vrijdag 31 december 2021

Peter Abspoel

Wat zijn we aan het doen? : hoe we onze menselijkheid opofferen aan economie en technologie
Wereldbibliotheek 2021, 256 pagina's € 21,99

Website Peter Abspoel (19?)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Hoe ons leven en onze toekomst eruitzien, wordt in toenemende mate bepaald door grote ontwikkelingen, zoals mondialisering, economisering en technologisering. De gevolgen daarvan zijn vaak duidelijk waarneembaar, neem de plasticsoep in de oceanen, extreem weer en het op drift raken van grote groepen kansarmen.

Andere gevolgen zijn minder zichtbaar, maar niet minder ingrijpend. Zo bieden wetenschap en technologie de mensheid allerlei nieuwe mogelijkheden, die bijna klakkeloos worden nagejaagd en als realiteit omarmd, terwijl ze ondertussen ons beeld van de wereld en onszelf in een allesbepalend frame dwingen.

In Wat zijn we aan het doen? staat filosoof en cultureel antropoloog Peter Abspoel stil bij de vraag wat deze ontwikkelingen voor mensen betekenen; wat doen ze met ons? Want of we ons er nu van bewust zijn of niet, ze bepalen hoe ons leven eruitziet en hoe we naar onszelf en naar elkaar kijken. Maar wat zetten we op het spel als we onze menselijkheid vervangen door abstracties?

'Peter Abspoel beschrijft op indringende wijze een gevaar dat onze menselijkheid bedreigt, en hij verbindt zijn beschrijving met een prikkelende diagnose van de oorzaken van die bedreiging.' Paul van Tongeren, Denker des Vaderlands

'Regelmatig schrijft Peter Abspoel zinnen die het verdienen te worden ingelijst. (...) Hij sleept de lezer mee, en geeft een idee van wat er voor ons mensen op het spel staat.' Chris Keulemans

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

Donald Loose

Democratie op wankele bodem : over de politiek en het politieke
Boom 2021, 416 pagina's € 29,90

Korte biografie Donald Loose (19?)

Korte beschrijving
De democratische rechtsstaat wankelt. Pleidooien voor een slagvaardige 'illiberale democratie' door populisten gaan gelijk op met de almacht van de vrije markt en de revanche van de verliezers van de mondialisering. Het is hoognodig de basisbeginselen van de rechtsstaat te memoreren en de democratie in bescherming te nemen tegen de destructieve mechanismen die ze tegenwoordig zelf genereert, aldus de auteur (emeritus-hoogleraar wijsbegeerte). Hij onderbouwt deze stelling door zijn licht te laten schijnen op de politiek-filosofische en historische ontwikkelingen die eraan ten grondslag liggen. Hij gaat onder andere in op het ideaal van de rechtsstaat, het liberalisme, de teloorgang van de sociaaldemocratie, de hegemonie van het neoliberalisme en het populisme. Hij refereert daarbij aan gezaghebbende denkers als Hobbes, Rousseau, Kant, Spinoza en Nietzsche. Een belangwekkend, erudiet, eloquent en wetenschappelijk verantwoord boek over een steeds urgenter politiek-maatschappelijk onderwerp. Interessant en inspirerend voor politici, bestuurders, journalisten en wetenschapsbeoefenaars. Met een literatuurlijst en afzonderlijke registers op personen en onderwerpen.

Tekst op website uitgever
De democratie staat onder druk. Burgers koesteren wantrouwen jegens de politiek en jegens elkaar. Globalisering en neoliberalisme hebben geleid tot populistisch verzet en nieuw nationalisme. Om de oorzaken van het huidige maatschappelijke wantrouwen te doorgronden, moeten we onze eigen tijd ontstijgen en lessen trekken uit de rijke traditie van het democratisch project – van Machiavelli en Rousseau tot Tocqueville en Gauchet. In Democratie op wankele bodem bespreekt Donald Loose het ideologische fundament van de westerse democratie. In de rechtsstatelijke traditie, de representatieve democratie en het sociaalliberalisme signaleert hij een continue spanning tussen vrijheid en gelijkheid en tussen politieke macht en oppositie. Politiek is altijd een voorlopige en onvolledige representatie van de samenleving geweest. De gelijkstelling van de politiek met de burgerlijke maatschappij is een illusie. De symbolische dimensie van het politieke vereist niet alleen een kritische waakzaamheid van de democratische instellingen, maar ook een zelfkritisch burgerschap dat de imaginaire identiteiten overstijgt. Donald Loose is emeritus bijzonder hoogleraar wijsbegeerte aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en Tilburg University. Hij publiceerde over onder meer de praktische filosofie van Kant en de Franse politieke filosofie van de twintigste eeuw. Zijn recentste boek, Over vriendschap (2019), werd bekroond met de prestigieuze Socratesbeker. ‘Het is in de huidige tijd hoognodig de basisbeginselen van de rechtsstaat te memoreren en de democratie in bescherming te nemen tegen de destructieve mechanismen die ze tegenwoordig zelf genereert. Pleidooien voor een slagvaardige ‘illiberale democratie’ door populistische leiders gaan gelijk op met de almacht van de vrije markt en de revanche van de verliezers van de mondialisering. De geschiedenis van de opbouw en de actuele dreigende afbraak van de westerse democratische regimes is een zaak die iedere staatsburger aangaat. Alle veroveringen van de westerse rechtsstaat zijn het gevolg van de strijd en het verzet van de kritische geest van minderheden tegen willekeur en machtsmisbruik. Ze zijn bevochten op een common sense die na langdurige kritiek uiteindelijk als onaanvaardbaar werd gebrandmerkt, maar zich in de samenleving wist te vestigen als vanzelfsprekend. Dat betekent geenszins dat die veroveringen definitief zijn en dat de formele spelregels volstaan om de democratie overeind te houden zonder de argwaan en de weerbaarheid van de burgers. Podemos, Syriza, les gilets jaunes of Occupy zouden er wellicht net zo goed een puinhoop van maken als ze het exclusief voor het zeggen hadden. Maar ze zijn belangrijke oppositionele krachten tegen een sluipend despotisme van de liberale markt, die de samenleving niet langer in politieke termen interpreteert.’

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels


Walter Weyns

Wie wat woke? : een cultuurkritische benadering van wat we (on)rechtvaardig vinden
Pelckmans 2021, 239 pagina's € 20,--

Korte biografie van Walter Weyns (19)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
‘Woke’ betekent zoveel als een verscherpt gevoel voor onrechtvaardigheid. Na Black Lives Matter, #MeToo, de klimaatzaak, het zwartepietendebat, de dekolonisatie van de witte westerse mentaliteit en de kritiek op heteronormativiteit vanuit de lgbtqia+-gemeenschap kun je er niet naast kijken. Films, boeken, auteurs, artiesten en zangers worden gecanceld of voorzien van een waarschuwing. Literaire canons gaan op de schop, de geschiedenis wordt herschreven en de taal gezuiverd. Universiteiten, gezaghebbende media en bedrijven zijn als de dood voor een misstap. Wie wat woke? geeft duiding en analyse bij hoe we vandaag naar (on)rechtvaardigheid kijken. Waar komt de wokecultuur eigenlijk vandaan? Wat is de waarde van deze beweging? Zuivert zij de geesten of gooit ze al cancelend en klagend het kind met het badwater weg? De meningen over woke lopen sterk uiteen. Niet verwonderlijk, want de wokebeweging zit vol paradoxen. Zij bekritiseert hokjesdenken, maar loopt achter vlaggen. Zij relativeert de waarheid, maar slaat een dogmatische toon aan. Zij voert complexe termen in, maar uit zich het liefst in simpele slogans en hashtags. Ze houdt van diversiteit, maar verkettert afwijkende meningen. Walter Weyns doceert sociologie en cultuurkritiek aan de Universiteit Antwerpen. Hij is zeer vertrouwd met de kritische en postmoderne stromingen binnen de sociale wetenschappen. Hij publiceerde onder andere Marx begrijpen (2018), Van mensen en dingen (2017), Klassieke sociologen en hun erfenis (2013), Het geval Canetti (2008), Het tijdperk van de maatschappij (2004) en De sociologie van Jürgen Habermas (1990).

