maandag 27 mei 2024

Chaja Polak

Brief in de nacht : gedachten over Israël en Gaza
Cossee 2024, 92 pagina's  € 14,99

Wikipedia: Chaja Polak (1941)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
In tijden van politieke aardbevingen en oorlog waarin we naar oriëntatie zoeken, blijft er bitter weinig ruimte over voor nuance. Het complexe conflict, en de overweldigende hoeveelheid historische feiten, maken het bijkans onmogelijk een eenduidige morele houding te bepalen. Al snel worden redenaties zwart of wit, ook om de ja-maar-valkuil te omzeilen. Goed te begrijpen, vindt Chaja Polak, maar voor het slepende conflict tussen Israël en Gaza moet er naar andere oplossingen worden gezocht dan die van geweld. We hebben de talloze verhalen van vriend en vijand. Verhalen die gelezen zouden moeten worden met empathie en begrip. Verdriet bevindt zich immers aan beide kanten van de grens. Slachtoffers en daders bevinden zich eveneens aan beide kanten van de grens. Chaja Polak herkent pijn en radeloosheid van alle partijen en zoekt de nuance. Ook en vooral wanneer ze ziet dat haar familie in Israël daartoe nauwelijks meer in staat is. Dit essay is een humanistische, noodzakelijke toevoeging aan een verhard debat.

Chaja Polak (1941) is schrijver en beeldend kunstenaar. Als kind van een slachtoffer en een overlevende van Auschwitz is haar leven in hoge mate bepaald door wat haar ouders is aangedaan. Ze doorliep de Rietveld Academie en debuteerde in de literatuur in 1989. Ze schreef romans, verhalen en poëzie. Een aantal van haar boeken was genomineerd door de Libris Literatuurprijs en werd vertaald in het Engels, Deens en Italiaans. Op bol.com vind je alle boeken van Chaja Polak, waaronder het nieuwste boek van Chaja Polak.

Fragment uit V
Auteur Benjamin Moser gaat nog een stap verder. Hij verwoordt in Trouw op 16 december 2023 mijn diepste gevoel. Zijn uitspraak staat in de serie 'De tien geboden' van Arjan Visser, onder het kopje Gij zult niet doodslaan, en luidt: 'Joden, júíst Joden, zouden empathie moeten voelen met het Palestijnse volk.'
  Vervolgens veroordeelt Moser Israëls politiek zo genadeloos dat het mij pijn doet met zijn uitspraken te lezen. Omdat ze waar zijn. Daar heb je het weer, denk ik, die ongewenst maar blijkbaar onontkoombare verknoping van Joods zijn in de galoet - de Joodse diaspora - en Joods-zijn in Israël. Een verknoping die me verantwoordelijk doet voelen voor wat daar gebeurt, een onredelijke, onterechte gedachte, ik weet het. Maar weten helpt niet om me uit die verknoping te bevrijden.
  De onontkoombare verknoping een Jood te zijn buiten Israël zorgt er ook voor dat wandaden - ja, wandaden - van Israëlische, Joodse kolonisten op de Westbank, van Israëlische, Joodse bewakers van Palestijnse gevangenen in Israëlische gevangenissen - waarover regelmatig wordt bericht in Ha'aretz - dat die bij mij een gevoel van ontzetting veroorzaken, van bijna niet kunnen lezen wat er geschreven staat.
  Moser's kritiek doet pijn, ook omdat niet alleen Israël schuldig is. Hamas koos bewust níét voor het opbouwen en tot bloei laten komen van Gaza, koos bewust níét voor het welzijn van z'n burgers, en onderdrukt hen. Hamas koos voor een fanatiek religieus-politieke strijd om Israël van de kaart te vegen.
  Een religieuze strijd. Zou je inmiddels niet kunnen stellen dat de regering Netanyahu met z'n ministers die een Groot Bijbels Israël voorstaan en honderdduizenden kolonisten de hand boven het hoofd houden zodat die hun verwerpelijke en gevaarlijke gang kunnen gaan, eveneens een religieuze oorlog voert?

