dinsdag 1 december 2020

Ben Wilson

Metropolis : de grootste uitvinding van de mens
Spectrum 2020, 544 pagina's  - € 49,99

Oorspronkelijke titel: Metropolis (2020)

Biografie Ben Wilson (1980)

Tekst op website uitgever
Ben Wilson laat in het geweldig geschreven Metropolis zien dat het leven in steden de kraamkamer van en de drijfveer achter de belangrijkste veranderingen was.
In de tweehonderd millennia van het menselijk bestaan heeft niets ons grondiger veranderd dan de stad.

Wilson vertelt het glorieuze verhaal van de bloei van de stedelijke mensheid, beginnend in Uruk, de eerste stad in 5000 v.C. Hij laat zien dat steden nooit een noodzaak waren, maar toen ze er eenmaal waren, creëerde de nabijheid van andere mensen een enorme kracht die uitvindingen, kunst en handel tot grote hoogte dreven – een snelkookpan voor vooruitgang en beschaving.

Wilson neemt zijn lezer mee langs de beroemde steden van de afgelopen 7000 jaar, van het beginnende burgerschap in het oude Athene, de wereldwijde handel in negende-eeuws Bagdad, de rol van Londense koffiehuizen bij het ontstaan van financiële markten, het moderne huiselijke comfort in het centrum van Amsterdam tot aan het flaneren in het Parijs van de belle époque. Ook kijkt hij naar de impact die wolkenkrabbers hadden en hebben in New York, naar het uitgestrekte landschap in Los Angeles en de recente ecologische vernieuwingen in Shanghai.

Levendig, erudiet en onweerstaanbaar: Metropolis is een grand tour langs menselijke prestaties.

Korte beschrijving


Fragment uit (de) Inleiding - De eeuw van de metropool

Hoezeer de urbanisatie de laatste tijd is toegenomen, valt vanuit de ruimte goed te zien aan de lichtvlekken waarmee het aardoppervlak 's nachts bezaaid is. De renaissance van de stad springt op straatniveau al in het oog. Veel steden die vanaf het midden tot het eind van de twintigste eeuw nog gevaarlijk en wat armoedig waren, zijn veiliger en gewilder geworden; ze zijn hipper en duurder en danken hun opleving aan een 'smörgasbord' van chique restaurants, eetkraampjes, cafés, galerieën en muziekpodia. Tegelijk stelt de digitale revolutie ons een hoop nieuwe technologieën in het vooruitzicht die veel schaduwkanten van het stadsleven zullen wegnemen; ze zullen futuristische, op data gebaseerde 'slimme steden' creëren met miljoenen, geïntegreerde KI-sensoren die verkeersstromen in goede banen leiden, openbaarvervoerssystemen op elkaar afstemmen, misdaad uitbannen en milieuvervuiling verminderen. Zo worden steden weer oorden waar je graag naartoe gaat in plaats van ze te ontvluchten. Wie iets wil zien van onze huidige stadsrenaissance hoeft maar even te kijken naar het veranderlijke stadslandschap: naar de gentrificatie (opknapbeurt) van vervallen wijken, naar de stijgende huren, naar gebouwen die een andere bestemming hebben gekregen en naar de massa wolkenkrabbers die bijna overal uit de grond schieten. (pagina 17)

Lees o.a. ook: Sapiens : een kleine geschiedenis van de mensheid en Homo Deus : een kleine geschiedenis van de toekomst van Yuval Noah Harari, of De geschiedenis van de vooruitgang van Rutger Bregman of Katoen : de opkomst van de moderne wereldeconomie van Sven Beckert

Artikel met veel meer boeken over geschiedenis: Geschiedenis - boeken én e-books voor onze post-corona-times (mei 2020)

Terug naar Overzicht alle titels

Frank Tallis

Leven : wat de grootste psychologen ons vertellen over geluk, onbehagen en zingeving
Atlas Contact 2020, 336 pagina's - € 22,99

Oorspronkelijke titel: The act of living : what the great psychologists can teach us about surviving discontent in an age of anxiety (2020)

