Klaas Hendrikse

God bestaat niet en Jezus is zijn zoon
Nieuw Amsterdam 2011, 208 pagina's - € 16,50

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Wikipedia: Klaas Hendrikse (1947)

Korte beschrijving
Enkele jaren geleden verraste de 'atheïstische dominee' Klaas Hendrikse met zijn recalcitrante boek 'Geloven in een God die niet bestaat' (2007) waarin hij fel uithaalt naar de christelijke kerk (PKN) en de academische theologie. Het vervolg is inhoudelijk een veel beter boek geworden, positiever, persoonlijker, sympathieker en minder schreeuwerig. Hendrikse verdiept zich in vragen als: waar komt God vandaan? (Antwoord: de God van de Bijbel is een afgeleide van de zonnegod.) Wie was Jezus? (Antwoord: een historische figuur die met de mythologie van mysteriereligies werd bekleed.) En hoe nu verder geloven? (Antwoord: de kerk is achterhaald; wat overblijft, is een individueel ietsisme, dat een leven na de dood niet uitsluit, maar er ook niet aan vastklampt.) Van Jezus blijft slechts een functie over: een voorbeeld voor een positieve levensinstelling hier en nu. Hendrikses theologisch-historische reconstructie is tamelijk zwak. Het boek zal onherroepelijk behoudende gelovigen flink tegen de haren instrijken; toch is het nieuwe er wel van af. Toegankelijk geschreven en geschikt voor gespreksgroepen.

Fragment uit hoofdstuk 3 Van Jezus naar vandaag - 'Nieuwe religies'
Maar als het gaat om vragen die ertoe doen, kun je in een supermarkt niet terecht. Waarom ben ik hier? Waar kom ik vandaan en waar ga ik naartoe? Waar leef ik voor en waarvan? Hoe vind ik, te midden van anderen, mijn eigen plek op deze wereld? Wat is voor mij echt en wat niet? Waar ik wil me met hart en ziel voor inzetten en waarvoor niet? Dat zijn geen nieuwe, maar tijdloze vragen in een  moderne wereld. En je kunt zoeken waar je wilt, maar je zult het antwoord niet vinden. Althans niet in een supermarkt. Er is nog nooit iemand geweest die voor iemand anders een antwoord in het schap heft kunnen leggen, je zult je eigen leven moeten leven. En dat is in onze digitale post christelijke wereld misschien wel moeilijker dan het ooit geweest is. Daarom wil ik ook niet oordelen over andermans ogenschijnlijk oppervlakkig zapgedrag. Dat jonge mensen geen enkelvoudige keuzes kunnen of willen maken, is eerder begrijpelijk dan verwijtbaar. ()

Waar zoeken ze naar? Niet naar antwoorden, maar naar richting, oriëntatie: hoe kan ik mijn leven zinvol laten zijn? En waarom zouden zij ferm en fier moeten kunnen uitleggen wat zij geloven of hoe ze 'in het leven staan'? Wie onderweg is, heeft nog iets te verwachten wat hij nu niet verwoorden kan. En oprecht zoeken naar wat voor jou standhoudt is iets anders dan definitieve antwoorden krijgen op je vragen. En dat zou, in plaats van oppervlakkig of zweverig gedrag, evengoed de terugkeer van een oude wijsheid kunnen zijn: dat de weg belangrijker is dan het doel, en dat die weg meestal geen rechte lijn van a naar b is. Met andere woorden: dat zoeken belangrijker is dan vinden. (pagina 161-161)

Terug naar Overzicht alle titels

Bennie Mols

Turings tango : waarom de mens de computer de baas blijft
Nieuw Amsterdam 2012, 222 pagina's - € 18,95

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Bennie Mols (1969) blogspot - The pleasure of finding things out