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

Menno Hurenkamp & Marli Huijer

En nou mag ik even! : burgerschap - wat is het en wat kun je ermee?
Boom 2021, 173 pagina's € 20,--

Korte biografie van  Menno Hurenkamp (1971) en  Marli Huijer (1955) op Wikipedia

Korte beschrijving
Een kort, bondig en vooral helder boek. Onze burgerrechten zijn geen oude gewoonten, maar fel bestreden rechten die vaak honderd jaar geleden ondenkbaar waren. De auteurs (beiden hoogleraar, een politicus, de ander journalist en columnist) leggen uit hoe burgerschap werkt, gaan in op de principes van de rechtsstaat en verzorgingsstaat, de absolute noodzaak je te  kunnen verplaatsen in de standpunten van je medeburger. Helder, duidelijk, trefzeker, kort en bondig, geen jargon. De noodzaak van burgerschap. De politieke ideologieën met hun standpunten (waaronder ook rechten voor dieren), hun kenmerken, hun terminologie, wat er door strijd bereikt is, en in hoeverre mensen zich daarbij thuis kunnen voelen. Samen met een kort, helder stuk geschiedenis hoe zich dat alles ontwikkeld heeft. Een ideale introductie voor  dat wat samen leven mogelijk maakt: burgerschap. Zowel geschikt voor onderwijs als voor hen die zich over dit onderwerp willen oriënteren. De auteurs adviseren de regering over burgerparticipatie en schreven eerder onder meer 'De onbeholpen samenleving' (2011)

Tekst op website uitgever
Wat betekent het om in een democratisch land te leven? Wat betekent stemrecht als je het met geen enkele partij echt eens bent? Hoe ga je om met social media? Kunnen burgers in hun eentje het klimaatprobleem oplossen? Aan de hand van dagelijkse onderwerpen en actuele discussies behandelen Menno Hurenkamp en Evelien Tonkens de belangrijkste onderdelen van modern burgerschap. Aan de basis liggen de democratische rechtsstaat en de verzorgingsstaat. Het is van belang dat je je stem laat horen, dat je je in anderen kunt verplaatsen en weet om te gaan met democratisch gezag. Menno Hurenkamp en Evelien Tonkens houden zich al meer dan twintig jaar bezig met burgerschap. Ze schreven samen onder meer De onbeholpen samenleving (2011) en Crafting Citizenship (2012). Tonkens was bijzonder hoogleraar actief burgerschap aan de Universiteit van Amsterdam, lid van de Tweede Kamer en columnist van de Volkskrant. Hurenkamp was journalist en onder meer columnist van De Groene Amsterdammer en is universitair docent aan de Universiteit voor Humanistiek, alwaar Tonkens hoogleraar burgerschap is.

Fragment uit

Lees ook: van Marli Huijer.

Terug naar Overzicht alle titels

Simone Weil

Waar strijden wij voor? : over de noodzaak van anders denken
Uitgeverij IJzer 2021, 108 pagina's € 16,50

Oorspronkelijke titel: Étude pour une déclaration des obligations envers l'être humain et autres textes.

Wikipedia: Simone Weil (1909-1943)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
In haar laatste levensjaar heeft de Franse filosofe Simone Weil (1909-1943) in Londen een tiental essays geschreven waarin ze haar visie verwoordt over een nieuwe samenleving in haar land na de oorlog; en in dat verband over hoe een verklaring van de mensenrechten als preambule voor een nieuw op te stellen grondwet eruit zou moeten zien. In Waar strijden wij voor? zijn de drie belangrijkste essays vertaald waarin de essentiële vraag wordt gesteld waarvoor er eigenlijk gestreden wordt door en voor Frankrijk en andere landen die met de militaire nederlaag in 1940 totaal zijn ingestort. Want voor iedere crisis moet de oplossing altijd op een hoger niveau gezocht worden dan waarop het probleem zich voordoet. Dat vereist anders denken. In deze essays biedt de auteur een visie die ook nu nog bruikbaar is. Destijds was wat zij te zeggen had onvoorstelbaar. In onze tijd kan het zonder meer besproken, overwogen en deels zelfs toegepast worden. De visionaire, naar de buitenwereld gerichte filosofe Simone Weil was een zeer intelligent denker die voorbij het rationele denken tot een religieuze dimensie van haar leven kwam. Bij IJzer verschijnt in 2022 de vertaling van haar hoofdwerk L’Enracinement (Worteling).

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 23 december 2021

Jo Caudron

De wereld is rond : een optimistisch masterplan voor de transformatie van business en maatschappij
Pelckmans 2021, 304 pagina's € 30,--

Winnaar Managementboek van het Jaar 2020 (juryrapport)

Korte biografie van Jo Caudron (1968)

Korte beschrijving
Jo Caudron (1968, Belgische internetpionier en -consultant) stond aan de wieg van internetontwikkelingen, heeft IT-ondernemingen opgericht en is nu transformatiestrateeg. In dit boek beschrijft hij vanuit zijn ervaring en de geschiedenis welke ontwikkelingen de samenleving door IT en kunstmatige intelligentie heeft ondergaan en te wachten staan. Door de extreme verknooptheid van internet acht hij kansen op een alomvattende crash met enorme gevolgen reëel. Hij beschrijft de alternatieven en komt tenslotte uit op een wereldomvattend net van geheel zelfstandige kleine netwerken die niet vatbaar zijn voor crashes of problemen bij andere deelnemers. Deze digitale dorpen (urban villages) omspannen de ronde Aarde. Dit goed doordacht geschreven boek, alleen ontsloten door een inhoudsopgave en zonder bronvermeldingen, is vooral van belang voor wie – op welk vlak ook – betrokken is bij ontwikkelingen in de relatie technologie versus mens en maatschappij. In deze herdruk zijn opmerkingen van lezers van de eerste druk verwerkt, evenals actuele ontwikkelingen, onder meer betreffende corona. Gebonden uitgave met leeslint.

Tekst op website uitgever
Al meer dan twintig jaar veranderen sectoren onder impuls van digitale disruptie. Banken, retailers, de media, taxibedrijven en zovele andere organisaties ervaren vandaag de kracht van digitalisering en de uitdagingen die ermee gepaard gaan. Alle sectoren bevinden zich in hun eigen storm, waarbij digitale krachten hen dwingen om een nieuwe positie in te nemen. Maar wat als dat slechts het begin is? Wat als het onvoldoende blijkt om alleen vanuit de eigen industrie op zoek te gaan naar een toekomstgericht transformatieplan? Wat als onze maatschappij zelf in de kern verandert, deels door digitalisering, maar evengoed door grote vraagstukken over de toekomst van werk, wonen, mobiliteit, klimaat, gezondheid, onderwijs, globalisering, bevolking aangroei en zelfde de problematiek van langer leven? In deze nieuwe editie van De wereld is rond gaat Jo Caudron verder op zoek naar de verbanden tussen elk van deze maatschappelijke transformaties. Hij komt daarbij tot de conclusie dat ze samen een metastorm vormen, een alles overstijgende reeks van met elkaar verweven perfecte stormen. Deze metastorm heeft een impact op elke beslissing die we als bedrijf, beleid of individu nemen. In de nasleep van de coronacrisis onderzoekt de auteur in welke mate de gevolgen van de pandemie als brandversneller fungeerden voor wereldwijd opflakkerende veranderingen. De wereld is rond is een optimistisch pleidooi om uitdagingen holistisch te benaderen en aan te pakken. Slagen we daarin, dan wacht ons een toekomst die meer dan de moeite waard is en waarin we beter gewapend zijn tegen de grote systeemschokken die ons nog te wachten staan. Jo Caudron is al jaren actief als digitaal ondernemer. Sinds tien jaar is hij transformatiestrateeg. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan die allemaal een bron van inspiratie vormen voor individuen, bedrijven en beleidsmakers in deze transformatieve tijden.