De Israëlische historicus Moshe Zimmerman zegt hierover, ik parafraseer: Het verhaal van een Groot Israël met zijn nederzettingen is het verhaal van een samenleving die gegijzeld wordt dor Bijbelse romantiek waardoor de hele gemeenschap in de afgrond wordt gestort. (pagina 25-27)

Terug naar Overzicht alle titels

maandag 20 mei 2024

Tim 'S Jongers 2

Armoede uitgelegd aan mensen met geld
De Correspondent 2024, 192 pagina's  € 22,--

Wikipedia: Tim 'S Jongers (1981)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
In een land geregeerd door welvarende, hogeropgeleide mensen wordt op een beperkte en soms zelfs schadelijke manier naar armoede gekeken.

Tim ’S Jongers groeide op in armoede, ging uiteindelijk studeren, deed onderzoek naar armoede en doet nu beleidsvoorstellen om het tegen te gaan. Hoe de meeste mensen denken over armoede, ontdekte hij, klopt van geen kant.

In deze spoedcursus bedoeld voor mensen met geld laat Tim ’S Jongers zien: armoede bestrijden kan pas als zij anders leren kijken.

Fragment uit

Lees ook: Beledigende broccoli 2.0 : over de kloof tussen hoopvollen en hooplozen (2022/2023)

Terug naar Overzicht alle titels 

zaterdag 4 mei 2024

Anton Jäger

Hyperpolitiek : extreme politisering zonder politieke gevolgen
Athenaeum, Polak & Van Gennep 2024, 143 pagina's -  € 16,--

Wikipedia: Anton Jäger (1994)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Iedereen die wel eens aan verhitte discussies deelneemt, kan bevestigen dat de politiek terug is in het dagelijks leven en dat debatten over corona, ‘wokeness’ en identiteit al lang buiten de oevers van X (Twitter) zijn getreden. Na een tijdperk van postpolitiek, waarin technocratisch bestuur plaatsvond terwijl burgers hooguit vanaf de bank commentaar konden leverden, staat inmiddels bijna álles onder politieke hoogspanning.

Anton Jäger muntte hiervoor de term ‘hyperpolitiek’. Hij merkt op dat golven van opwinding zich zelden vertalen in collectieve daden: politisering resulteert niet in politieke actie. Volgens Jäger is dit het gevolg van digitale eenzaamheid, waardoor mensen niet langer via de klassieke instituties zoals partijen en vakbonden betrokken zijn bij het politieke proces.

Fragment uit 3. Het antipolitieke decennium
2010 was een goed jaar voor Michel Houellebecq. Zijn roman De kaart en het gebied stond maandenlang boven aan de bestsellerlijst en werd vervolgens bekroond met de meest prestigieuze van alle Franse literaire prijzen. 'In 2010 won ik de Prix Goncourt, Frankrijk deed het niet zo goed op het wereldkampioenschap voetbal en Apple bracht zijn iPad op de markt,' zei de auteur, terugkijkend op een nogal onbewogen agenda.
  Houellebecq verdween echter weer snel naar de achtergrond, en niet lang erna stond het boek van een nogal onwaarschijnlijke concurrent centraal: in oktober 2010 publiceerde de drieënnegentigjarige verzetsveteraan en voormalig VN-diplomaat Stéphane Hessel een klein pamflet getiteld Indignez-vous! (Neem het niet!). Daarvan werden er binnen een paar weken een miljoen exemplaren verkocht en ook in veel andere landen werd het een bestseller. Daarin sloeg Hessel een uiterst onhoullebecqiaanse toon aan: hij riep de burgers van het Westen op om in opstand te komen tegen hun politieke elites en de dramatische toename van sociale ongelijkheid in het westen een halt toe te roepen. 'De ergste van alle houdingen is onverschilligheid,' schreef Hessel, het 'ik kan er niets aan doen, en red mezelf wel': 'Als jullie je zo gedragen, verliezen jullie een van de meest wezenlijke eigenschappen waardoor de mensheid zich kenmerkt. Een van de onmisbare eigenschappen: het vermogen om in opstand te komen en het engagement dat daaruit voortvloeit.'
  Waarnemers waren verbijsterd: 'Op het moment dat het sinistere orakel Michel Houellebecq naar de top van de literaire hitlijsten stormt met zijn zenuwzwakke, genusealiseerde Frankrijk,' merkte een journalist op, 'staat een verbazingwekkend boekje van slechts 30 pagina's, een soort Asterix in het land van de Goncourt, al weken op nummer één in de non-fictiebestsellerlijst.'
  Hessel had zijn boek gelanceerd in een politiek landschap dat met horten en stoten aan het veranderen was. In februari 2009 had verslaggever Rick Santelli live vanaf een beursvloer opgeroepen tot een zogenaamde 'Chicago Tea Party', uit verontwaardiging over de reddingsplannen van de regering-Obama. Vervolgens had de de Tea Party-beweging Republikeinse parlementsleden ertoe aangezet om, tegen Obama's plannen in, een verlaging van het begrotingstekort af te dwingen, waardoor de Verenigde Staten in de zomer van 2011 aan de rand van de financiële afgrond kwamen te staan. (pagina 73-74)

