zondag 4 april 2021

Eva Meijer 3

Vuurduin : aantekeningen bij een wereld die verdwijnt
Maand van de Filosofie/Lemniscaat 2021, 84 pagina's € 4,99

Website Eva Meijer (1980)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
‘Ik kan de zeepokken niet vinden.

Het is een warme zaterdagnamiddag in september, ik ben net aangekomen op het eiland en loop langs het water in de haven. Ik ben hier bijna twintig jaar niet geweest.’

De natuur verdwijnt. Diersoorten sterven uit, ecosystemen gaan eraan, de permafrost smelt, onze winters worden herfst. Maar wat is de natuur eigenlijk? En is het denken over een natuur die losstaat van de mens niet juist de oorzaak van veel van onze problemen, zoals de klimaatcrisis en de coronapandemie? In het essay ‘Vuurduin’ gaat Eva Meijer een week naar Vlieland. Het ecosysteem van de Wadden staat onder druk, maar er liggen ook delen van haar eigen geschiedenis op het eiland, tijd die nooit meer terugkomt. Met behulp van schrijvers, filosofen, kunstenaars en hond Doris gaat Meijer op zoek naar wat er nu precies verdwijnt en wat we ertegenover kunnen zetten.

Fragment uit

Interview: ‘Zonder kritisch denken krijg je totalitarisme, Shell en de VVD’ (NRC 1 april 2021)

Lees ook: De soldaat was een dolfijn : over politieke dieren (2017) en De grenzen van mijn taal : een klein filosofisch onderzoek naar depressie 2019)

Terug naar Overzicht alle titels




zondag 28 maart 2021

Ramsey Nasr

De fundamenten
De Bezige bij 2021, 144 pagina's € 16,99

Wikipedia: Ramsey Nasr (1974)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Hoe komen we uit deze crisis? Dat is de vraag die Ramsey Nasr, een van Nederlands meest veelzijdige kunstenaars, zichzelf stelt.

De pandemie legt volgens Nasr bloot wat we lange tijd niet wilden zien: het politieke en economische systeem heeft de fundamenten van onze samenleving aangetast. In een uiterst persoonlijk en tegelijk rationeel betoog ontleedt Nasr de corona- en klimaatcrisis als twee rampen die wezenlijk met elkaar verbonden zijn. Stap voor stap bevraagt hij onze gehele westerse manier van leven. Aan de hand van kunstenaars als Boccaccio, Rilke en Van Gogh houdt Nasr een pleidooi om onze plek op aarde en ons idee van geluk radicaal te herzien, niet als zweverig ideaal, maar puur uit lijfsbehoud.

De fundamenten is daarmee naast een indringende hartenkreet een politieke oproep tot opstand. Tegenover de chaos van deze tijd plaatst Nasr een urgent maar hoopvol geluid voor een land en wereld in crisis.

Fragment uit

Interview: Ramsey Nasr: ‘Ik denk dat er niemand is die op zijn sterfbed zegt: wat ben ik blij dat ik veel geld heb verdiend’  (De Volkskrant, 29 maart 2021)

De fundamenten is zonder enige twijfel een pamflet. Kik hier voor meer pamflet-achtige boeken (143 stuks, februari 2021) 

Terug naar Overzicht alle titels




woensdag 24 maart 2021

Bruno Latour 3

Waar ben ik? : lockdownlessen voor aardbewoners
Octavo 2021, 156 pagina's  - € 19,50

Oorspronkelijke titel: Le cri de Gaïa. Penser la Terre avec Bruno Latour (2021)

Verschijnt mei 2021

Wikipedia: Bruno Latour (1947)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Voorjaar 2021 verschijnt in de serie Reflecties een boek met teksten van Hannah Arendt en Susan Sontag over Walter Benjamin, en in de serie Kantelingen verschijnen het vervolg op het succesvolle Waar kunnen we landen? van Bruno Latour, getiteld: Waar ben ik? Lockdownlessen voor aardbewoners, en de vertaling van Anna Lowenhaupt Tsings nu al klassieke boek The Mushroom at the End of the World.

Fragment uit

Lees ook: Lees ook: Oog in oog met Gaia : acht lezingen over het Nieuwe Klimaatregime (uit 2017), Waar kunnen we landen? : politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaatregime (uit 2018) en Het parlement van de dingen : over Gaia en de representatie van niet-mensen (uit 2020)

Terug naar Overzicht alle titels


maandag 22 maart 2021

Maarten Reesink

Mens en dier : de band tussen ons en de andere dieren
Boom 2021, 367 pagina's € 29,90

Biografie Maarten Reesink (1963)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Het eerste alomvattende werk in het Nederlandse taalgebied over de veranderende kijk op mens-dierrelaties. 