Korte beschrijving
Het jaar 2012 is uitgeroepen tot het internationale Alan Turing-jaar, vanwege Turings honderdste geboortejaar. De Britse wiskundige Alan Turing (1912-1954) was gefascineerd door de zoektocht naar kunstmatige intelligentie. Wetenschapsjournalist Bennie Mols gaat na hoever die zoektocht vandaag de dag gevorderd is en is daarover niet onverdeeld positief. Hoewel Mols technologische ontwikkelingen in het algemeen positief waardeert, is hij bijzonder sceptisch over de zoektocht naar kunstmatige intelligentie, aangezien het menselijk brein zoveel complexer is en intiemer met lichaam en een sociale omgeving verbonden is dan voor een computer of robot ooit mogelijk is. Turings Test (die zou toetsen wanneer computerintelligentie niet meer te onderscheiden is van menselijke intelligentie) wordt door Mols beargumenteerd verworpen. Hij pleit voor een 'Turing Tango', waarbij de mens centraal staat maar gebruik maakt van de kracht van informatietechnologie. Meeslepend geschreven, voor een breed publiek, rijk geïllustreerd (zwart-wit), inclusief appendix met tijdlijn, literatuursuggesties en register.


Fragment uit hoofdstuk 8 - Turings appel
Het blijft speculeren, maar ik denk dat als Turing een paar decennia langer had geleefd, hij had ingezien dat niet alleen de computer fundamentele rekenbeperkingen heeft, maar ook dat de kunstmatige intelligentie maar een deel van de menselijke intelligentie kan nabootsen; dat er aspecten van de menselijke intelligentie zijn die fundamenteel niet berekenbaar zijn. Niet dat ze bovennatuurlijk zijn en niet uiteindelijk zouden voldoen aan de wetten van de natuurkunde, maar in de praktijk zijn ze niet te vatten in een rekenprogramma dat een computer kan uitvoeren. (pagina 177)

Artikel: AI is te belangrijk om over te laten aan grote techbedrijven en overheden.  (juli 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

Karen Duve

Fatsoenlijk eten : mijn leven als proefkonijn
Cossee 2012, 333 pagina's - € 21,90

Oorspronkelijke titel: Anständig essen : ein Selbstversuch (2011)

Wikipedia: Karen Duve (1961)

Korte beschrijving
Mensen beschouwen weten en geweten als verworvenheden waarmee ze zich gunstig van dieren onderscheiden. Zelfs als ze weten hoeveel dierenleed gepaard gaat met hun leef- en voedingspatroon, doet hun geweten er meestal niet moeilijk over. Bij Duve vormt een diepvrieskip van € 2,99 echter het begin van een experiment waarin ze steeds minder dierlijke producten gebruikt. Na een jaar is ze fruitariër - ook planten zijn levende wezens! Ze doet onderzoek naar de (milieu-)effecten van de vee-industrie en gaat mee met dierenbevrijders. Ze is heel open over haar problematische relaties met huisdieren en vleesetende familie en vrienden. Theorie en werkelijkheid overtuigen haar ervan, dat een ethische levenshouding en gebruik van dieren niet samengaan. Uiteindelijk komt ze tot een compromis: heel weinig vlees en vis, zeker niet uit de bio-industrie, geen leer, geen dons - en vooral 'consuminderen'. Weten leidt tot anders leven. De vergelijking met 'Dieren eten' van Safran Foer dringt zich op, maar de in Duitsland populaire schrijfster Duve (1961) heeft een heel andere, directe en uitdagende stijl.