Terug naar Overzicht alle titels 

zaterdag 20 april 2024

Tim Fransen 2

In onze tijd : leven in het Calamiteitperk
Alfabet 2024, 368 pagina's -  € 24,99

Wikipedia: Tim Fransen (1988)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Filosoof en cabaretier Tim Fransen onderzoekt ons huidige tijdsgewricht.
Onze wereld is wankel geworden. We leven in een tijd van crises en calamiteiten: het Calamiteitperk. In dit boek onderzoekt filosoof en cabaretier Tim Fransen ons huidige tijdsgewricht. Hij laat zien hoe het vooruitgangsdenken ons heeft misleid en vraagt zich af: hoe herstellen we de maatschappelijke fundamenten die daardoor zijn aangetast? Welke inzet is er van ons burgers nodig om een duurzame samenleving te scheppen en weer een slagvaardige democratie te worden? En welke rol spelen moraal en rechtvaardigheid daarbij? Fransen neemt de lezer op sleeptouw langs grote filosofen en verrassende denkers en komt met concrete ideeën om het tij te keren. Met 'In onze tijd' biedt hij handvatten voor een weerbare samenleving waarin weer volop hoop gloort.

Fragment uit Intermezzo : De brokstukken van het vooruitgangsgeloof
De uitdaging

Hiermee komen we aan bij het volgende deel. Nu we een poging hebben gedaan om onze tijd in het juiste (historische) perspectief te plaatsen, zal de lens van het Calamiteitperk ons moeten helpen bij het bepalen van het juiste handelingsperspectief. Met andere woorden: wat staat ons te doen? Die vraag staat centraal in het tweede deel van dit boek.
  Wat betreft dat handelingsperspectief stuitten we in het vorige deel op een fundamenteel probleem. Dit tijdperk kenmerkt zich namelijk door een reëel gevoel van controleverlies. Er zijn krachten ontketend die we niet weten te beheersen. De combinatie van technologische superkrachten, grootschalige natuurbeheersing en hyperconnectiviteit hebben de wereld als geheel in een wankele toestand gebracht. Het ligt dus voor de hand dat de echte oplossingen zich dan ook zullen moeten afspelen op wereldschaal: op het niveau van mondiale instituties en internationale samenwerking. Het probleem is, zo bleek ook, dat we op dat mondiale niveau momenteel te weinig mogelijkheden hebben om de boel collectief bij te sturen. Sterker nog: op dat niveau is niet wezenlijk sprake van een collectief, maar eerder van een systeem van rivaliserende landen, machtsblokken en multinationals. Dit gebrek aan mondiale aansturing is een fundamenteel probleem van het Calamiteitperk, en vormt de realiteit vanwaaruit we moeten vertrekken. Maar hé, kom op! Zoals elke zichzelf respecterende personal coach je kan vertellen: er bestaan geen problemen, alleen uitdagingen.
  In het volgende deel zullen we in eerste instantie inzoomen tot het niveau van de nationale democratie en, in het verlengde daarvan, tot Europa als geheel. Daar heb ik een aantal redenen voor. Ten eerste omdat ik denk dat er op dat niveau momenteel wél een geloofwaardig en collectief handelingsperspectief bestaat. Ten tweede is dat het niveau waarop er voor ons iets te beschermen valt en iets om voor te strijden. En tot slot is dat een goed startpunt omdat - in elk geval voor ons Europeanen - veel uitdagingen van onze tijd samenhangen met het 'westerse' politieke model: de liberale democratie. Dit model kent een aantal zwaktes en kwetsbaarheden die in het Calamiteitperk des te voelbaarder worden. Die zullen we onder ogen moeten zien, juist als we onze democratieën willen beschermen. 
  Waar het eerste deel draaide om drie pijlers, gaat het in het tweede deel over drie maatschappelijke fundamenten: de juiste vrijheden, het juiste burgerschap en de juiste politieke instituties. 
  Vrijheid is een groot goed en een essentieel onderdeel van de liberale democratie. Maar zoals we zullen zien zal vrijheid in het Calamiteitperk een nieuwe rol en andere betekenis moeten krijgen. Die nieuwe invulling van vrijheid opent de weg naar een discussie over wat democratisch burgerschap inhoudt, of zou moeten inhouden. Dit is het tweede fundament. Tot slot zullen we ons buigen over de juiste politieke instituties: hoe kunnen we de politieke gemeenschap het beste afbakenen? Wat is de rol van de natiestaat in een geglobaliseerde wereld met grensoverstijgende problemen? Hoe stellen we de economie meer in dienst van de samenleving? En welke internationale instituties helpen ons het controleverlies van het Calamiteitperk in te dammen? Kortom: het soort vragen dat ook op de doorsnee vrijmibo voorbijkomt. (Denk ik. Ik word nooit uitgenodigd.)
  Hier gaan we. (pagina 154-156)