Onze kennis van dieren beperkte zich eeuwenlang tot de biologie: we beschreven het leven van diersoorten. Het dierlijke gedrag zagen we als het resultaat van instincten. Intelligentie bij dieren was inferieur, en zonder al te veel bewijs gingen we ervan uit dat ze geen emoties kennen. Onze relaties met dieren zijn eeuwenlang volstrekt hiërarchisch geweest: wij bepaalden wat we met ze deden. Dat was geen enkel probleem want ze zeiden niets terug, ze verzetten zich nauwelijks. 
Dieren als individu: filosofische en juridische implicaties

De wereld is veranderd. Dieren blijken ook taal en cultuur, ideeën en gevoelens te hebben. Velen van ons rekenen hond en kat tot de familie. En waarom zou dat niet ook voor koeien en kippen, olifanten en dolfijnen gelden? Wat zijn de filosofische en juridische implicaties van een dergelijke vraag? Kortom: wat als alle dieren, ook de niet-menselijke, een individu zijn, die naast een bio-logie ook een bio-grafie hebben? 

Dier en mens is een inleiding in het snelgroeiende terrein van mens-dierstudies, waarin nieuwe inzichten vanuit diverse disciplines – filosofie, kunst, sociologie, recht, biologie en meer – bij elkaar komen. Door dit boek leer je met nieuwe ogen te kijken naar andere dieren – met de ogen van een dierenmens.

Fragment uit

Lees o.a ook Mama's laatste omhelzing : over emoties bij dieren en wat ze ons zeggen over onszelf van Frans de Waal (uit 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

 

Jurriën Hamer

Waarom schurken pech hebben en helden geluk : een nieuwe filosofie van de vrije wil
De Bezige bij 2021, 192 pagina's € 20,99

Biografie Jurriën Hamer (1988)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Heeft een miljonair recht op zijn rijkdom? Moeten we zelfs een moordenaar vergeven? En kan een mens ooit zijn lot veranderen? Het hangt allemaal af van ons antwoord op een fundamentele vraag: hebben we een vrije wil?
Filosofen twijfelen al eeuwen over het antwoord hierop, en sinds decennia roepen biologen en neurologen dat de vrije wil niet bestaat. Ieder jaar stapelt het bewijs tegen de vrije wil zich verder op: we zijn een product van onze genen, van onze geschiedenis en van onze omstandigheden.
Toch laat de vrije wil ons niet los. Deze mythe heeft meer invloed dan ooit – in ons strafrecht, onze economie en onze zoektocht naar geluk.
Jurriën Hamer denkt verder waar anderen terugdeinzen en stelt de rol van de vrije wil ter discussie. Waarom schurken pech hebben en helden geluk is een confronterend debuut met radicale implicaties voor onze manier van leven – van onze politiek tot onze meest intieme relaties.

Fragment uit

Lees vooral ook Hoe vrij zijn wij? de machinaties van macht en de strijd voor onze toekomst van Raoul Martinez (uit 2017)

Terug naar Overzicht alle titels

 

Amin Maalouf

Schipbreuk der beschavingen
Davidsfonds 2020, 271 pagina's € 24,95

Oorspronkelijke titel: Le naufrage des civilisations (2019)

Wikipedia: Amin Maalouf (1949)

Korte beschrijving
Maalouf (1949) is een Frans-Libanese journalist en schrijver van historische werken en romans. Hij is lid van de Academie Française en ontving een eredoctoraat van de Universiteit van Leuven. Enkele werken van hem zijn reeds eerder in het Nederlands vertaald. Aan het begin van de vorige eeuw woonden joden, christenen en islamieten min of meer vredig in het Midden-Oosten. Die situatie is nu drastisch anders. In de eerste twee hoofdstukken beschrijft Maalouf op meeslepende wijze wat er fout ging. In de volgende twee hoofdstukken trekt hij zijn verhaal naar wereldniveau. Voor hem is met name 1979 van groot belang: de overwinning van het conservatisme (Iran, Thatcher enzovoort). In het vierde hoofdstuk voegt hij aan zijn analyse van het teloor gaan van de beschavingen het identiteitsdenken toe. Dit laatste, gebaseerd op een wij/zij-denken, zorgt voor versplintering van de samenhang van de verschillende volkeren. Alles bij elkaar schetst hij een somber beeld en vreest dat Orwell gelijk krijgt: de vrijheid wordt ingeruild voor behoeftebevrediging..