Wikipedia: Frank Tallis (1958)

Tekst op website uitgever
In ‘Leven’ probeert psycholoog Frank Tallis het leven te duiden. Wat is een zinvol leven? Hoe kunnen we omgaan met onze gedachten, gevoelens, verlangens, angsten? Antwoorden op deze vragen worden vaak gezocht in religie en filosofie. In ‘Leven’ biedt Frank Tallis antwoorden vanuit een ander veld, dat van de psychotherapie. De betekenis van de psychotherapeutische traditie strekt verder dan bijdragen aan de geestelijke gezondheid. De traditie biedt boeiende, realistische visies op mensen en het menselijk bestaan, op samenleving, cultuur en beschaving. Daarnaast illustreert Tallis de werking van verschillende vormen van psychotherapie met intrigerende voorbeelden uit zijn eigen praktijk. Mensen hebben het beter dan ooit tevoren, meer persoonlijke vrijheid, meer comfort, bezit en een langere levensverwachting. Toch is een groot aantal van hen depressief, angstig of ongelukkig. ‘Leven’ biedt een grondige reflectie op dit alles. Behalve een fascinerende geschiedenis van het psychotherapeutisch denken is het ook een toegankelijke praktische gids die ons wegen wijst naar een optimaal leven.

Korte beschrijving


Fragment uit 10. Wensen: de valstrik van de hebzucht

Fromm stelde dat het menselijke mentale leven gekarakteriseerd wordt door twee fundamentele staten of 'modi': de 'modus van het hebben' en de 'modus van het zijn'. De 'modus van het hebben' is de modus van het willen hebben van dingen. Uiteraard moeten we sommige bezittingen hebben om comfortabel te kunnen leven. Maar in Het Westen wordt veel van wat we doen gemotiveerd door verdergaande hebzucht. Het wensen en verwerven zijn zozeer deel van ons, dat de begeerte om dingen te bezitten onze hele kijk op de wereld aantast. Deze invloed is groter en reikt verder dan de meeste mensen zich realiseren, en de consequenties zijn bijna altijd volledig negatief. De effecten zijn zelfs zo kwaadaardig dat we vaak niet bij machte zijn om te genieten van het simpele gegeven dat we in leven zijn. We raken verstrikt in cycli van hevig verlangen en teleurstelling. Vaak 'zijn we blij als we de tijd hebben verdaan die we zo hard hebben geprobeerd vrij te maken.'
  Identiteit, achting en respect zijn zozeer vervlochten geraakt met eigendom dat de eigenwaarde wordt afgemeten aan het aantal bezittingen dat iemand heeft verworven. Consumptie is een volledig ongeschikt en onbetrouwbaar surrogaat geworden voor zelfrespect. Symbolen van rijkdom, zoals peperdure horloges of handtassen, worden vaak gebruikt om gewichtigheid uit te stralen; maar het enige onderscheid dat uitgestraald wordt, is dat de eigenaar wellicht meer dingen bezit dan andere mensen. Dingen zijn slechts dingen. Een Rolls-Royce kan prestige symboliseren, maar het blijft gewoon een auto, een voertuig met een motor en vier wielen, en in sommige opzichten hebben mensen die een Rolls-Royce kopen om hun status op te vijzelen, in werkelijkheid helemaal geen auto verworven. Ze hebben meer egocentrisme verworven; ze hebben ene 'image' gekocht. Dat kan ze een goed gevoel geven, althans een tijdje, maar zoals we weten zal een opgeblazen ego iets afdoen aan de kwaliteit en directheid van het ervaren. (pagina 227-228)

Terug naar Overzicht alle titels

Stefan Vermeulen

De slag om HEMA : hoe een nationaal icoon werd uitgekleed
Prometheus 2020, 320 pagina's - € 22,99

Website Stefan Vermeulen (1983)