Lees ook: Het leven als tragikomedie : over humor, kwetsbaarheid en solidariteit (Maand van De Filosofie 2019).

Terug naar Overzicht alle titels 

Leon Heuts

Leve de chaos
Lemniscaat 2024, 157 pagina's -  € 12,99

Korte bio van Leon Heuts (1969)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Leve de chaos is een openhartig essay van Leon Heuts over het trauma van zijn moeder en de gevolgen daarvan voor zijn eigen leven, tot op de dag van vandaag. Zijn moeder maakte aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, als jong Duits meisje in een schuilkelder, het bombardement op Maagdenburg mee. Totale chaos. Zij heeft nooit een echte moeder voor hem kunnen zijn. Hij verliet haar op zijn negende en koos voor zijn vader. Toen hij haar tien jaar later voor het eerst weer ontmoette, was hij een punker met zwartgeverfd getoupeerd haar. Zij dronk trillend een kopje thee. Hij wilde ‘moeder’ zeggen, misschien zelfs ‘mama’, maar zijn stem stokte.

Leon ging studeren en werd hoofdredacteur van Filosofie Magazine, waar in die tijd een anarchistische sfeer hing die paste bij zijn persoonlijk leven. Hij besefte dat het trauma van zijn moeder deels ook zijn eigen trauma was: zijn leven stond in het teken van chaos, melancholie, uitstelgedrag en veel te veel rode wijn. Maar hij ontdekte ook dat juist de chaos nieuwe kansen biedt in een tijd van collectieve traumatische ervaringen, zoals oorlog, pandemie en klimaatcrisis. Overal ter wereld staan mensen op die hun eigen lijf en leden inzetten om iets goeds te betekenen voor de wereld – denk aan Greta Thunberg, Black Lives Matter, de activisten op de A12. Ecco homo – zie de kwetsbare mens, moedig vechtend en liefhebbend, zelfs op de rand van de vulkaan.

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels 

dinsdag 9 april 2024

Cyrille Offermans 3

Een koord boven de afgrond
De Arbeiderspers 2024, 616 pagina's € 32,50

Wikipedia: Cyrille Offermans (1945)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
‘Is het vergezocht de lees- en de klimaatcrisis in één adem te noemen? Mij lijkt van niet. Beide zijn even fundamenteel als bedreigend. Wij, welvarende, verwende, in de spullen omkomende West-Europeanen zullen ons leven moeten veranderen; maar zonder een vergaande deconditionering van ons ingesleten consumentengedrag zal dat niet lukken. Een lezer heeft daarmee minder moeite. Zo iemand is bekend met de onbegrensde, principieel voor iedereen toegankelijke bewegingsmogelijkheden in de domeinen van de geest. Ze maken hem in hoge mate immuun voor het ordinaire aanbod van de markt.’ Cyrille Offermans vindt zichzelf opnieuw uit in zijn journalen, die het midden houden tussen intellectuele essays en intimistische dagboeken.

Fragment uit Juni
De filosoof van het maatgevoel

Er zijn maar weinig foto's van hem in omloop, documentaires over of met hem al helemaal niet. Ook herinner ik me geen enkel optreden in een talkshow of een tv-interview naar aanleiding van een nieuwe boek, hoe indrukwekkend zijn bibliografie inmiddels ook is. Als geen ander illustreert zijn publieke status de even dodelijke als treurigstemmende mediawet van de omgekeerde evenredigheid: hoe hoger iemands intellectuele of creatieve niveau, hoe geringer de aandrang bij televisiebazen hem voor de camera's te halen.