Tekst op website uitgever
Hoe is het zover kunnen komen? Dat is de vraag die ik me steeds weer stel wanneer ik word geconfronteerd met de griezelige woelingen van deze eeuw. Wat is er fout gegaan? Hebben we een navigatiefout gemaakt? Hadden we die zaken kunnen omzeilen? En vooral: hebben we nog de gelegenheid een betere, nieuwe koers te kiezen?

Al meer dan een halve eeuw reist Amin Maalouf de wereld rond en geeft hij zijn ogen de kost. Hij groeide op in de wereldse en welvarende steden Beiroet en Caïro, en zag hoe die steeds meer in de greep kwamen van oorlog en geweld. Hij was in Saigon aan het einde van de Vietnamoorlog, en in Teheran toen de Islamitische Republiek werd uitgeroepen. In dit krachtige en veelomvattende boek treedt hij op als geëngageerd toeschouwer en denker, als iemand die zijn eigen, persoonlijke ervaringen koppelt aan reflecties over een steeds veranderende wereld.

Vandaag staan we, vreest hij, op de drempel van een wereldwijde schipbreuk, die alle domeinen van de beschaving treft. Amerika, hoewel nog steeds de enige supermacht, verliest elke morele geloofwaardigheid. Europa, dat de rest van de mensheid het meest ambitieuze en troostende project van de afgelopen eeuw voorspiegelde, valt uiteen. De Arabisch-islamitische wereld zinkt weg in een diepe crisis die haar bevolking in wanhoop stort, met rampzalige gevolgen voor de hele planeet. China, India en Rusland trekken met meer ambities dan moraal het wereldtoneel op, waar steeds vaker de wet van de sterkste geldt. Een nieuwe wapenwedloop lijkt onvermijdelijk. Om nog maar te zwijgen van de ernstige bedreigingen op het vlak van klimaat, milieu en gezondheid waar de planeet mee wordt geconfronteerd en die alleen kunnen worden aangepakt door middel van wereldwijde solidariteit. En laat het daar nu net aan ontbreken.

Het is hoog tijd, vindt Maalouf, dat de mensheid zich de juiste vragen stelt, en er een antwoord op probeert te formuleren.

Fragment uit IV. Een wereld in staat van ontbinding
Elke generatie moet een evenwicht zien te vinden tussen twee behoeften: bescherming tegen lieden die het democratische systeem te baat nemen om sociale modellen te bevorderen die alle vrijheid zouden fnuiken én bescherming tegen lieden die bereid zouden zijn de democratie de keel dicht te knijpen onder het mom haar te beschermen. Dat evenwicht is volgens mij nog niet verstoord, ondanks een paar schommelingen van de weegschaal; maar de toekomstperspectieven zijn niet bijster bemoedigend. Er is een infantiliserende en potentieel knechtende dynamiek op gang gekomen die moeilijk te stoppen zal zijn; nieuwe technologische stappen zullen onvermijdelijk nieuwe actieterreinen voor die dynamiek openen en de dreigingen die haar rechtvaardigen zullen niet verdwijnen. Sommigen zien daar een stiekeme onderneming die zo niet totalitair dan toch ten minste autoritair en manipulatief is. Helaas zie ik er zelf slechts een onvermijdelijk gevolg in van de identitaire demonen die op de wereld zijn losgebroken en die we niet in bedwang hebben kunnen houden.

  Deze rampzalige dynamiek kan zelfs erger worden en zich sneller voordoen dan we nu voor mogelijk houden. Ik durf me geen voorstelling te maken van het gedrag van onze tijdgenoten als grootschalige aanvallen met niet-conventionele wapens - bacteriologische, chemische of nucleaire - morgen onze steden treffen.

 Ik hoop dat we dat soort rampen kunnen voorkomen, maar het is helaas niet ongerijmd te denken dat die zich ooit wél kunnen voordoen en dat hun gevolgen voor onze samenlevingen dan verwoestend zullen zijn. (pagina 256-257)

Lees o.a. ook De geopolitiek van emotie : hoe culturen van angst, vernedering en hoop de wereld veranderen van Dominique Moïsi (uit 2009)

Terug naar Overzicht alle titels


zondag 21 maart 2021

Cyrille Offermans

Midden in het onbewoonbare
De Arbeiderspers 2020, 621 pagina's € 27,50

Wikipedia: Cyrille Offermans (1945)