Tekst op website uitgever
De HEMA is al bijna honderd jaar ons nationale warenhuis. Rookworsten en tompoezen, kinderkleding en handdoeken, lippenstift en beha’s – lekker degelijk, voor een lage prijs. Een iconische winkelketen, geliefd door miljoenen klanten.
Maar in 2020 trok ‘onze’ HEMA om andere redenen de aandacht. Het bedrijf werd keihard geraakt door corona, aan de top ontspon zich een bloederig gevecht om de macht. Eigenaar Marcel Boekhoorn werd aan de kant gezet, schuldeisers namen het roer over. De familie achter supermarktketen Jumbo gaat er nu met de buit vandoor, zo lijkt het.
De toekomst van de winkelketen staat op het spel. En dat is niet voor het eerst. Vorige eigenaren kleedden de ooit zo machtige HEMA financieel uit, de schuldenlast is nog altijd gevaarlijk groot. Heeft die geliefde HEMA nog wel toekomst?
In De slag om HEMA onthult Stefan Vermeulen het drama dat zich de afgelopen tijd achter de schermen heeft afgespeeld. Van de roemrijke historie tot de overname door het Britse Lion Capital in 2007, van de ‘redding’ door zakenman Marcel Boekhoorn tot de coup van de schuldeisers – hoe kon het met HEMA zo gruwelijk misgaan?

Stefan Vermeulen (1983) is onderzoeksjournalist. Eerder verscheen van zijn hand Heineken na Freddy, dat in 2017 genomineerd werd voor de Brusseprijs.

Korte beschrijving

Fragment uit 22. Het consortium
Nu HEMA weer te koop staat, is er eigenlijk één ideale koper: Jumbo. Het van oorsprong Brabantse supermarktconcern, waarvan het hoofdkantoor in Veghel staat, barst van het geld. De twee bedrijven werken al nauw samen: begin 2020 nam Jumbo een reeks HEMA-filialen over, in de Jumbo-supermarkten worden sinds kort ook spullen van HEMA verkocht. DE aandelen van Jumbo zijn bovendien volledig in handen van de familie Van Eerd: oprichter Karel en diens kinderen Frits, Colette en Monique. Een betrokken familiebedrijf dus, met een focus op de lange termijn: Jumbo zou HEMA nooit opnieuw laten verzuipen in de rentelasten. Bij het aangaan van de samenwerking, eerder in het jaar, liet topman Frits van Eerd zich ontvallen dat hij 'diep in zijn hart' het liefst HEMA helemaal had overgenomen.
  Helaas heeft Jumbo nu geen interesse in een overname. 'Er is geen sprake van dat we eigenaar worden', zegt Jumbo's financieel bestuurder Ton van Veen negen dagen na de coup door de schuldeisers in De Telegraaf. De Jumbo-top volgt de situatie bij HEMA alleen met belangstelling, zegt hij: 'Het is een mooi bedrijf met een enorme historie en dan is het jammer om te zien dat het bedrijf door de jaren heen een speelbal is geworden van financiële partijen. [...] Maar nogmaals, wij hebben als Jumbo niet de ambitie om HEMA over te nemen en eigenaar te worden.' (pagina 294)

Terug naar Overzicht alle titels

maandag 30 november 2020

David Van Reybrouck 4

Revolusi : Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld
De Bezige bij 2020, 684 pagina's  - € 39,99

Wikipedia: David Van Reybrouck (1971)

Tekst op website uitgever
Vijf jaar lang werkte David Van Reybrouck aan zijn monumentale Revolusi. Hij interviewde bijna tweehonderd mensen, de laatste nog levende getuigen van de onafhankelijkheidsstrijd, in Indonesische rusthuizen, Japanse miljoenensteden en op verafgelegen eilanden. Ook in Nederland bracht zijn onderzoek tal van nieuwe verhalen aan het licht. De veelheid aan perspectieven en herinneringen weeft Van Reybrouck samen tot het aangrijpende verhaal van de Indonesische onafhankelijkheid. Zo toont hij hoe een nieuwe wereld vorm kreeg: in bloed, in pijn, met hoop.

De onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, die zijn hoogtepunt bereikte in de jaren veertig van de vorige eeuw, is lang gezien als een conflict tussen kolonisator Nederland en het gekoloniseerde Indië. Maar in werkelijkheid was het wereldgeschiedenis. David Van Reybroucks Revolusi is het eerste boek dat de strijd lostrekt uit het nationale perspectief en het belang ervan toont als mondiale gebeurtenis. Indonesië was het eerste land dat na de Tweede Wereldoorlog zijn onafhankelijkheid uitriep. Na de Japanse bezetting verzetten jonge rebellen zich gewapenderhand tegen elke nieuwe vorm van overheersing. Britse, Australische en vooral Nederlandse troepen moesten rust en orde brengen, maar hun aanwezigheid leidde juist tot het ontvlammen van de eerste moderne dekolonisatieoorlog. Die strijd inspireerde onafhankelijkheidsbewegingen in Azië, Afrika en de Arabische wereld, zeker toen het vrije Indonesië in 1955 de legendarische Bandung-conferentie organiseerde, het eerste wereldcongres zonder het Westen. De wereld had zich met de Revolusi bemoeid en de wereld was erdoor veranderd.

Korte beschrijving

Fragment uit 15. In het ochtendlicht
Cisca kon ervan meespreken: 'Amerika zag Indonesië te links worden en toen had je al die arrestaties. Mijn man verdween in de gevangenis gewoon omdat hij voor een linkse krant schreef. Ik werd ook opgepakt, maar kon vrijkomen. Mijn man niet, hij stierf in gevangenschap.' Als alleenstaande meoder van vier verhuisde ze naar Nederland, waar ze bibliothecaresse werd. Aan de muur hing een portret van haar echtgenoot. Om de hals droeg ze al een halve eeuw hetzelfde sieraad: een hangertje dat hij voor haar uit kokoshout had gesneden, in zijn cel. 

De 'Jakarta-methode' werd overal herhaald. Een maand na de coup van Suharto kwam in Congo Mobutu op de troon: ook een militair, ook een vriend van de CIA, ook 32 jaar aan de macht. In enkele jaren vonden er militaire staatsgrepen plaats in Brazilië, Bolivia, Ghana, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Nigeria en Irak, meestal met seun van de CIA. In 1965 zond Amerika de eerste grondtroepen naar Vietnam - de oorlog zou meer dan 3 miljoen levens kosten. En in 1971 kwamen met medeweten van Nixon en Kissinger één miljoen mensen om bij een genocide in Bangladesh. (pagina 515)

() Cisca Pattipilohy zuchtte. We hadden uren zitten praten. Buiten raasde de eenentwintigste eeuw. Haar gezicht stond bedrukt. 'Weet je', zei ze om de stilte te verbreken, 'eigenlijk zijn we nooit onafhankelijk geworden. We dachten dat we de boel rechtvaardiger konden maken, maar we hadden drie eeuwen achterstand. Dan is het een lastige strijd. De overkant was sterker, het kapitalistische systeem heeft zch overal gevestigd. Maar zolang dit systeem doorgaat, gaat de wereld kapot en wordt het hele milieu verwoest. De oerwouden van Sumatra, van Kalimantan, van heel Afrika, ze worden allemaal vernield ...'

Ze zweeg. Het was stil in huis. Haar blik gleed langs het portret van haar man naar buiten, naar het raam waartegen een koude, Amsterdamse regen zachtjes tikte. (pagina 516-517)

Lees ook: Pleidooi voor populisme : pamflet (2008), Tegen verkiezingen (2013) van David Van Reybrouck en Roofstaat : wat iedere Nederlander moet weten (2016) van Ewald Vanvugt.

vrijdag 27 november 2020

Bruno Latour

Het parlement van de dingen : over Gaia en de representatie van niet-mensen

Boom 2020, 192 pagina's - € 22,50

Oorspronkelijke titel: het boek is een bundel artikelen die van 2011 tot 2019 verschenen.