Fragment uit 7. De Peak Stuff Economy revolutie
Peak Stuff

Er lijkt gelukkig een kentering op komst, in de vorm van Peak Stuff, een begrip dat weinigen kennen. De term is ontstaan naar analogie Met Peak Oil, wat het moment is waarop de maximale hoeveelheid olie wordt opgehaald, waarna de oliewinning voor altijd afneemt.

Peak Stuff wordt sinds enige tijd in economische kringen gebruikt voor het moment waarop we een maximaal aantal spullen bezitten, waarna het alleen nog vermindert. Ikea heeft al in 2016 aangekondigd dat wat hen betreft dat moment is bereikt, hoewel dat uit de nog steeds toenemende consumptie niet direct als algemene trend blijkt. Toch is er een consensus dat we op een keerpunt staan en dat in de nabije toekomst het aantal spullen dat we individueel gaan bezitten, sterk zal verminderen.

Ten eerste heeft dit te maken met het dematerialiseren van de wereld. Onze smartphone heeft heel wat fysieke dingen compleet overbodig gemaakt en vervangen door één soort stuff die alle andere stuff vervangt. We kennen allemaal het lijstje wel: telefoon, fototoestel, videocamera, agenda, fotoalbum, kompas, GPS, spelconsole, barcodescanner (hadden we die vroeger dan?), klok, alarm, boeken, tv, videotheek, krant, magazine, kredietkaarten, cashgeld, boardingpassen, en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. Als we al die spullen op een hoop zouden leggen, zouden we onze hele keukentafel kunnen vullen. Voor velen is dat trouwens de legitimatie om zoveel geld te spenderen aan een smartphone. 

We zien dit uiteraard ook op het niveau van businessmodellen: vroeger hadden we een kast vol vinylplaten of cd's, tegenwoordig hebben we toegang tot muziek via, jawel, onze smartphone. We verzamelden elke week een meter papier aan kranten en reclame, die zijn nu vervangen door online nieuws - op, jawel, onze smartphone - en digitale banners. We gaven honderden euro's uit aan telkens nieuwe legodozen in de ter ziele gegane Bart Smit, nu geven kinderen datzelfde geld uit aan V-Bucks in Fortnite. Er wordt verwacht dat we bijna 200 miljard dollar gaan spenderen aan virtuele spullen in games tegen 2025. Dat is 200.000.000.000 dollar aan dingen die alleen bestaan op een server, maar waar mijn zoontje echt wel gelukkig van wordt.

En dan hebben we het nog niet over Web 3.0, de cryptowereld en de non-fungible tokens of NFT's, waarover de laatste tijd zoveel te doen is: het creëren van unieke, virtuele objecten die dan voor veel geld worden verhandeld. Zo werd in maart 2021 een virtueel kunstwerk van Beeple verkocht voor net gene 70 miljoen dollaar en slaagde Twitter-oprcihter Jack Dorsey erin om zijn allereerste tweet voor 2,9 miljoen dollar te verkopen aan een verzamelaar. Geen van deze dingen bestaan in de echte wereld (tenzij als bits en bytes), en toch worden zij stilaan deel van de echte economie. 

Een laatste drijvende kracht achter Peak Stuff is de cultuurverandering die we bij de nieuwe generaties beginnen te zien. Zij zijn opgegroeid in een wereld waarin ze de meeste materiële dingen hadden. Mijn kinderen zijn helemaal niet meer verwonderd wanneer er een nieuwe auto komt, een nieuw televisietoestel of iets anders materieels (hoewel de nieuwste smartphone toch nog enige deining kan veroorzaken). Zou het kunnen dat zij de aanwezigheid van stuff zo normaal vinden dat ze er veel minder om geven? Misschien is dan de drijvende kracht achter de opkomst van experiences, ervaringen, als het summum van beleving. De reden waarom we zonder te verpinken, vijfhonderd euro of meer uitgeven om naar Tomorrowland te gaan, de ultieme festivalbeleving als je van techno houdt. Na die experience is er niets materieels meer over, behalve je foto's in de cloud, maar dat is uiteraard ook honderd procent virtueel. (pagina 121-122)

Terug naar Overzicht alle titels


Jeroen Dijsselbloem

De onderwijsfamilie
Prometheus 2021, 198 pagina's € 21,99

Wikipedia: Jeroen Dijsselbloem (1966)

Korte beschrijving
Jeroen Dijsselbloem is vooral bekend als minister van financiën. Als kamerlid was hij voorzitter van de parlementaire commissie onderzoek naar onderwijsvernieuwingen in 2008. Toen bleek al zijn enorme betrokkenheid bij het onderwijs. In het boek ‘De onderwijsfamilie’ komt dat nog sterker naar voren. Talrijke familieleden kregen al die vernieuwingen van de afgelopen jaren over zich heen: mammoetwet, middenschool, basisvorming, studiehuis, passend onderwijs etc. Hoe hebben die familieleden dat ervaren? Via de methode van oral history interviewde hij ruim 30 familieleden. Het lukt hem op deze manier een periode van bijna 100 jaar onderwijsgeschiedenis te overbruggen. In die verslagen is ruimte om zowel de loopbaan te schetsen als die te plaatsen in perspectief van de onderwijspolitiek en de maatschappelijke ontwikkelingen. Door zijn enorme dossierkennis krijgen de verslagen een enorme diepgang. Op basis van al die gesprekken formuleert hij in de epiloog het belang van groot onderhoud in het onderwijs: de basis én de kwaliteit ervan moeten op orde zijn. Een herkenbare parel voor veel werkenden in het onderwijs.

Tekst op website uitgever
Toen Jeroen Dijsselbloem in 2008 het parlementair onderzoek naar onderwijsvernieuwingen afrondde, was zijn interesse voor het onderwijs voorgoed gewekt. In zijn achterhoofd zaten steeds zijn opa, ouders en vele ooms en tantes die in het onderwijs werkten. Wat kreeg deze onderwijsfamilie mee van de niet-aflatende stroom veranderingen in het onderwijs? Van de Mammoetwet, de basisschool, de basisvorming, het vmbo, Passend onderwijs, het studiehuis, het ontstaan van de roc’s?

Dijsselbloem besloot samen met zijn moeder de vele onderwijzers en leraren in hun familie te bezoeken. Iedereen werkte mee. Het resultaat is De onderwijsfamilie: een prachtig beeld van het Nederlandse onderwijs, van immense veranderingen in een relatief korte periode en van een geweldige maatschappelijke emancipatie. In dit familieverhaal komt de geschiedenis van het Nederlandse onderwijs in vrijwel al zijn facetten aan bod. Maar Dijsselbloem kijkt ook verder: kunnen we tevreden zijn over het Nederlandse onderwijs?

Jeroen Dijsselbloem is voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en voorzitter van het Nationaal Groeifonds, dat investeert in kennis en innovatie in Nederland. Van 2012 tot 2017 was hij minister van Financiën en van 2013 tot 2018 voorzitter van de Eurogroep, waarover hij in 2018 het boek De Eurocrisis publiceerde.