Fragment hoofdstuk 1 - December 2009
Op de dag dat ik besloot een beter mens te worden, stond ik  's ochtends in een supermarkt en hield een platte doos met het opschrift 'gebraden kip' in mijn hand.  Een regelmatig door mij gekocht product dat lekker, betaalbaar en gemakkelijk te bereiden is. Dankzij de bijgevoegde aluminium schaal hoef je er zelfs geen koekenpan voor vuil te maken. Ovendeur op, kip erin, instellen op 180 graden, en een uur later kon je het krokante en nog steeds nabubbelende vlees op een bord schuiven. Maar voordat ik de schaal met kip in mijn wagentje kon leggen dook uit de diepte van de supermarkt opeens Japie Krekel op en trok hem ruw uit mijn handen. Japie Krekel heet eigenlijk Kerstin en heeft sinds een halfjaar een kamer in mijn huis in Brandenburg. Als tegenprestatie mag ik gebruikmaken van haar woning in Berlijn-Kreuzberg. Sindsdien botsen er twee werelden op elkaar. Kerstin at hoofdzakelijk vegetarisch en kocht de meeste levensmiddelen in natuurvoedings- of reformwinkels. En ze voelde zich geroepen mijn eetgewoontes van commentaar te voorzien. Daarom noemde ik haar ook Japie Krekel, naar de figuur in de Disneyverfilming van Pinokkio. Als Pinokkio door een fee tot leven wordt gewekt, beschikt hij namelijk vooralsnog niet over een geweten. Daarom wordt er een krekel ingeschakeld om Pinokkio te vergezellen en hem in gewetenszaken bij te staan. Bij Disney draagt de gewetenskrekel een hoge hoed, een jacquet, een vest, een overhemd met vadermoorderboord, een kniebroek, halsdoek, slobkousen en een ingeklapte paraplu over zijn arm.
 'Hoe kun je nou zult martelvlees kopen?', riep Japie. 'Je weet toch wel wat voor leven die kippen hebben gehad?'
 Jazeker. Ergens in de periferie van mijn bewustzijn wist ik dat de omstandigheden waaronder deze kip ooit had geleefd niet erg best waren. Ik gaf het toe. (pagina 7)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

David Graeber

Schuld : de eerste 5000 jaar
Business Contact 2012, 592 pagina's - € 34,95

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Debt : the first 5000 years (2011)

Wikipedia: David Graeber (1961)

Korte beschrijving
Monetaire systemen en de wereld van het bankwezen roepen heden veel wezensvragen op; neem bijvoorbeeld de protesten tegen World Economic Forum en de Occupy Beweging. In deze context heeft de auteur, die verbonden is als antropoloog aan Goldsmith University of London en daarnaast ervaring heeft als activist, veel aandacht gekregen voor zijn studie naar de ontwikkeling van het concept schuld en de verschillende verschijningsvormen daarvan. In een chronologische aanpak laat hij zien hoe schuld, krediet, ruilmiddelen en geld in een bondgenootschap van krijgers en financiers een stempel hebben gedrukt op culturen over de gehele wereld, uiteenlopend van de Mesopotamiërs, Grieken en indianenstammen tot aan de moderne mens in China. Als visie voor de toekomst geeft hij de lezer mee dat het in situaties van doorgeschoten kredietverlening niet ongebruikelijk zou moeten zijn om schulden kwijt te schelden. Notenapparaat, bibliografie en register laten zien dat het even omvangrijke als goed leesbare werk niet alleen voor een groot publiek is bestemd, maar ook een plek in het wetenschappelijke discours zoekt.

Fragment uit hoofdstuk 1 - Over her ervaren van morele verwarring
Toch bleef die ene zin nog verscheidene dagen in mijn hoofd rondzingen: 'je moet je schulden toch terugbetalen?'
Dat dit zo'n krachtige uitspraak is, komt doordat het in feite geen economische stelling is, maar een morele stelling. Het terugbetalen van je schulden is toch waar het in het moralisme om gaat? Je geeft mensen wat hun toekomt. je accepteert je verantwoordelijkheden. Je voldoet aan je verplichtingen jegens anderen, net zoals je van hen verwacht dat ze voldoen aan hun verplichtingen jegens jou. Is er een duidelijker voorbeeld van je onttrekken aan je verantwoordelijkheden dan terug te komen op een belofte, of weigeren een schuld te betalen. (pagina 10)

Terug naar Overzicht alle titels

Jaap Peters & Judith Pouw

Intensieve menshouderij : hoe kwaliteit oplost in rationaliteit
Scriptum 2004, 188 pagina's - € 19,95

Website Jaap Peters (1956)