Wikipedia: Bruno Latour (1947)

Tekst op website uitgever
De Franse filosoof Bruno Latour lanceerde een spraakmakend idee: we kunnen de wereld vanuit het gezichtspunt van andere mensen, dieren, planten en zelfs objecten bekijken door ons ermee te vereenzelvigen. Via rollenspellen is het mogelijk om andere personen en zaken een stem te geven in een theatraal ‘parlement der dingen’. Latours idee, dat zich bevindt op het raakvlak van filosofie en kunst, is vooral aangeslagen in de wereld van de natuurbescherming. Zijn aanpak blijkt zeer geschikt om de ecologische rijkheid te verbeelden en politiek hanteerbaar te maken.

In dit boek staan vertalingen van de belangrijkste Franse en Engelse teksten van Latour over het parlement der dingen en de ecologie. Daaronder ook zijn recente teksten, zoals ‘Esquisse d’un parlement des choses’, ‘A Fictional Planetarium’, ‘Waiting for Gaia’, ‘War and Peace in an Age of Ecological Conflicts’ en ‘Extending the Domain of Freedom, or Why Gaia Is So Hard to Understand’. Met deze teksten geeft Latour niet alleen alle levende wezens op de planeet een stem, maar ook de Aarde, Gaia, zelf. Dit boek verschijnt ter ere van de toekenning van de Spinozalens 2020 aan Bruno Latour.

Korte beschrijving

Fragment uit 2. Wachten op Gaia - Hoe we onze gemeenschappelijke wereld door middel van kunst en politiek kunnen vormgeven
Wat moeten we doen nu we worden geconfronteerd met een ecologische crisis die in niets lijkt op economische of oorlogscrises, waarvan de schaal en omvang natuurlijk ook angstaanjagend kunnen zijn, maar waaraan we min of meer gewend zijn, omdat ze een 'menselijke, al te menselijke' oorsprong hebben? Wat moeten we doen nu we dag in, dag uit te horen krijgen, en dat steeds luider en schriller, dat onze huidige samenleving gedoemd is; dat de aarde zo verknoeid is dat ze nooit meer kan terugkeren naar ene van haar verschillende stabiele toestanden in het verleden? Wat doe je als je bijvoorbeeld een boek leest als Requiem For a Species : Why We Resist theTruth about Climate Change van Clive Hamilton? Wat doe je als je leest dat met het woord species in de titel niet de walvis of de dodo wordt bedoeld, maar dat het over ons gaat, over jou en mij? Of neem Climate Wars : What People Will Be Killed For in the 21st Century van Harald Welzer; een boek dat keurig is verdeeld in drie afdelingen: hoe gisteren gedood werd, hoe vandaag gedood wordt en hoe morgen wordt gedood! Als je het aantal doden bijhoudt, moet je in elk hoofdstuk een hogere macht aan je calculator toevoegen. Ik weet het, de tijd van de grote verhalen ligt achter ons, en het kan bespottelijk lijken om een zo complex vraagstuk te willen oplossen met een heel klein uitgangspunt. Maar dat is precies de reden waarom ik het wil proberen: wat moeten we doen als kwesties voor iedereen te groot zijn, en vooral wanneer ze veel te groot zijn voor de auteur, dat wil zeggen voor mij? (pagina 43-44)

Lees ook: Oog in oog met Gaia : acht lezingen over het Nieuwe Klimaatregime (uit 2017) en Waar kunnen we landen? : politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaatregime (uit 2018)

Terug naar Overzicht alle titels


maandag 23 november 2020

Peter Joosten

Supermens :ben jij klaar voor een upgrade?
Bot 2020, 271 pagina's  € 22,--

Website Peter Joosten (198?)

Tekst op website uitgever
Pillen om slimmer te worden. Een ring die je slaap meet. Implantaten waarmee je kan betalen. Genetische modificatie om gespierder te worden. Machines aansturen met je gedachten.

De supermens is geen sciencefiction meer.

In dit boek neemt Peter Joosten je mee op reis in de wereld van biohacking: het experimenteren met technologie en biologie. Van LSD microdoseren in Silicon Valley tot oog-implantaten in Hoofddorp. Van robotpakken op het Groningse platteland tot gekloonde honden in Zuid-Korea. Van onderhuidse chips in een Rotterdamse discotheek tot nieuwe zintuigen in Finland.

