Kristien Hens

Denken met microben
Letterwerk 2025, 73 pagina's - € 19,99 

Genomineerd voor de Socrates-wisselbeker 2026

Korte bio van Kristien Hens (19?)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
In "Denken met microben" neemt Kristien Hens je mee op een filosofische en wetenschappelijke reis waarin ze de verborgen wereld van micro-organismen blootlegt. Zo wil ze cruciale vragen stellen over wie wij zijn en hoe we ons verhouden tot de wereld om ons heen. Met een unieke combinatie van filosofie, biologie en ethiek zet Hens de lezer aan tot nadenken over de mens als een complex ecosysteem, gevormd door onzichtbare microben die je gezondheid, je persoonlijkheid en zelfs je gedrag beïnvloeden. Dit essay is een ode aan de kracht van het onzichtbare en hoe dit onze ideeën over verwantschap, samenwerking en de grenzen tussen mens en natuur herdefinieert. Hens verweeft haar persoonlijke fascinatie voor microben met inzichten van baanbrekende denkers zoals Mary Midgley en Lynn Margulis. Ze neemt je mee naar verhalen over wetenschappelijke ontdekkingen die tot dan toe over het hoofd werden gezien. "Denken met microben" is een uitnodiging om voorbij het zichtbare te kijken en een nieuw verhaal te vertellen over het leven, waarin creativiteit, complexiteit en onverwachte samenwerkingen centraal staan. 

Kristien Hens is hoogleraar in de bio-ethiek aan het departement wijsbegeerte van de Universiteit Antwerpen. Ze is geïnteresseerd in filosofie van de biologie, filosofie van de psychiatrie en milieu-ethiek. Ze is de auteur van ‘Towards an ethics of autism’ en van ‘Chance encounters: A bioethics for a damaged planet’.

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

Roel Meijvis

 Waar verzet begint : een filosofie van activisme
ISVW 2025, 96 pagina's  - € 14,95

Genomineerd voor de Socrates-wisselbeker 2026

Website van Roel Meijvis (1995)

Korte beschrijving
Een geëngageerd essay over filosofie en klimaatactivisme. Roel Meijvis laat zien hoe het existentialistische denken van Simone de Beauvoir, Albert Camus en Jean-Paul Sartre kan helpen om hedendaagse klimaatproblemen te overdenken en om te zetten in handelen. Hij onderzoekt wat het betekent om in verzet te komen en welke rol reflectie daarbij speelt: wat doen we, en waarom? Het boek is zowel een essay als een manifest, en vormt een pleidooi voor betrokkenheid bij de wereld en de tijd waarin we leven. Engagerend en met diepgang geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep.  Roel Meijvis is filosoof, schrijver, theatermaker en dramaturg. Hij schreef eerder ‘De glimlach van de aarde’ (2023) over het oeuvre van Albert Camus. Het boek maakt deel uit van de filosofische serie: 'Doordenkers'.

Tekst op website uitgever
‘Minder denken, meer doen’, het is een veel gehoord devies als het over de klimaatcatastrofe gaat. Toch vraagt handelend ingrijpen om enig nadenken. Wat doe je en waarom? Roel Meijvis betoogt dat filosofie en activisme juist samen moeten optrekken. In Waar verzet begint beantwoordt Roel Meijvis vragen rondom klimaatactivisme vanuit het existentialisme. Wat kunnen filosofen als De Beauvoir, Camus en Sartre ons leren over de grote problemen van onze tijd? Welk handelingsperspectief bieden zij ons? Wat betekent het eigenlijk om in verzet te komen? En welke rol speelt ons denken daarbij? Waar verzet begint is een essay en manifest ineen. Bovenal is het een hartstochtelijk pleidooi om ons te verbinden met de wereld om ons heen en met de tijd waarin we leven.

Roel Meijvis studeerde filosofie in Tilburg en Amsterdam. Hij is werkzaam als filosoof, schrijver en theatermaker. Bij ISVW Uitgevers publiceerde hij eerder De glimlach van de aarde. Het voelende denken van Albert Camus.