Over De eurocrisis:
‘Omdat Dijsselbloem niet voortdurend op zoek gaat naar wiens schuld de crisis nu was – wat actieve politici wel vaak doen – kom je te weten hoe de crisis minder eenduidig was dan ze destijds leek. En je leert dat achter de schermen in momenten van radeloosheid soms improvisatie nodig was om de al even onvoorspelbare Grieken in de euro te houden.’ De Tijd, De beste boeken van 2018

‘Vijf jaar lang gaf een “rode ingenieur” leiding aan de eurogroep en daar heeft hij, geheel in stijl, zonder opsmuk verslag van gedaan.’ De Groene Amsterdammer

Fragment uit Karin Dijsselbloem - Van de meisjesschool tot lerares Frans
Mijn schoonzus Karin is een van de huidige generatie familieleden die werkzaam is in het onderwijs. Zij geeft al gedurende haar hele carrière Franse les. Haar eigen schoolcarrière begon op de meisjesschool van Lierop. Pas nadat zij de school had verlaten zou deze fuseren met de lokale jongensschool. Op de meisjesschool werd alleen lesgegeven door juffen. De huidige feminisering van het onderwijs maakt in zekere zin de cirkel weer rond.

Karin kreeg aan het einde van de lagere school gymnasium als advies maar het dichtstbijzijnde gymnasium was in Deurne en dat vond haar vader veel te ver fietsen. Vandaar dat het een geheel nieuwe school werd, het College Asten Someren. Na de zomer van 1974 begon haar middelbareschooltijd. De school was niet alleen nieuw maar ook vernieuwend met drie brugklassen. Pas na het derde jaar volgde een keuze van het haalbare niveau. Drie jaar na de opening had de nieuwe school echter nog geen vwo-afdeling opgezet, slechts een havobovenbouw en dus moest Karin verhuizen naar een andere school, het St-Carolus Borromeuscollege in Helmond. Sociaal gezien verliep de overstap heel soepel. Maar het niveauverschil tussen de vernieuwingsschool en het oude Carolus was fors. De stof sloot niet aan, alle methodes waren zeer verschillend en het niveau lag duidelijk hoger.

Al in de brugklas wist Karin dat ze lerares Frans wilde worden. Op de basisschool speelde ze op woensdagmiddag vaak schooltje. De kinderen uit de buurt waren dan haar leerlingen. Een prille en vluchtige liefde voor een Franse jongen deed haar besluiten Frans te willen leren. Ze zong al jong 'Après toi' van Vicky Leandros fonetisch na en later volgde ene grote liefde voor zanger Julien Clerc die zowel de slaapkamermuur als haar schoolagenda domineerde. Er waren ook een paar leraren belangrijk in de keuze voor Frans. Mevrouw Pruntel was een fijne lerares Frans met wie Karin in de eerste klas en in de derde klas een klik had. Op het Carolus kreeg ze meneer Witters, traditioneel en van de oude stempel maar wel een heel goede leraar. Duidelijke regels. Hij verwachtte niveau en was streng in de klas. Daarmee en met de rust die hij uitstraalde kreeg hij respect bij de leerlingen. Het Carolus was in de herinnering van Karin geen ouderwetse school: er hing een liberale sfeer. Een natuurkundeleraar had al een relatie met een man en legde het vervolgens aan met een jongen uit de vijfde klas die erbij ging wonen. Daar werd in die tijd niet echt van opgekeken. (pagina 156-158)

Terug naar Overzicht alle titels

Bill François

De begaafde sardine : en andere ongelooflijke verhalen over het leven in de zee
Atlas Contact 2020, 219 pagina's € 21,99

Oorspronkelijke titel: Eloquence de la sardine (2020)

Korte biografie van Bill François (1995)

Korte beschrijving
Op een boeiende manier worden verhalen van waterdieren (vissen, ongewervelden, walvissen) verteld. Deels gezien vanuit de auteur, maar ook door het betreffende dier een stem te geven. Direct, of indirect hebben ze ons heel wat te vertellen. En dan gaat het over gedrag, leefwijze, voortplanting, communicatie onderling (ja, ze 'praten' wel degelijk, soms zelfs oorverdovend hard), legendes, (bv. de zeeslang, het zeeschaap), een stukje historie, bedreiging door overbevissing, voorkomen in stedelijke gebieden (Parijs). Steeds met verbazing en respect voor die bijzondere en wonderlijke wezens, waarnaar we moeten leren luisteren. Beschreven in prachtige en toch eenvoudige volzinnen, als een soort schilderen met woorden. Soms met een soort onderkoelde kritiek op het handelen van de mens, of juist met ontzag voor natuurvolken en hun benadering. En zo passeert een scala aan lezenswaardige feiten de revue. Zeker niet alleen voor iemand die al geïnteresseerd is in de natuur. Dit is voor een breed publiek gewoon een heel leuk boek om te lezen. Met soms een waarschuwende boodschap om voorzichtig met al dit moois om te gaan. Bevat enkele zwart-wittekeningen.

Tekst op website uitgever
In ‘De begaafde sardine’ laat Bill François ons kennismaken met alle zoutwaterwezens, en de ongelooflijke verhalen over het leven in de zee. De ene na de andere vis wordt soepel beschreven, vol fascinatie, humor en liefde. François geeft de sardine, muzikale walvissen, de kabeljauw, de blauwvintonijn en het zeepaardje een stem. Hij leert ons het lied van de sint-jakobsschelpen, en klapt uit de school over hoe haringen communiceren. Een dagje naar het strand of een duik in (de) zee zal na het lezen van dit boek nooit meer hetzelfde zijn.

Fragment uit (het) Voorwoord
Ik had nooit gedacht dat ik vanaf die ontmoeting met een sardine voor altijd geïntrigeerd zou blijven door de mysteries van de zee. Dat die sardine me steeds verder zou meevoeren naar de volle zee, op ontdekkingsreis in ene onderwateruniversum waarvan de boeiende bewoners allesbehalve zwijgzaam waren en me elk hun verhalen zouden vertellen.
  Hoe communiceren zeewezens? Met welke zintuigen nemen ze de wereld waar? lijken hun levens en hun emoties op de onze? Vanuit mijn verlangen om die raadsels op te lossen ben ik wetenschapper geworden. De hydrodynamica en biomechanica, mijn onderzoekdomeinen, boden me een nieuwe invalshoek op de wereld van de zee, die wonderlijke antwoorden en nog meer nieuwe vragen aan het licht bracht.
  Inmiddels heb ik zowel bij dag als bij nacht gezwommen, gevaren en zelfs gedoken om die fascinerende wezens te observeren. In de tijd dat ik me uit angst voor vissen niet waagde waar mijn plastic sandalen de bodem niet raakten, had ik gene idee dat ik ze ooit dag in, dag uit zou bestuderen en in mijn vrije tijd naar ze toe zou reizen. Ik had nooit gedacht dat ik ooit walvissen zou horen zingen, potvissen zou zien in de Middellandse Zee, albatrossen zou tellen of met mantaroggen zou spelen... en dat ik bij om de hoek, midden in de stad, nog specialere vissen zou vinden.
  Langs het water heb ik ook mensen ontmoet die hun lot net dat van de zee verbonden: wetenschappers die haar geheimen ophelderen, vissers die in harmonie met de zee leven, vrijwilligers die hun tijd in het behoud ervan investeren ... Ik heb aan hun projecten meegewerkt om de onderwaterwereld beter te begrijpen, te beschermen, of gewoon om mijn plaats in dat ecosysteem terug te vinden en te begrijpen hoe je een harmonische dialoog met de oceaan kunt aangaan. Ze hebben me geleerd hoe je de fluitsignalen van dolfijnen interpreteert, hoe je tonijn vangt of zeehonden benadert... Zo heb ik andere verhalen ontdekt: sommige zijn door mensen opgeschreven of verteld, door de wetenschap of door betoverende legendes onder de aandacht gebracht, andere zijn spannender geworden door een nieuwe ontdekking of door de romantiek van mondelinge overlevering.
  Wat heb ik uit al die verhalen geleerd?  (pagina 12-13)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 21 december 2021

Alicja Gescinska 5

Denkers van vandaag, voor de wereld van morgen : gesprekken met Gescinska
Davidsfonds 2021, 216 pagina's  - € 25,98

Wikipedia: Alicja Gescinska (1981)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
De wereld leren we pas begrijpen wanneer we meer begrip voor elkaar hebben en met elkaar in dialoog treden. Daarom is de filosofie zo van waarde, als een levende dialoog. Zo denkt filosofe Alicja Gescinska, Pools-Vlaamse filosofe en schrijfster, er alleszins over. Zij trok naar twaalf intellectuelen en sprak met hen over hun werk, hun kijk op de wereld en de grote vraagstukken van onze tijd. Twaalf spraakmakende gesprekken van elke mogelijke strekking, over heden en verleden, maar vooral ook over de toekomst. Gesprekspartners waren onder andere Peter Singer, Roger Scruton, Philippe Herreweghe en Susan Neiman.

