Hand van Hoop : pleidooi voor een hernieuwd pacificismeDe Bezige bij 2026, 83 pagina's
- € 16,99Wikipedia: Alicja Gescinska (1981)
Korte beschrijving
Tekst op website uitgever
Europa staat voor een kantelpunt. Oorlog teistert ons oude continent. De menselijke tol is immens en vrede lijkt nog lang niet in zicht. De tijden zijn andermaal duister. We weten uit het verleden: duisternis bestrijden we met het licht van onze moed. En moed vergt niet enkel daden, maar ook woorden. We moeten durven nadenken en spreken over de betekenis van oorlog en vrede.
Alicja Gescinska, de auteur van Vrouwen in duistere tijden, geeft een stem aan de hand van een van de slachtoffers van het vreselijk bloedbad in Boetsja, Oekraïne. Deze hand helpt ons nadenken over ongemakkelijke vragen over oorlog en vrede. Bereik je vrede door te ontwapenen of is kiezen voor vrede soms ook kiezen voor oorlog? Bestaat er zoiets als een rechtvaardige oorlog, of is elke oorlog en elk wapen er één te veel?
Fragment uit 3. Pleidooi voor pacificisme
Neen, ik heb me niet versproken. Ik heb het wel degelijk over pacifi-ci-sme als tegenhanger van het woord 'pacifisme'. Ik weet het: het zijn maar twee extra letters, één lettergreep meer, maar het gaat hier niet om zomaar een semantische spitsvondigheid. In die twee letters zit namelijk een heel wezenlijk verschil. Het onderscheid tussen pacifisme en pacificisme creëert een nieuwe ruimte om een diepgaand gesprek te voeren over oorlog en vrede; een ruimte waarin we het ideaal van vrede behouden, maar het wensdenken achter ons kunnen laten; een ruimte om op een realistische manier te kunnen praten over oorlog en geweld met vrede als poolster aan de horizon van onze hoop.
Hoe verzoen je het ideaal van vrede met de erkenning dat geweld en wapens en oorlog soms onvermijdelijk en noodzakelijk zijn? Hoe kunnen we op een evenwichtige manier praten over de noodzaak van bewapening, investeringen in defensie, over rekruteringen, oproepingen, inlijvingen, en dergelijke meer, zonder daarbij meteen verdacht te worden van oorlogszucht? Dit gesprek lijkt me het belangrijkste dat we nu met elkaar moeten voeren. En het woord pacificisme opent daartoe de deur. Het woord komt zonder bagage, zonder ballast. Het is een nieuwe vlag van vrede, waarachter zich velen kunnen scharen, die ene einde maakt aan een veel te dichotomisch denken: of je bent pacifist en dus voor vrede, ontwapening en geweldloosheid; of je bent geen pacifist en dan vind je het blijkbaar prima dat mensen elkaar uitmoorden en de wapenindustrie op volle toeren draait.
Voor vrede kiezen staat voor pacifisten haaks op bewapening of de idee van legitiem geweld of rechtvaardige oorlogsvoering. Enkele jaren geleden kreeg de toenmalige paus de pacifistische wind van voren. DE paus had bij een herdenking van de gruwelen va de Holocaust deze vraag opgeworpen: waarom zijn de spoorlijnen naar Auschwitz niet gebombardeerd? Een legitieme vraag, die al meermaals is gesteld; zeker omdat er halverwege de oorlog, onder andere door het werk van de Poolse verzetsheld Jan Karski, al voldoende bekend was bij westerse leiders over de uitroeiingskampen en de wegen die erheen voerden. Maar blijkbaar mag de vraag volgens pacifisten niet gesteld worden; of toch niet door een paus. Zij vonden het onheus dat een paus de vraag opriep of geweld gebruiken geen miljoenen mensenlevens had kunnen sparen. Je kunt veel kritiek geven op de Katholieke Kerk en zijn hoogste vertegenwoordiger - en zeker ook heel wat kritiek op de rol die de kerk tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft gespeeld. Maar de paus verwijten dat hij zich die vraag stelt, alsof hij daarmee een verheerlijker van geweld en een aanblazer van oorlog zou zijn, te te gek voor woorden. Zijn critici vonden de vraag fout en gevaarlijk. Er waren geen precisiebommen: bombardementen zouden onschuldige slachtoffers kunnen maken. De vraag die de paus had moeten stellen, zo meenden zijn pacifistische critici, was niet: waarom zijn de spoorlijnen naar Auschwitz niet gebombardeerd? Maar: waarom is er niet meer op diplomatie ingezet om een uitweg te bieden, waarom is niet onderhandeld met landen om Joden op te vangen?
Lees ook: De verovering van de vrijheid : van luie mensen, de dingen die voorbijgaan (uit 2011), Allmensch : van Middelmaat tot meesterschap (2016), Intussen komen mensen om : over politieke betrokkenheid (2019), Kinderen van Apate : over leugens en waarachtigheid (2020), Denkers van vandaag, voor de wereld van morgen : gesprekken met Gescinska (2021) en Vrouwen in duistere tijden : tien denkers van blijvende betekenis (2025).
Terug naar Overzicht alle titels