Korte beschrijving
Er is heel wat mis bij veel organisaties, of het nu bedrijven, instellingen of overheids instanties zijn: personeelsleden raken in de knel ('burn out'; reorganisatie moeheid) en klanten klagen over een tekort aan dienstverlening (frustratie). De auteurs gaan na wat er is misgegaan: organisaties zijn te veel gaan lijken op de intensieve veehouderij. Het management is met zijn eenzijdige financiële rationaliteit (aandeelhouderswaarde, meet-manie, regelzucht) het zicht op de werkelijkheid verloren, terwijl het vakmanschap van de werkvloer onvoldoende erkenning en ruimte ('kistkalveren') krijgt om zich te ontplooien. 'Intensieve menshouderij' is nu eens geen rooskleurig boekje over succesvolle managementmethoden maar een - soms cynische - analyse van het falen van de zogeheten bedrijfskundige (MBA!) professionaliteit. Het betoog eindigt niet in mineur: kijkend naar de biologische landbouw en veeteelt is er perspectief voor organisaties en hun bestuurders: organisch organiseren levert duurzame resultaten, van echte kwaliteit.

Fragment uit het Voorwoord
We zijn inmiddels met zoveel mensen op aarde en onze productiedrang is van een dergelijke aard dat we letterlijk tegen de grenzen van wat mogelijk is aanlopen. De excessen in de intensieve landbouw laten dat goed zien. De voorbeelden liggen voor het oprapen: varkenspest, BSE, dioxinekip, MKZ, vogelpest/griep, SARS, kokkelvisserij, visquota. Misschien lopen we in het overvolle Europa eerder tegen die grenzen aan dan in het ruimere en onbeperkte Amerika en zijn wij daarom gedwongen eerder na te denken over de consequenties van die productiedrang (druk, druk, druk) voor ons persoonlijk welzijn en het milieu (weinig vooruitgang). Het milieu wordt niet langer als gratis collectieve afvalbak gezien.

Wat onze manier van organiseren betreft, lijken we ergens de weg te zijn kwijtgeraakt. Zo kun je in The Matrix je persoonlijkheid en oriëntatie op de werkelijkheid volledig verliezen. In subsystemen van grote organisaties kun je je uit de naad werken, zonder dat iemand het ziet. Mensen wisselen frequent van baan en organisaties zitten in een proces van eeuwig reorganiseren. We probeerden de bureaucratie aan te pakken en hebben er schijnbaar professionele organisaties voor teruggekregen, waarbij de bureaucratie erger is dan ooit. Deze 'professionalisering' leidt tot onder meer 'te weinig handen aan het bed' en 'te weinig blauw op straat'. Door de voortdurende verandering is een langetermijnoriëntatie verdwenen en daarmee gevoelens van verbondenheid en loyaliteit. (pagina 12)

Terug naar Overzicht alle titels

John Naish

Genoeg : meer geluk met minder
Bruna 2008, 271 pagina's - € 15,95

Oorspronkelijke titel: Enough (2008)

John Naish (195?)

Korte beschrijving
Dit boek beschrijft de reactie op overvloed van onze hersenen, die stammen uit de oertijd en geconditioneerd zijn om op schaarste te anticiperen. De schaarste is anno nu voorbij, we hebben thans dankzij technologische ontwikkelingen zoveel van alles dat we het nooit allemaal kunnen betalen, gebruiken of genieten. Desondanks hamert de commercie erop dat we nog steeds niet alles hebben om echt gelukkig te zijn. Maar ons streven naar meer leidt eerder tot ziektes, vermoeidheid, depressies en schulden. De auteur, een Britse journalist, pleit ervoor een rem te zetten op ons genetisch bepaalde verlangen naar meer, om te aanvaarden wie we zijn en tevreden te zijn met wat we hebben. In acht hoofdstukken (Genoeg informatie, Genoeg eten, Genoeg spullen, Genoeg werk, Genoeg keuzes, Genoeg geluk, Genoeg groei, Nooit genoeg) onderzoekt hij - wetenschappelijk onderbouwd - hoe dit probleem is ontstaan en geeft hij praktische adviezen over hoe we ons leven kunnen beteren. Want: de knop moet om! Een vlot geschreven, leerzaam boek voor iedereen. Inclusief inleiding, literatuurverwijzingen & noten. Sobere uitvoering, geen illustraties.