Fragment uit

Recensie: Een filosofische peiling naar de staat van de wereld (NieuwWij, november 2021)

Lees ook:  De verovering van de vrijheid : van luie mensen, de dingen die voorbijgaan (uit 2011)  , Allmensch : van Middelmaat tot meesterschap (uit 2016), Intussen komen mensen om : over politieke betrokkenheid (uit 2019) en Kinderen van Apate : over leugens en waarachtigheid (2020)

Terug naar Overzicht alle titels


Willem Vermaat

Waarom we geen hondenmelk drinken : de carnistische keuze
Boom 2021, 152 pagina's  € 17,50

Korte biografie van Willem Vermaat (1989)

Korte beschrijving
Carnisme werd tien jaar geleden beschreven door Melanie Joy als dominante ideologie van de westerse cultuur. Het is de tegenhanger van veganisme, waarbij men bewust geen enkel dierlijk product gebruikt. Een carnist gebruikt alles van dieren – maar niet van alle soorten dieren. Hij kan hier geen goede redenen voor geven: waarom wel varkens eten, maar geen honden? De vraag die achter de titel van dit boek schuilgaat is: waarom drinken we dan wel koeienmelk, terwijl we kunnen weten hoeveel leed je koe en kalf daarmee aandoet? Gebruik van dieren is niet ‘normaal, nodig en natuurlijk’, het is een keuze. En waarom zou je kiezen voor een levenswijze waar dieren, als voelende wezens, onder lijden? Door varkens of koeien en honden te vergelijken, laat Vermaat zien hoe absurd de carnistische keuze is. Vermaat is milieu- en dierethicus, docent en publicist. Dit is zijn eerste boek. Doelgroep lijken, door het taalgebruik, vooral jongvolwassenen. Theoretisch gaat het niet heel diep, maar de gebruikelijke argumenten en excuses (“die dieren hebben toch een goed leven gehad”) worden op onderkoelde toon doorgeprikt. Met bronvermelding.

Tekst op website uitgever
Stel dat we puppy’s direct na hun geboorte bij de moederhond zouden weghalen om ze vet te mesten en vervolgens te slachten. Het vlees van de pups en de melk van de moeder gebruiken we dan voor menselijke consumptie. Klinkt dit je bizar in de oren? Toch is het precies wat op grote schaal gebeurt in de bio‑industrie – zij het niet met honden, maar met koeien. Waarom vinden we het ene geval bizar en verwerpelijk, en accepteren we het andere zonder aarzelen? Het drinken van koemelk en het eten van vlees zijn zo algemeen geaccepteerd dat we een naam hebben verzonnen voor de afwijking ervan: veganisme. We zien dit als een principiële keuze, maar voor de tegenovergestelde ideologie hebben we geen naam. Dat is vreemd, want het wél gebruiken van dierlijke producten is evenzeer een principiële keuze. Dierethicus Willem Vermaat introduceert de term ‘carnisme’ voor de overtuiging dat het gerechtvaardigd is om dierlijke producten te gebruiken – een overtuiging die alomtegenwoordig blijkt te zijn in onze cultuur. Met tot de verbeelding sprekende voorbeelden legt Vermaat de absurditeiten en inconsistenties van de carnistische cultuur bloot. Willem Vermaat (1989) specialiseerde zich als milieuwetenschapper in milieu- en dierethiek en werkt als docent communicatieve vaardigheden aan de TU Delft. Hij geeft lezingen over dierethiek, carnisme en veganisme en schreef opinieartikelen voor onder meer NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw. Waarom we geen hondenmelk drinken is zijn eerste boek. ‘Wanneer je carnisme eenmaal herkent, zie je absurditeiten – zoals het drinken van koemelk – overal. Dingen die altijd de gewoonste zaak van de wereld leken, blijken een ideologische en bovendien zelfs uiterst merkwaardige keuze. Als je dat eenmaal ziet, kun je je ogen er niet meer voor sluiten. Een waarschuwing is dus op haar plaats: als je wilt dat alles in je leven hetzelfde blijft, kun je dit boek beter niet lezen. Ik daag je echter uit om de absurditeit onder ogen te zien van wat je nu misschien als volstrekt normaal beschouwt.’ Fragment uit de inleiding

Fragment uit

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

Auke Hulst

De Mitsukoshi Troostbaby Company
Ambo Anthos 2021, 607 pagina's  € 26,99

Wikipedia: Auke Hulst (1975)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
De Mitsukoshi Troostbaby Company van Auke Hulst is een intrigerende roman: een aangrijpende mix van memoires, robotverhaal, tijdreisverhaal en alternate history over verlies, schuld en ouderschap.

De Mitsukoshi Troostbaby Company van Auke Hulst is een grootse roman van de schrijver van Kinderen van het Ruige Land en En ik herinner me Titus Broederland. De culminatie van een oeuvre.

In een nabije toekomst koopt een eenzame sciencefictionschrijver een robotdochter die het verlies van een ongeboren kind moet goedmaken. Ondertussen werkt hij aan een roman waarin zijn alter ego terugkeert in de tijd met het doel de loop van de geschiedenis zo te veranderen dat zijn ongeboren kind alsnog geboren kan worden – al was het maar in een verhaal. Laten werkelijkheid en fictie zich in handen van een schrijver wel dwingen?

De Mitsukoshi Troostbaby Company van Auke Hulst is een ambitieuze mengvorm van memoires, robotverhaal, tijdreisverhaal en alternate history, waarin verlies, schuld en ouderschap centraal staan. Hulst laat in deze aangrijpende roman zowel de kracht als de beperkingen van fictie zien.

‘Auke Hulst heeft zich ontwikkeld tot een volleerd literair portretschilder.’ – Trouw
Over En ik herinner me Titus Broederland:
**** ‘Verbluffende stijl. Pijnlijk ontroerend.’ – de Volkskrant
**** ‘Een fenomenaal beschreven apocalyptische wereld.’ – De Standaard
‘Een begenadigd fantast die zijn wondere wereld optrekt uit louter taal.’ – Trouw
Over Zoeklicht op het gazon:
‘Het inlevingsvermogen van Hulst is even groot als zijn stilistische brille.’ – NRC Handelsblad

Fragment uit De lasso van de tijd
Op zekere dag ligt hij in bed in stilte te staren naar het plafond - alleen zijn lichaam verraadt nog het verstrijken van de tijd. Hij begint langzaam andere dingen op te merken. Het licht dat door de gesloten gordijnen schemert, het zoemen van de koelkast waarin het weinige eten is veranderd in een wetenschappelijk experiment. Buiten wordt gerenoveerd, de stad een permanente werkplaats: percussie van staal op staal, het gejengel van zaag- en schuurmachines, de Babylonische taalpotpourri van arbeidersmigranten die door de Partij gedoogd worden omdat ook kaderleden tegen een schappelijke prijs een nieuwe badkamer willen. Hij staat op, scheurt verhuisdozen aan stukken, plakt met het karton en ducttape alle ramen af, trekt de stekker uit de koelkast. Als hij Seneca was, zou hij wegkruipen achter een kast of tussen d spouwmuren, om nooit meer gevonden te worden. Toch?
  Weer in bed overdenkt hij die twijfel. Dat kan gerust een paar uur geduurd hebben - dan staat hij op, scheurt het karton van de raamkozijnen en schuift de gordijnen open. Het is een zonnige dag - hij slaat een hand voor ogen tegen het licht. Als hij zijn hand weer wegneemt ziet hij dat de dames in het advocatenkantoor aan de overkant hem aangapen. Hij heeft alleen een odnerbroek aan. Hij trekt snel een rondslingerend T-shirt over zijn hoofd en kan het niet nalaten te lachen.
  Verdomd. Hij lacht.
  En zij lachen ook. Een eentje zwaait. En eentje schudt het hoofd en pleegt een telefoontje.