Korte beschrijving
Dit allegaartje aan teksten over literatuur, musea, architectuur, politiek en min of meer persoonlijke anekdotes (die nergens te dichtbij komen) heeft Cyrille Offermans (1945) geordend volgens de 12 maanden van het jaar 2019. In december, aan het einde van dit 600 pagina's tellende boek, vergelijkt Offermans schrijven met tuinieren, het winterklaar maken met het oog op het voorjaar. Hij noemt zichzelf anti-specialist en ongebreideld nieuwsgierig. Zijn historisch hermeneutische essays blijven verre van naar essenties gravende universalisten of particularisten. De essays houden zich op aan de oppervlakte van het leven. Geschreven vanuit het eigen vertrouwde middelpunt kijkt de auteur uit op een wereld die door klimaatproblemen, natuurvernietiging en sociale tegenstellingen steeds onbewoonbaarder wordt. Een uitstekend boek om dagelijks iets uit te lezen, erudiet, ondanks alles optimistisch en doortrokken van een diep renaissancistisch humanisme. Kleine druk. Met nawoord en personenregister.

Tekst op website uitgever
Met Midden in het onbewoonbare – als journaal van een denkend schrijver het natuurlijke vervolg op Een iets beschuttere plek misschien – trakteert Cyrille Offermans de lezer met genereuze hand op een caleidoscoop van teksten. Over schrijvers, kunstenaars van alle disciplines en over het eigen dagelijkse leven. Maar hoe gul en monter ook – uit veel van zijn stukken spreekt evenzeer verbijstering over een wereld die gevaarlijk uit zijn voegen barst. Ongebreidelde economische expansie, natuurvernietiging, klimaatverandering, wereldwijde armoede, oorlogen, emigratiegolven, bekrompen nationalistische politiek, blind populisme en agressief Chinees imperialisme: een wereld vlak voor een ongekende crisis. Onze eigen omgeving een eiland midden in het onbewoonbare.

Fragment uit Buurjongens (Januari)
Het belangrijkste werk van Oz, daarover bestaat geen twijfel is Een verhaal van liefde en duisternis, afgerond in 2001, maar pas vier jaar later in Israël en vijf jaar later - als vrijwel altijd in de voortreffelijke vertaling van Hilde Pach - in het Nederlands verschenen. het omvangrijke boek, zeshonderdvijftig dichtbedrukte pagina's, is een mijlsteen, een summa ook van zijn eerdere werk; in de lopende tekst en in voetnoten verwijst hij er herhaaldelijk naar. Ik heb het zojuist herlezen en ben, meer nog dan indertijd, onder de indruk van de in elke regel voelbare authenticiteit, van het verlangen naar een veelzijdige, ja uitputtende, vaak ambivalente eerlijkheid.
  Misschien schuilt het geheim van dit proza vooral in de vanzelfsprekendheid waarmee de gelouterde auteur een tweetal taboes van het literaire modernisme aan zijn laars lapt: het taboe op psychologische diepgang en op beschrijvingskunst. Oz werkt met de eenvoudigste taalmiddelen, experimenten omwille van het experiment zijn aan hem niet besteed. Wel legt hij een grote, op waarneming en inleving gebaseerde fijngevoeligheid aan de dag bij het oproepen van sfeerbeelden die zich aan eenduidigheid onttrekken. Hij weet gemoedsbewegingen, alles wat zich afspeelt in het woordloze grensgebied tussen gedachten en emoties, subtiel te kleuren met observaties van de nabije omgeving, de weersomstandigheden, geruchten, herinneringssporen, het geheel van doorgaans half- of onbewust waargenomen elementen die bepalend zijn voor een leefbare wereld.


  Zoals de meeste boeken van het hoogste niveau kan Een verhaal van liefde en duisternis niet tot een eenduidig genre worden gerekend. Het is een roman, vooruit, maar ook een familiegeschiedenis, een geschiedenis van het Midden-Europese Jodendom, een minutieuze karakterisering van Jeruzalem in de onzekere, tumultueuze en dramatische jaren kort voor en kort na de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948; daarnaast bevat het boek een galerij van scherpe portretten van Joodse intellectuelen en politici uit die tijd, zoals van Menachem Begin en David Ben-Goerion, die de jonge Amos van zeer nabij en op een ontluisterende manier heeft leren kennen. Bovenal laat Oz zijn kindertijd herleven, de jaren waarin hij als gevoelig, dromerig en fantasievol jongetje de eigenschappen ontwikkelde die bepalend zouden worden voor zijn schrijverschap: zijn waarnemingsvermogen, zijn geheugen, zijn zelfdiscipline, zijn lees- en schrijfverslaving. (pagina 44-45)

Terug naar Overzicht alle titels