Fragment uit Bijzijn is meemaken
We gaan de opwarming van de aarde niet tegenhouden zonder cijferaars. Ook niet zonder technocraten en bureaucraten. Maar de kritiek op de estheet, geactualiseerd door Kingsnorth en Ghosh, is hierbij wel belangrijk. Een probleem dat ontdaan wordt van zijn lichaam en teruggebracht tot een puur cijfermatig probleem, zal ook puur cijfermatig worden opgelost. Zo belanden we in het soort denken dat er tevreden mee kan zijn dat de CO2-uitstoot in Nederland is gedaald, alleen maar omdat een vervuilende fabriek naar een ander land is verplaatst, zonder daarbij oog te hebben voor de kinderarbeid in d elithiumfabriek waar de zonnepanelen worden gemaakt.
  Om dat te voorkomen is er meer nodig en moeten onze acties diepgravender zijn. Kingsnorth ziet daarin geen taak weggelegd voor de groene cijferaars: 'Een groene cijferaar zal je bijvoorbeeld vertellen dat je andere lampen moet nemen of de straat op moet gaan voor een kerncentrale of een windmolenpark, maar hij zal je niet vragen je eigen waarden of de onderliggende mythologie van je samenleving onder de loep te nemen.' Die taak schrijft Kingsnorth toe aan de dichters. In zijn eco-art manifest stelt hij dat schrijvers het verhaal dat we over onszelf vertellen moeten herschrijven. Ook journalisten en filosofen horen daar wat mij betreft bij. Maar dan moeten zij wel in staat zijn om hun eigen mythen te herschrijven, met die van de onlichamelijke objectiviteit, die van de neutrale beschouwing vanaf de zijlijn, als een van de meest hardnekkige. De klimaatramp is ons veld. En iedereen bevindt zich binnen de lijnen. (pagina 28-29)

Fragment uit De wereld is nooit gered
We zullen het instrumentele denken nodig hebben om de problemen van de klimaatramp het hoofd te kunnen bieden, maar we zullen een ander soort denken nodig hebben om uit deze crisis te komen. Dat denken is geen denken in doelen, maar in waarden. En waarden moeten worden verwerkelijkt, tot stand worden gebracht. Een rechtvaardig doel wordt tenietgedaan door het gebruik van onrechtvaardige middelen. Vrijheid is per definitie onzekerheid. We weten niet hoe de toekomst eruitziet, dus al ons handelen is onzeker. Veel belangrijker dan de uitkomst is de waarde die uit ons handelen blijkt, of de waarde die we produceren te verwezenlijken. En zelfs die is niet altijd duidelijk voor onszelf. het enige wat we van onszelf en elkaar kunnen eisen is dat we oprecht zijn in onze pogingen en niet weglopen voor onze verantwoordelijkheid voor de wording van de wereld. (pagina 88)

Terug naar Overzicht alle titels

Maarten van Rossem 3

De 21e eeuw die in 1979 begon
Nieuw Amsterdam 2026, 239 pagina's   - € 24,99

Dit boek werd al in 2024 aangekondigd

Wikipedia: Maarten van Rossem (1943)

Korte beschrijving
Een diepgaande verhandeling over de opkomst van het neoliberalisme en verschuivende machtsverhoudingen sinds 1979. Maarten van Rossem analyseert de opkomst van China en de invloed van het neoliberale denken, en plaatst deze ontwikkelingen in de context van wereldwijde machtsverschuivingen. Na de Koude Oorlog bleef de Verenigde Staten als enige supermacht over, maar China's economische en industriële groei vanaf de late jaren zeventig leidde tot een nieuwe bipolaire machtsstructuur. Van Rossem beschrijft hoe deze veranderingen de contouren van een nieuwe wereldorde vormgeven, met de VS en China als centrale spelers. Intelligent en vaardig geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep.  Maarten van Rossem (Zeist, 1943) is een alom bekende Nederlandse schrijver, historicus, televisiepresentator en was bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Utrecht.