Ik heb het over Ton Lemaire (1941), sinds een halve eeuw de belangrijkste Nederlandse antropologische filosoof, zeker als het aankomt op waarschuwingen voor de mondiale ecologische catastrofes die zich, allang niet meer sluipenderwijs, voor onze ogen voltrekken. 

Geboren in Rotterdam, maar opgegroeid in Noord-Limburg zwierf hij omstreeks zijn veertiende al verrukt en met open zinnen in het Leudal, zich ook toen al bewust van de bedreiging van al het natuurschoon. Hij studeerde in Nijmegen en Parijs, werd docent cultuurfilosofie in Nijmegen en was actief in diverse milieu- eb natuurbeschermingsorganisaties. In de jaren zeventig en tachtig oogstte hij algemene lof met persoonlijke en originele boeken als Filosofie van het landschap, De indiaan in ons bewustzijn en Binnenwegen.

Dat veranderde omstreeks 1990, toen hij, gefrustreerd door zijn academische werk en door de opzichtige politieke desinteresse in wat toen nog tamelijk onschuldig de 'milieucrisis' heette, de universiteit vaarwel zei en zich als ecoboer en schrijver vestigde in ene dorp in de Dordogne, waarna hij het volstrekt onterechte imago kreeg van een geflipte geitenwollensok, met wie graag de draak werd gestoken. Zelf zag hij zich, voor zijn doen nogal pathetische, als een 'ecologische vluchteling'.

In Frankrijk vond hij de rust, de stilte, de ruimte en de nog min of meer onaangetaste natuur die hij in Nederland steeds meer begon te missen. Door de schaalvergroting van de landbouw, de verstedelijking, de explosieve groei van industrieterreinen en de even explosieve uitbreiding van infrastructurele voorzieningen was het aanzien van Nederland in korte tijd dramatische veranderd. 'Wat is de natuur nog in dit land? Een stukje bos ter grootte van een krant', verzuchtte de dichter, en Lemaire was het met hem eens. Nederland werd een opslagplaats, een distributiecentrum, een doorvoorhaven, een plek zonder eigenschappen, een 'non-lieu', in de woorden van zijn Parijse collega-antropoloog Marc Augé. Natuurliefhebbers hadden hier niets meer te zoeken. (pagina 482-483)


Lees ook: Een iets beschuttere plek misschien (uit 2018) en Midden in het onbewoonbare (uit 2020)

Terug naar Overzicht alle titels


maandag 1 april 2024

Umberto Eco

Hoe herken je een fascist
Prometheus 2024, 96 pagina's € 12,50

Oorspronkelijke titel: How to spot a fascist (2020)

Verschijnt juni 2024

Wikipedia: Umberto Eco (1932-2016)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
HOW TO SPOT A FASCIST is a selection of three thought-provoking essays on freedom and fascism, censorship and tolerance - including Eco's iconic essay 'Ur-Fascism', which lists the fourteen essential characteristics of fascism, and draws on his own personal experiences growing up in the shadow of Mussolini.


Umberto Eco remains one of the greatest writers and cultural commentators of the last century. In these pertinent pieces, he warns against prejudice and abuses of power and proves a wise and insightful guide for our times.

If we strive to learn from our collective history and come together in challenging times, we can hope for a peaceful and tolerant future.

Fragment uit

Lees vooral ook: Het nationaal-socialisme als rancuneleer : met een voorwoord van Bas Heijne van Menno ter Braak (uit 1937/2019), of  

Verloren land : de zeven stappen van democratie naar dictatuur van Ece Temelkuran (uit 2019) of 

Nee is niet genoeg : tegen Trumps shocktherapie, voor de wereld die we nodig hebben van Naomi Klein (uit 2017) of 

Fascisme : oorsprong en ideologie van Robin te Slaa (uit 2022) Theorie van de kraal : kapitaal - ras - fascisme van Willem Schinkel & Rogier van Reekum (uit 2019) of 

Over tirannie : twintig lessen uit de twintigste eeuw van Timothy Snyder (uit 2017) of 

De moed om te kiezen : een filosofie van de vrijheid van Fernando Savater (uit 2005) én 

De angst voor vrijheid : de vlucht in autoritarisme, destructivisme, conformisme (uit 1941/1999) van Erich Fromm.

Terug naar Overzicht alle titels