Biohacking verandert ons leven radicaal, nu en in de toekomst. Wat betekent dat voor onze privacy, onze autonomie en ons geluk? En moeten we wel gaan sleutelen aan de mens?

Korte beschrijving


Fragment uit De daad van Noveltsyin
Schuldig door de stappenteller

De data uit stappentellers kunnen je ook verraden. De laatste keer dat de negentigjarige Anthony Aiello zijn stiefdochter zag? Dat was toen hij een zelfgemaakte pizza en Italiaanse amandelkoekjes bij haar thuis bezorgde. Zijn stiefdochter, de zevenenzestig jarige Karen Navarra, liep naar de voordeur en gaf hem twee rozen als bedankje. Tenminste, dat was wat Anthony de politie van San Jose, Californië, vertelde.
  Vijf dagen na deze ontmoeting ontdekte een collega van Karen haar levenloze lichaam in haar huis. Ze heeft diepe snijwonden in haar hoofd en haar nek. Een groot en scherp keukenmes ligt los in haar rechterhand. Overal ligt bloed en een halfopgegeten pizza. De lijkschouwer schrijft op dat Karen waarschijnlijk zelfmoord heeft gepleegd.
  De rechercheurs ondervragen de overgebleven familieleden: haar moeder Adele Aiello en haar stiefvader Anthony. Hij zegt dat hij op acht september een kwartier bij haar is geweest om de pizza en koekjes af te geven. Een dag later zag hij haar nog rijden in haar auto.
  De politie besluit om naast de informatie op het plaats delict en de gesprekken met Adele en Anthony, ook andere bronnen te gebruiken. Zo draagt Karen een Alta HR stappenteller van Fitbit. Ze zien haar hartslag op acht september rond 15:20 ineens enorm snel stijgt. Daarna valt haar hartslag, totdat haar hart rond 15:28 stopt met kloppen.
  De rechercheurs bekijken de videobeelden van de beveiligingscamera die bij de voordeur van Karen haar huis hangt. Ze zien dat Anthony haar huis verlaat. Niet vijftien minuten nadat hij binnenkomt, maar om 15:33. Ongeveer vijf minuten nadat Karens activity tracker geen hartslag meer registreert.
  De politie pakt Anthony op. Bij een huiszoeking vinden ze kleren met bloedsporen van Karen. Hij kan het niet geloven: opgepakt door een stappenteller. (pagina 192-193)

Terug naar Overzicht alle titels


maandag 16 november 2020

Willem Schramade

Duurzaam kapitalisme : een andere kijk op waarde
Bertram+De Leeuw Uitgevers 2020, 253 pagina's -  € 24,95

Tekst op website uitgever
Velen zien kapitalisme als bron van kwaad dat zo snel mogelijk afgeschaft dient te worden. Anderen vinden kapitalisme prima werken en zien duurzaamheid als een dure hobby die we ons niet kunnen permitteren. Maar kapitalisme en duurzaamheid  zijn wél met elkaar te verenigen, betoogt Willem Schramade in dit boek. De juiste inzet van kapitaal kan ons namelijk helpen om de samenleving duurzaam te maken.

Volgens ons huidige, kapitalistische systeem is economische groei verplicht, bepaalt de markt de prijs, en betekent geluk voor de meerderheid: excessief koopgedrag en financiële zekerheid. Een systeem dat niet lijkt samen te gaan met de behoefte aan duurzaamheid waar we steeds vaker en nadrukkelijker op gewezen worden. Door natuurrampen, epidemieën en sociale onrust.

Maar dat hoeft niet. Schramade introduceert het waardevenster, dat expliciet maakt waar financiële waarde ten koste gaat van sociale of ecologische waarde.  Zo kunnen blinde vlekken en perverse prikkels verdwijnen. Als we die bredere definitie van waarde gaan hanteren, als bedrijven niet meer alleen op winst sturen, de financiële markten hun modellen aanpassen en overheden ons stimuleren om duurzaamheid in acht te nemen, dan wordt kapitalisme de motor achter duurzaamheid. En zelfs op individueel niveau kunnen we ons kapitaal inzetten om de wereld duurzamer te maken. Duurzaamheid en kapitalisme - het kan wél.