Tekst op website uitgever
Over de grote verschuiving van de machtsverhoudingen tussen Amerika, Rusland en China

De 21e eeuw, die in 1979 begon is een compacte big history waarin Maarten van Rossem de doorwerking schetst van de meest kardinale veranderingen in bijna vijftig jaar: de opkomst van China en de opmars van het neoliberale denken. Deze ontwikkelingen, en andere belangrijke gebeurtenissen die zich sinds 1979 hebben voorgedaan, plaatst hij tegen de achtergrond van de mondiale machtsverschuivingen.

Lange tijd werd de bipolaire wereldorde gedomineerd door de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef Amerika als enige supermacht over. Tegelijkertijd maakte China vanaf het einde van de jaren zeventig een indrukwekkende industriële en economische groei door. Dit leidde in deze eeuw tot een nieuwe bipolaire machtsstructuur, met de vs en China als centrale spelers. Aan het begin van de 21e eeuw worden de contouren van een nieuwe wereldorde steeds duidelijker.

Fragment uit A holiday from history?
Het decennium tussen 1991 en 2001 wordt weleens gekarakteriseerd als een 'holiday from history'. In Joegoslavië, Rwanda en de Russische Federatie zal men het daar zeker niet mee eens zijn, maar voor de Verenigde Staten en West-Europa waren het na alle ellende van de late jaren zeventig en de jaren tachtig eindelijk weer eens jaren van stevige en onverwachte economische groei. De Amerikaanse politieke elite bevond zich in de vroege jaren negentig in een situatie zonder recent precedent. Van enige serieuze bedreiging was geen sprake meer. De Russische Federatie was in vrije val, de Chinese economische reus was nog maar een puber en de Amerikaanse economie was 40 procent groter dan nummer twee. De Amerikaanse militaire uitgaven waren hoger dan die van de zes daaropvolgende naties samen, en technologisch en wetenschappelijk gaven de VS de toon aan. Het internet, dat in deze jaren op gang begon te komen, was een creatie van het Amerikaanse ministerie van defensie, dat zich een netwerk wenste zonder kwetsbaar, sturend centrum. Zonder Koude Oorlog geen internet.
  Tegelijkertijd kwam er ene einde aan het apartheidsregime in Zuid-Afrika en leek het Israëlisch-Palestijnse conflict oplosbaar. Het klimaatprobleem was er wel maar kreeg geen aandacht. Wat de mogelijkheden van de plotse Amerikaanse almacht waren, was niet direct duidelijk. Hoe de 'overwinning' in de Koude Oorlog, die de Amerikanen feitelijk in de schoot was geworpen, geconsolideerd kon worden, moest nader worden onderzocht. De Amerikaanse burgers vonden het fijn dat hun natie de onbetwistbare nummer één in de wereld  was, maar erg geïnteresseerd in de rest van de wereld waren ze eigenlijk niet. Het moest allemaal niet te veel kosten, niet te lang duren en er moesten vooral geen Amerikaanse soldaten sneuvelen. Isolationistische impulsen zijn in de VS immer aanwezig. Voor iemand die in Omaha (Nebraska) woont is de wereld ver weg. (pagina 77-78)

Lees ook: Kapitalisme zonder remmen : opkomst en ondergang van het marktfundamentalisme (2011)  en en Maarten van Rossem over populisme en onze democratie (uit 2024).

Terug naar Overzicht alle titels

Ece Temelkuran 3

Nation of strangers : bouwen aan een nieuw huis in de 21ste eeuw
Uitgeverij Pluim 2026, 285 pagina's  - € 26,99

Oorspronkelijke titel: Nation of strangers : rebuilding home in the 21st century (2026)

Wikipedia: Ece Temelkuran (1973)

Korte beschrijving
Een persoonlijk relaas in briefvorm over identiteit, ontheemding en de zoektocht naar verbinding in de moderne westerse wereld. Ece Temelkuran, die zelf haar Turkse moederland moest verlaten en tegenwoordig in Hamburg woont, richt zich in een reeks brieven tot de lezer. Ze beschrijft een gevoel van ontheemding en zoekt naar manieren om hiermee om te gaan. In de brieven deelt ze haar ervaringen en inzichten over het vinden van een nieuw thuis. Ze legt de problemen van de wereld bloot en biedt oplossingen door de nadruk te leggen op onderlinge verbondenheid. Intelligent, persoonlijk en in een aansprekende stijl geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. Ece Temelkuran (1973) is een Turkse schrijver, politiek denker en spreker. Ze schreef meerdere boeken. Haar werk wordt in meerdere landen uitgegeven. Ze woont momenteel in Berlijn en zit in de adviesraad van Progressive International en van DemocracyNext.

