ze richt ook ecologische catastrofes aan. Regenwouden worden in een recordtempo gekapt om plaats te maken voor monoculturen. (p. 51)

En dat is niet alles. () Veel van wat oorspronkelijk gemeenschappelijk goed was, wordt vandaag in toenemende mate geprivatiseerd. Denk aan culturele producties. Veel culturele producties zijn eigenlijk gemeengoed. Ze ontstaan vanuit de gemeenschap en behoren toe aan de gemeenschap, net zoals gemeenschappelijke gronden van plattelandsbewoners ooit gemeenschappelijk eigendom waren. (p. 52)

Neem deze tekst. De taal waarin hij geschreven werd, kwam op collectieve wijze tot stand en behoort tegelijk niemand en iedereen toe. Taal is altijd een common: taal kan slechts tot stand komen door de interactie tussen mensen en ze versterkt en reproduceert die interactie op zijn beurt. Maar ook de informatie die de geschreven taal in deze tekst overbrengt is niet afkomstig van ons – de auteurs. Om ons verhaal te vertellen, maken we gebruik van vele wetenschappelijke onderzoeken, journalistieke bronnen en getuigenissen. Dat doet iedere tekst. Een tekst is steeds een verder bouwen op andere teksten, het samenbrengen van flarden informatie die elders circuleren en die opnieuw compileren. Een auteur is altijd een compilator die voortbouwt op het werk dat eerder door anderen verricht werd. Eigenlijk is het dus vreemd om een boek of een tekst te beschouwen als de verdienste van één auteur. (p. 53)

Ook menselijke communicatie – een common bij uitstek – wordt in toenemende mate geprivatiseerd en gecontroleerd door private bedrijven. () Alle gegevens die via sociale netwerken worden verstuurd, worden eigendom van het bedrijf dat die netwerken beheert. (p. 54)

Sterker nog. Vandaag azen grote multinationals op de patenten van groenten (p. 54)

Het kapitalisme heeft dus een paradoxale relatie met de commons. De commons onmogelijk. Het is wat je zou kunnen noemen de ‘paradox van de vampiers’.  Vampiers voeden zich met menselijk bloed door ze te bijten in de hals. Maar wie gebeten wordt, verandert zelf in een vampier. Hoe succesvoller de vampiers, hoe minder mensen en hoe sneller de vampiers van hun voedselbron worden afgesneden. Vandaar dat een vampierenwereld onmogelijk is, want als de vampiers winnen, verliezen ze. Zo is het ook met de commons en het kapitalisme. De dag dat alles geprivatiseerd is, wordt het kapitalisme onmogelijk. (p. 58)



 
Lees ook Een paradijs waait uit de storm : over markt, democratie en verzet van Thomas Decreus (2013)

Kik hier voor een artikel over de commons (Gesamtkunstwerk - Teeny, tiny Tony, the world's smallest pony) (september 2015)

Terug naar Overzicht alle titels