Er verstrijken jaren die niet bevochten hoeven te worden, slechts ondergaan. Hij krabbelt op, heeft scharrels die hij nooit dichtbij laat, schrijft serieuze romans die een bescheiden succes zijn, reist. En o ja, Seneca overlijdt - een overlijden dat hem buitenproportioneel aangrijpt. Over wat er tussen hem en Sam gebeurd is zegt hij niks meer, ook niet tegen vrienden die het min of meer van dichtbij hebben meegekregen. Maar indirect schrijft hij er wel over - hij probeert met woorden te reanimeren wat verloren is gegaan. Het treft hem dat hij op papier niet zozeer alchemie bedrijft - zijn laatste roman heet Oefeningen in alchemie -, maar wederopstanding. Dat dat in christelijke termen gelezen kan worden ergert hem bij voorbaat. Terwijl hij over de toekomst schrijft, leeft hij in het verleden, of nee, hij schrijft over het verleden, dat hij lafjes vermomt als de toekomst. En ergens in zijn achterhoofd schampert Pascal: 'Zo onbezonnen zijn dat we ronddwalen in tijden die helemaal niet van ons zijn en volstrekt niet denken aan de enige die ons wel toebehoort.' (pagina 247-248)

Terug naar Overzicht alle titels

donderdag 9 december 2021

Gradus van Florestein, Petra Bolhuis en Theo Meereboer

Rattenvangers van het onbehagen : verschijnselen, voedingsbodem, herhaling en voorkómen van het totalitarisme
Uitgeverij Van Warven 2021, 212 pagina's  € 19,95

Korte biografie van Gradus van Florestein (19?), Petra Bolhuis (19?) en Theo Meereboer (19?)

Korte beschrijving
De auteurs beschrijven in dit boek de groei van het onbehagen van veel mensen in de wereld. Onvrede groeit op veel punten: immigratie, financiele situatie, het gebrek aan transparantie van machthebbers enzovoort. Deze manifesteert zich in demonstraties, zoals van de 'gele hesjes'. Onrust en onzekerheid kunnen onder omstandigheden de maatschappelijke en politieke stabiliteit bedreigen. Eerder heeft Hannah Arendt dit beschreven voor de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. De schrijvers gebruiken vier vragen: wat is er vorige eeuw gebeurd in Duitsland (Hitler) en Rusland (Stalin), hoe kon 'dit' gebeuren, kan 'het' opnieuw gebeuren en tot slot: hoe kunnen we herhaling voorkomen? In prikkelende analyses wordt het huidig establishment, mondiaal, de maat genomen. De analyses zijn meer normatief dan objectief. Maar ze ademen beslist een sfeer van urgentie en zijn breed: het gaat over Nederland maar ook over andere landen. Het boek eindigt met adviezen voor individuen die een herhaling van gebeurtenissen die behoren bij een totalitair regiem willen voorkomen. Het boek bevat eindnoten en een korte literatuurlijst.

Tekst op website uitgever
Op dit moment ervaren mensen vaak onbehagen. Onbehagen over hun financiële situatie, over immigranten, over de mate van waardering en erkenning die zij krijgen, over regels die hen worden opgelegd, over gebrek aan transparantie in de politiek, over leugens van machthebbers. Dit onbehagen polariseert de samenleving. Het is veelvormig en onderling tegenstrijdig. Politici en mensen op zoek naar macht kunnen een focuspunt bieden voor dit gefragmenteerde onbehagen. Als zij voldoende mensen bundelen onder één vlag worden ze een machtsfactor van betekenis. De geschiedenis heeft ons geleerd dat wat begint als onrust en onzekerheid, onder deze voorwaarden kan uitmonden in geweld en oorlog. Hannah Arendt heeft een studie gemaakt van de vreselijke gebeurtenissen die zich afspeelden vlak voor en in de tweede wereldoorlog. De vraag is hoe deze gebeurtenissen destijds hebben kunnen plaatsvinden. Maar in hoeverre vinden ze nu opnieuw plaats? Arendt zei direct na de Tweede Wereldoorlog dat ‘dit nooit weer’ alleen haalbaar is als we deze bewegingen leren herkennen. In ‘Rattenvangers van het onbehagen’ destilleren we patronen uit haar inzichten. Hoe kunnen we zelf bijdragen aan het voorkomen van een herhaling van de grootscheepse ontsporingen uit het verleden? Er staat iets op het spel en de optelsom van onze kleine keuzes is van doorslaggevende betekenis voor onze toekomst.

Fragment uit hoofdstuk 3
De politiek van de afgelopen driekwart eeuw heeft de kiezer aan zich proberen te binden door een beroep te doen op het eigenbelang van die kiezer. Daardoor is een kiezer, een burger, ontstaan die overtuigd is van het feit dat de politiek een vertegenwoordiger is en moet zijn van het eigenbelang van de kiezer. Dit is een opvatting die haaks staat op de rol en de betekenis van de politiek. Politiek hoort immers een oriëntatie op een lange termijn te zijn en een (inter)nationaal belang te vertegenwoordigen. Dit beroep van de politiek op het eigen belang van de burger, en het veronachtzamen van haar oriëntatie op de lange termijn zijn de belangrijkste ingrediënten voor een intens wantrouwen tussen politiek en burgerij.


Wij leven in een samenleving die steeds ingewikkelder wordt. De toename van de complexiteit wordt veroorzaakt door een groot aantal elkaar versterkende factoren. Groei van wetenschappelijke en technologische kennis, globalisering en de enorme wereldwijde toename van de mensen met scholing zijn een paar van de factoren die hieraan een bijdrage leveren. Daarnaast is er weliswaar een groeiende openheid over de handel en wandel van economische en politieke machten, maar juist de onvolledigheid van deze openheid levert een probleem op. De ingewikkeldheid van hetgeen wel bekend is geeft ook een probleem. Mensen zijn van nature gericht op het ontdekken en herkennen van samenhang en structuren. Door deze eigenschap wordt een baaierd aan spookverhalen geproduceerd over bedrijfsleven en politiek. In de afhankelijkheidsrelatie die mensen ervaren ten opzichte van deze machten ligt het voor de hand dat er mensen zijn die negatieve en bedreigende structuren bedenken. Zo kunnen complottheorieën ontstaan. Het verhaal over een zogenaamd complot is gemakkelijker te begrijpen dan de werkelijke complexiteit van de politieke en economische problemen. Complottheorieën geven zekerheid. Zo werd in 2013 op sociale media het bericht verspreid dat de toenmalige president van de Verenigde Staten, Barack Obama, stiekem ene moslim was. Een andere theorie welke wordt verspreid op sociale media, vertelt dat 'reptiele mensen' de wereld besturen; twaalf miljoen Amerikanen geloven dit.
Alex Jones produceert de meest absurde complottheorieën, zoals 'de Amerikaanse overheid wil haar burgers castreren', 'de schietpartijen op scholen zijn gespeeld door crisisacteurs' en 'condens strepen bevatten chemische middelen om Amerikanen te steriliseren.' En hij heeft dit tot een business gemaakt, hij verdient aan zijn complottheorieën. (pagina 132-133)