Tekst op website uitgever
‘Lieve vreemdeling. Ben je thuis? Voel je je thuis? En zo ja, hoelang nog?’ Voel je je nog thuis in deze gure wereld? Voel je je nog veilig? Geworteld? In deze tijd zijn we tot op zekere hoogte allemaal dwalenden, zoekenden, ontheemd. Ece Temelkuran schrijft ons aan in een reeks indringende, scherpzinnige en net zo gevoelige brieven. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Maar als ervaringsdeskundige – tien jaar geleden verliet ze noodgedwongen haar moederland – weet ze precies hoe ze ons een hart onder de riem moet steken. Gewapend met haar jarenlange ervaring legt ze onze wonden en die van de wereld bloot en biedt een heilzame remedie. Alles wat we nog hebben is elkaar. Gelukkig kan dat heel erg veel blijken te zijn – als we het toestaan.

Fragment uit ('een brief')

Londen, begin februari 2025

Lieve vreemdeling,

Ik schrijf je vanuit een pub dicht bij station St. Pancras. Ik heb net de opname voor de audioversie van mijn laatste boek afgerond, Together. Wat zo grappig is: ik heb jarenlang niet geweten dat het woord politic verkeerd uitsprak, als 'pol-tic'. Ik bedoel van álle woorden. Zulke dingen gebeuren als je op je vierenveertigste halsoverkop met een taal in aanraking komt en jezelf leert hoe je in het Engels een verhaal met een dringende boodschap schrijft: 'Het fascisme komt met een noodvaart op je af. Zo herken je het voordat het te laat is en je je land kwijtraakt.' Het is alsof je leert zwemmen, alleen maar om niet te verdrinken. Al doende leer je woorden, die worden gladgestreken door geluidstechnici die je uitspraak corrigeren en redacteuren die je rommelige bijvoeglijke naamwoorden fatsoeneren. Nadat je vijf toespraken op grote podia hebt gehouden en mensen iets terug beginne te zeggen in hun echte Engels - ze schakelen over op hun eigen accent, platen plat of spreken in het begin in idiomen - besef je dat je een vreemdeling bent. Zelfs midden in een verhitte discussie met goede vrienden onderbreek je de flow en vraagt: 'Hoe heet dat ook alweer?' En dan beseffen ook zij weer dat je een vreemdeling bent, dat je vervreemdt, in beide betekenissen.
  Maar andersom, voel ik me sinds de inauguratie van Trump veel minder een vreemdeling in deze taal, waarin ik mensen voortdurend voorhoud dat er verschrikkingen aan de horizon opdoemen. Ik verkeer ondanks alles - de episode in het Alpenresort, gevolgd door de inktzwarte Trumpgekte - in een op het verraderlijke af opperbeste stemming. Iedereen praat nu over fascisme, neemt dat woord eindelijk in de mond en raakt bevangen door de angst waar ik - en vreemdelingen zoals ik - al zo lang onder lijden. De jaren waarin ik als een paranoïde gekkin werd beschouwd zijn voorbij. Eindelijk komt er een einde aan mijn Cassandra-moeheid. Op dit moment zijn we allemaal vreemdelingen. Het komt niet, denk ik, doordat ik beter Engels spreek, maar doordat zij de vreemdelingentaal beginnen te spreken. (pagina 247-248)

Lees ook: Verloren land : de zeven stappen van democratie naar dictatuur (uit 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

Guy Verhofstadt 3

De burger in opstand : de toekomst van de politiek & de liberale democratie
De Arbeiderspers 2026, 430 pagina's  -  € 34,99