Fragment uit de Inleiding
Ben ik somber? Nee. Uit de gestage stroom onderzoeken die melden dat het moderne leven ons steeds ongelukkiger, opvliegender, angstiger en gekker maakt, valt hoop te putten. Terwijl de aarde opwarmt, warmen wij ook op; meer stress en depressiviteit, en steeds meer overbelasting van onze hersenen. Dat is ellendig voor het individu. Maar, hé, het is het enige hoopvolle teken dat wijst op een mogelijke culturele verandering. Wellicht zet het steeds meer mensen ertoe aan genoegheid te omarmen en onze persoonlijke ecosystemen in evenwicht te brengen in de jacht op voldoening, gezond verstand en doorzettingsvermogen. Als individu kunnen we proberen een balans te vinden door op zoek te gaan naar de dingen die we echt willen, in plaats van onpeilbare dromen na te jagen. Het domino-effect voor onze planeet zou groter worden als we onze focus kunnen verschuiven van altijd naar meer genoegheid. (pagina 13)

Terug naar Overzicht alle titels

Handboek moraliseren

Handboek moraliseren : burgerschap en ongedeelde moraal
Van Gennep 2006, 207 pagina's - € 18,--

Website Handboek moraliseren

Korte beschrijving
Welke rol speelt het moraliseren in de Nederlandse verhoudingen tussen burgers die in allerlei situaties verkeren? In deze uitgave, die verschijnt als jaarboek bij het 'Tijdschrift voor sociale vraagstukken', wordt onderzoek naar dit vraagstuk gedaan. De publicatie kwam tot stand onder redactie van Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar Burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, Justus Uitermark, onder meer stadssocioloog, en Marcel Ham, hoofdredacteur van genoemd tijdschrift. Bijdragen schreven onder meer Jeannette Pols, Marcia Luyten en René Diekstra. Verscheidene situaties zoals de toestanden op bepaalde vmbo's, de schuldhulpverlening, de dubbele moraal over de islamitische homo's en etiquette op straat worden aan een uitvoerige analyse onderworpen. Een belangrijke vraag is wat moraliseren is en hoe men dit moet toepassen in het voortdurende spanningsveld tussen vrijheid en dwang. Verscheidene strategieën voor burgers en professionelen passeren de revue. De uitgave, waarvan de titel iets te gewichtig aandoet, kan een belangrijke bijdrage leveren in het huidige debat over normen en waarden en de complexiteit van deze problematiek. Potentiële lezers dienen wel over enige achtergrondkennis over de behandelde materie te beschikken.

Fragment uit de Inleiding - Als je het doet, doe het dan goed - modern moraliseren voor beginners
Moraliseren heeft een negatieve bijklank. We associëren het met terug naar de jaren vijftig, met spruitjeslucht en benepen burgerlijkheid, autoritaire baasjes en betweterige schooljuffen. Moraliseren staat tegenover vrijheid, respect en tolerantie. Tegenover ruimdenkendheid en ieder in zijn waarde laten. Wie een publiek debat in zijn voordeel wil beslechten, doet er daarom verstandig aan de tegenstander van moraliseren te betichten. Zo gauw een publieke controverse in de tegenstelling tussen moralisme en vrijheid gegoten is, is de uitkomst te voorspellen: de vrijheid wint. De uitkomst van de meest uiteenlopende debatten laat zich op deze manier uittekenen, van het rookverbod in de horeca tot en met gewelddadige videoclips, en van het ouderschap van verstandelijk gehandicapten tot en met de legalisering van prostitutie en de sociale dienstplicht. (pagina 7)

Terug naar Overzicht alle titels