Lees ook: Totalitarisme, gevolgd door Het verval van de nationale staat en het einde van de rechten van de mens (uit 2014), De vrijheid om te zijn (uit 2019) van Hannah Arendt en Het tij keren : met Rosa Luxemburg en Hannah Arendt van Joke Hermsen (uit 2019), en Verloren land : de zeven stappen van democratie naar dictatuur van Ece Temelkuran (uit 2019)

Terug naar Overzicht alle titels


dinsdag 7 december 2021

Charles Foster

Leven als een mens : avonturen in 40.000 jaar evolutie van het menselijk bewustzijn
Signatuur 2021, 496 pagina's € 24,99

Oorspronkelijke titel: Being a Human: Adventures in 40,000 Years of Consciousness (2021)

Wikipedia: Charles A. Foster (1962)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Een avontuurlijke verkenning van de evolutie van het menselijk bewustzijn. Na zijn onderzoek hoe het is om een dier te zijn in Leven als een beest, vond Charles Foster het tijd om misschien wel het vreemdste dier van allemaal te onderzoeken: de mens.

Hoe zijn wij mensen geworden wie we zijn? Eerder probeerde Charles Foster het bewustzijn van dieren te begrijpen door te leven als een das, otter, vos, hert en gierzwaluw. Nu onderzoekt hij drie cruciale perioden van de menselijke ontwikkeling om het bewustzijn van misschien wel het vreemdste dier van allemaal te begrijpen: de mens. In geïmproviseerde onderkomens in de bossen van Engeland woont hij als jagerverzamelaar, voor de nieuwe steentijd verhuist hij naar een prehistorische nederzetting en voor de periode van de Verlichting inspecteert hij universiteiten, cafés en kunstgalerieën.

Leven als een mens is de gedurfde poging van één man om zich verbonden te voelen met 40.000 jaar menselijke geschiedenis en laat uiteindelijk zien hoe we het beste op aarde kunnen leven.

Fragment uit

Artikel: 'We zijn jager-verzamelaars in een pak' (zaterdag 4 december 2021)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

maandag 6 december 2021

Andrea Wulf

De uitvinder van de natuur : het avontuurlijke leven van Alexander von Humboldt
Atlas Contact 2016, 572 pagina's € 25,--

Oorspronkelijke titel: The Invention of Nature: How Alexander Von Humboldt Revolutionized Our World (2015)

Wikipedia: Andrea Wulf (1972)

Korte beschrijving
Straten, parken, schepen, rivieren en zelfs een pinguïnsoort zijn naar hem vernoemd, maar wie weet nog wie deze beroemdheid was? De biografie vertelt hoe Alexander von Humboldt (Berlijn, 1769-1859) met zijn passie voor de kunst, poëzie en natuur in de breedste zin van het woord, de mensheid via zijn vele boeken de natuur leerde te begrijpen. De auteur (werkzaam voor onder meer The New York Times) geeft op een schitterende wijze zijn leven weer, zijn reizen (Zuid Amerika, Rusland) en zijn unieke en niet te weerleggen bevindingen over hoe klimaat, mens (en politiek) en omgeving van invloed zijn op ecosystemen. Maar ook hoe hij groten als Goethe, Darwin of presidenten als Jefferson ontmoette en/of met zijn boeken stimuleerde. Het boek is mooi opgebouwd en leest vlot. Enkele eenvoudige kaarten, zwart-witillustraties en twaalf pagina’s met kleurenfoto’s (glad papier) zijn toegevoegd. Een prachtig eerbetoon aan de belangrijkste grondlegger van de hedendaagse inzichten en milieubescherming. Het boek is voor alle natuurliefhebbers een aanrader. Met uitgebreide noten, literatuuropgave en register.

Tekst op website uitgever
Andrea Wulf beschrijft in ‘De uitvinder van de natuur’ de gedurfde expedities van de moedige ontdekkingsreiziger en bekendste wetenschapper van zijn tijd, Alexander von Humboldt, en geeft op toegankelijke wijze inzicht in zijn baanbrekende onderzoek naar de vorming van het landschap op verschillende continenten. Alexander von Humboldt (1769-1859) had een grote honger naar avontuur en ontdekkingen, hij beklom de hoogste vulkaan ter wereld, reisde door Siberië, waar de bevolking aan miltvuur leed, en deed onderzoek in de meest afgelegen gebieden. Met zijn ideeën was hij zijn tijd ver vooruit. Humboldt wist toen al dat menselijk ingrijpen effect heeft op het klimaat. Zijn gedachten werden aangescherpt door zijn vriendschappelijke relaties met Goethe en Jefferson, en vormden een inspiratiebron voor grootheden uit diverse disciplines, onder wie Darwin, Bolívar, Wordsworth en Thoreau.

Fragment uit 17. Natuur en evolutie: Humboldt en Charles Darwin
Toen Humboldt plantenfamilies uit verschillende continenten en van verschillende klimaten met elkaar had vergeleken, had hij de vegetatiezones ontdekt. Hij had gezien dat nauw met elkaar verwante planten vaak in dezelfde soort omgeving voorkwamen, al werden ze van elkaar gescheiden door een bergketen of oceaan. Dit leverde niettemin ook verwarring op, omdat ondanks deze continentoverschrijdende overeenkomsten een vergelijkbaar klimaat niet altijd, en zelfs niet noodzakelijkerwijs, soortgelijke planten of dieren voortbracht.
  In Relations historiques werden hier voorbeelden van gegeven, die Darwin tijdens het lezen onderstreepte. Waarom, zo had Humboldt zich afgevaagd, waren de vogels in India niet zo kleurig als die in Zuid-Amerika, en waarom kwamen tijgers alleen in Azië voor? Waarom waren er zoveel grote krokodillen in de Neder-Orinoco en geen enkele in de Opper-Orinoco? Darwin raakte door deze voorbeelden gefascineerd en zette in de kantlijn van het boek vaak opmerkingen als 'net als Patagonië', 'in Paraguay', 'net als de guanaco' of soms gewoon een krachtig 'ja' of '!'.
  Geleerden als Charles Lyell verklaarden dat verwante planten die op zeer grote afstand van elkaar voorkwamen, in verschillende scheppingscentra waren gemaakt. God had deze op elkaar lijkende soorten tegelijkertijd op verschillende plaatsen geschapen, in een reeks van meerdere scheppingen. Darwin onderschreef dit niet en begon zijn ideeën te onderbouwen met argumenten die betrekking hadden op migratie en verspreiding; hij gebruikte daarbij Relations historiques als een van zijn bronnen. Hij onderstreepte regels in Humboldts boeken, maakte er eigen registers bij, plaatste opmerkingen in de kantlijn, en schreef kattenbelletjes die hij op de schutbladen plakte - 'bij bestudering Canarische plantengeografie dit gedeelte bekijken'. In zijn aantekenboek krabbelde hij 'Humboldt bestuderen' of 'deel VI Relations historiques raadplegen'. Ook schreef hij 'niets over theorie der soorten', toen het zesde deel niet de noodzakelijke voorbeelden bleek op te leveren.
  De migratie van soorten werd de belangrijkste pijler onder zijn evolutietheorie. Hoe verplaatsen verwante soorten zich over de aarde? Om hier antwoord op te krijgen, voerde hij diverse experimenten uit. Hij deed bijvoorbeeld onderzoek naar de overlevingskansen van zaden in zout water, om te zien of het mogelijk was dat planten de oceaan waren overgestoken. Bij Humboldts constatering dat een eik op de hellingen van de Pico del Teide leek op een eik in Tibet, noteerde Darwin: 'Hoe worden eikels verspreid?' [...] Duiven brengen graankorrels naar Norfolk - mais naar noordpoolgebied.' Toen hij Humboldts verslag las over knaagdieren die de harde bolsters van paranoten wisten te openen en over apen, papegaaien, eenhoorns en ara's die vochten om de noten, krabbelde hij in de kantlijn: 'op die manier verspreid', 
  Waar Humboldt geneigd was te geloven dat het raadsel van de verspreiding van planten niet kon worden opgelost, wilde Darwin het juist ontrafelen. (pagina 291-292)