'Hoe maak je alles wat van waarde is, weerbaar? In een messcherpe en zeer toegankelijke analyse laat Willem Schramade zien hoe klimaatschade en armoede in de rekensommen kunnen worden meegenomen. En waarom dat heel hard nodig is!'  

Jeroen Smit, schrijver van Het Grote Gevecht en De prooi

Fragment uit 4 Waarde is meer dan prijs
Waarde, politiek en ideologie

Waar de economen erin slaagden om de ethiek en maatschappelijke factoren grotendeels uit hun wetenschap te verjagen, is dat in de economische praktijk niet gelukt. De economische realiteit is nauw verbonden met politieke, sociologische en ethische kwesties. In Waarom sommige landen rijk zijn en anderen arm , laten Acemoglue en Robinson zien dat politieke instituties die inclusiviteit bevorderen, ook welvaart genereren. Piketty biedt hier eveneens interessante inzichten - wat je ook mag denken van zijn methoden en oplossingen. In Kapitaal en Ideologie betoogt hij dat meer of minder gelijkheid een politieke keuze is, die samenhangt met de heersende ideologie. Zo blijkt dat de financiële ongelijkheid in Frankrijk na de revolutie van 1789 niet afnam (wat je zou verwachten, gezien de onteigening van adel en geestelijkheid), maar tot aan de Eerste Wereldoorlog bleef toenemen. Dezelfde trend constateert hij voor andere landen. Volgens Piketty kwam dat niet alleen door het uitknijpen van de koloniën, maar ook door een verabsolutering van eigendom (wat hij propriëtarisme noemt), die de belastingen voor rijken zeer laag hield en hen in staat stelde enorme en snel groeiende vermogens op te bouwen. Bedenk daarbij dat een iets hogere groei op de lange termijn dramatisch hogere uitkomsten oplevert. Dat is het effect van rente op rente, exponentiële groei, dat door mensen vaak onderschat wordt. 

Aan het feest kwam echter een einde. De twee wereldoorlogen maakten sommige bezittingen (zoals Russische obligaties en aandelen in bepaalde koloniale bedrijven) acuut waardeloos. Maar de ongelijkheid werd in de jaren vooral verminderd door politieke keuzes, zoals extreem hoge belastingen. Het lijkt nu onvoorstelbaar, maar in de jaren 1940 tot 1960 lag het marginale tarief in de hoogste schijf van de Amerikaanse inkomstenbelasting boven de 90 procent. Staar je bij ongelijkheid trouwens niet blind op inkomen. Inkomensongelijkheid valt in Nederland bijvoorbeeld nogal mee ten opzichte van andere rijke landen. Maar het gaat om vermogen. Veel mensen die in de jaren 1970-90 hun huizen hebben gekocht, hebben de waarde daarvan zo hard zien stijgen dat ze diezelfde huizen met hun huidige inkomen niet meer zouden kunnen kopen. En dankzij het inkoopprogramma van de ECB (dat heel andere politieke doelen had) zijn aandelenportefeuilles enorm in waarde gestegen. Beide ontwikkelingen werkten in het voordeel van degenen die er al beter voorstonden. In de VS was de kloof tussen arm en rijk al veel groter. , en die is nog sterker toegenomen. De kloof wordt daar bovendien meer door geboorte bepaald omdat de toegang tot goed onderwijs en andere voorzieningen er veel beperkter is. En waar Amerikanen begin deze eeuw nog 55 procent belasting betaalden over erfenissen boven de zeven ton, betalen ze sinds 2018 pas belasting over erfenissen boven de $11 miljoen (en een veel lager tarief ook). Kortom, de afgelopen eeuw zijn we zowel qua ideologieën als qua belastingen heen en weer geslingerd tussen extremen. (pagina 76-77)

Terug naar Overzicht alle titels