Lees vooral ook: De ontdekking van de natuur van Hans Mulder (uit 2021)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

zondag 5 december 2021

Boeken over onze nieuwe omgang met dieren, planten, 'dingen' en de aarde

Inleiding
De laatste jaren zijn er verdacht veel boeken geschreven waarin auteurs beschrijven waarom mensen en dieren in wezen niet zo heel erg veel van elkaar verschillen én dat dit (daarom) ons - de dier-mensen, die aan 'de top' staan  - verplicht op zoek te gaan naar andere manieren om zich tot hen te (gaan) verhouden. Dat is niet alleen in hún belang, maar ook in het onze. Denk in dit verband aan alle problemen die samenhangen met een door onszelf veroorzaakt klimaatprobleem én de massa extinctie die momenteel gaande is.

De titel van een boek van de Duitse bioloog Norbert Sachser pakt dit verhaal kort en bondig samen: De mens in het dier : waarom dieren zo op ons lijken in denken, doen en laten. Of Dier mens : de band tussen ons en andere dieren van de Nederlander Maarten Reesink

Nog recenter komen (andere) schrijvers met het pleidooi om ons ook anders te gaan verhouden tot dingen (als rivieren, zeeën) et cetera. Voldoende reden om een deel van dat soort boeken op deze pagina bij elkaar te brengen.

Hoe dieren veel meer op ons lijken dan we tot voor kort dachten

Jonathan Balcombe

Het geheime leven van vissen

2018

333

Jared Diamond

Zwaarden, paarden en ziektekiemen

2000

465

Karen Duve

Fatsoenlijk eten

2012

333

Kristoffer Hatteland Endresen

Het varken

2021

270

Erno Eskens

Een beestachtige geschiedenis van de filosofie

2015

478

Jonathan Safran Foer

Het klimaat zijn wij

2019

280

Peter Godfrey-Smith

Buitengewoon bewustzijn

220

296

Hal Herzog

We aaien ze, we haten ze, we eten ze

2011

326

Jan van Hooff

Gebiologeerd

2019

283

Melanie Joy

Waarom we van honden houden …

2021

248

Ton Lemaire

Onder dieren

2017

508

Virginie Maris

Het wilde deel van de wereld

2021

224

Esther Ouwehand

Dieren kunnen de pest krijgen. En dan?

2021

127

David Quammen

Zoönose

2020

562

Maarten Reesink

Mens en dier

2021

374

Matthieu Ricard

Waarom ik mijn vrienden niet opeet

2015

351

Norbert Sachser

De mens in het dier

2019

247

Marianne Thieme

Groeiend verzet

2019

160

Frans de Waal

De bonobo en de tien geboden

2013

286

Frans de Waal

Een tijd voor empathie

2009

311

Frans de Waal

Mama's laatste omhelzing

2019

366

 


Enkele boeken waarin gepleit voor een andere kijk op planten, bomen

Stefano Mancuso

Reizend groen

2019

160

Stefano Mancuso

De universele rechten van de plant

2020

133

Stefano Mancuso

Plantenrevolutie

2018

255

Suzanne Simard

Op zoek naar de moederboom

2021

395

Peter Wohlleben

Het verborgen leven van bomen

2016

222

 

 


Waarom we ook over onze verhouding tot dingen zouden moeten gaan nadenken

Laura Burgers c.s.

De stem van de Noordzee

2020

126

Geertrui Meike De Ketelaere

Mens versus machine

2020

204

Hannah Fry

Algoritmes aan de macht

2018

272

Mo Gawdat

Griezelig slim

2021

343

Yuval Noah Harari

Homo Deus

2017

444

Erik Kaptein

Rechtsongelijkheid voor de natuur

2021

96

Ewoud Kieft

De onvolmaakten

2020

336

Bruno Latour

Het parlement van de dingen

2020

192

Koert van Mensvoort

Next nature

2019

240

 


Boeken waarin de schrijvers de 'gehele' aarde, of natuur bezien

David Attenborough

Een leven op onze planeet

2020

256

René ten Bos

Extinctie

2019

160

Colin Butfield c.s.

Earthshot

2021

334

David Christian

Big history

2018

416

Jane Goodall

Het boek van hoop

2021

270

James Lovelock

Welkom in het Novaceen

2020

172

Alan Weisman

Aftellen

2014

496

Alan Weisman

De wereld zonder ons

2007

359

Peter Westbroek

De ontdekking van de aarde

2012

336

Andrea Wulf

De uitvinder van de natuur

2016

572

 

 


Filosofische implicaties van dit alles

René ten Bos

Dwalen in het Antropoceen

2017

191

Yuval Noah Harari

21 lessen voor de 21ste eeuw

2018

448

Eva Meijer

De soldaat was een dolfijn

2017

124

Eva Meijer

Vuurduin

2021

88

Jos de Mul

Kunstmatig van nature

2014

206

Peter-Paul Verbeek

De grens van de mens

2011

144

Dirk Verhofstadt

In gesprek met Johan Braeckman

2021

416

 


Boeken waarin 'de mens' centraal staat

George Akerlof

Animal spirits

2009

271

John Bargh

Het verborgen brein

2018

463

Sanne Bloemink

De wilde wereld

2020

111

Madelaine Böhme c.s.

Hoe we mensen werden

2020

268

Peter Bos

Verbonden

2020

317

René ten Bos

Het geniale dier

2008

302

Rutger Bregman

De geschiedenis van de vooruitgang

2013

413

Rutger Bregman

De meeste mensen deugen

2019

512

David Brooks

Het sociale dier

2011

508

Melanie Challenger

Het dier in ons

2021

302

Nicholas Christakis

Het goede in de mens

2019

439

Lewis Dartnell

Oorsprong

2019

398

Lorraine Daston

Tegen de natuur in

2020

94

Midas Dekkers

Wat loopt daar?

2021

368

Jeremy DeSilva

Eerste stappen

2021

366

Stephen Emmott

Tien miljard :

2013

208

Ewald Engelen

De kanarie in de kolenmijn

2016

255

Albert Faber

De gemaakte planeet

2018

300

David Farrier

Voetafdrukken

2020

334

Charles A. Foster

Leven als een mens

2021

496

Jonathan Haidt

Het rechtvaardigheidsgevoel

2021

461

Yuval Noah Harari

Sapiens

2014

556

Daniel Kahneman

Ons feilbare denken

2011

527

Daniel Kahneman e.a.

Ruis

2021

447

Bruno Latour

Oog in oog met Gaia

2017

432

Bruno Latour

Waar ben ik?

2021

156

Bruno Latour

Waar kunnen we landen?

2018

132

Anna Lowenhaupt-Tsing

De paddenstoel aan het einde van de wereld

2021

336

Neil MacGregor

Leven met goden

2018

487

Desmond Morris

De kale aap

2018

271

Hans Mulder

De ontdekking van de natuur

2021

256

Tom Phillips

De mens

2019

318

Jelle Reumer

Teveel

2020

96

Adam Rutherford

Een kleine geschiedenis van iedereen die …

2018

485

Adam Rutherford

Het boek over de mensheid

2019

264

Minocuhe Shafik

Samen

2021

272

James Suzman

Werk

2020

447

Jan Terlouw

Natuurlijk

2018

64

Chris D. Thomas

Erfgenamen van de aarde

2018

320

Richard Wrangham

De goedheidsparadox

2021

491

 



Terug naar Overzicht alle titels