Wikipedia: Guy Verhofstadt (1953-)

Korte beschrijving
Een diepgaande verhandeling over de crisis van de liberale democratie, met een pleidooi voor een nieuwe democratische politiek waarin de belangen van burgers centraal staan. Guy Verhofstadt stelt dat de liberale democratie in het Westen in een staat van verval verkeert door de opkomst van autocratische leiders, populisten en bigtechbedrijven, waardoor het vertrouwen in de politiek laag is. Hij onderzoekt de oorzaken van deze crisis en pleit voor radicale veranderingen, waaronder een nieuwe balans tussen arbeid, data en kapitaal, een herzien kiessysteem, meer directe democratie en meer aandacht voor ideologische verschillen. Het boek bevat ook een autobiografisch hoofdstuk over Verhofstadts eigen loopbaan. Gelaagd en betogend geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep. 

Guy Verhofstadt (Dendermonde, 1953) is een Belgische auteur die als liberale politicus onder andere Eerste Minister van België en onderhandelaar voor het Europees Parlement was. Hij schreef eerder o.a. ‘De ziekte van Europa en de herontdekking van het ideaal’.

Tekst op website uitgever
De liberale democratie, kroonjuweel van het vrije Westen, is in verval. Met de opkomst van autocratische leiders worden grondwettelijke vrijheden en principes van de rechtsstaat met voeten getreden. Tegelijkertijd is het vertrouwen in de politiek op een dieptepunt beland. In dit uitdagende boek analyseert Guy Verhofstadt de oorzaken van de crisis en presenteert hij een blauwdruk voor een nieuwe democratische politiek. Radicale hervormingen zijn nodig: een nieuwe verhouding tussen arbeid en kapitaal, een nieuw kiessysteem, een nieuw ideologisch kader. Cruciaal daarbij: wie bezit en beheert onze stemmen, ons kapitaal, onze data? Wie heeft de zeggenschap over politiek en economie?

Fragment uit Het gebrek aan leiderschap
Een terugkeer van ideologie alléén zal het populisme niet verslaan. Zoals eerder gezegd hebben we ook nieuw charismatisch leiderschap nodig. Met name in het midden van ons politieke landschap is er een stuitend gebrek aan politiek leiderschap. Ik kan geen enkele naam noemen van een politicus die op dit moment echt leiding en richting geeft aan de samenleving. President Zelensky misschien? Dat heeft meer te maken met 'David tegen Goliath.' Of Javier Milei? In hem herken ik mezelf toen ik vijftig jaar geleden in de politiek ging. Verder zie ik alleen maar doornsneemanagers zonder visie en ideologische achtergrond. Ze zijn inwisselbaar. Als je de politiek niet nauw volgt, kun je van de meeste politici onmogelijk zeggen wat hun overtuigingen zijn of tot welke politieke partij ze behoren. Bovendien missen velen van hen de retorische vaardigheden om mensen te overtuigen. Ze kunnen alleen iets oplezen van een autocue. En zelfs dat doen de meesten van hen op een manier die alleen maar hun onvermogen onderstreept om de massa's aan te spreken. In de politiek is het nochtans van groot belang dat je in staat bent de mensen door het gesproken woord van gedachte te doen veranderen, een toekomst uit te tekenen, verlichting te brengen en voor nieuwe hoop te zorgen. In Athene, de eerste democratie in de geschiedenis, speelden bekwame redenaars een centrale rol: Pericles, Aristides, Alcibiades. De Pnyxheuvel ten westen van de Akropolis was vaak het toneel van een intense politieke strijd die met het zwaard van het woord werd gestreden. In mijn jonge jaren luisterde ik met open mond naar de toespraken van JFK en Martin Luther King, naar 'Ich bin ein Berliner' en 'I have a dream'. En in de boekenkast van mijn vader bladerde ik vaak door de verzamelde toespraken van Winston Churchill die gepubliceerd werden nadat hij in 1953 de Nobelprijs voor Literatuur had gewonnen. Toch is de rede die voor mij het best illustreert wat een politicus in dit opzicht moet kunnen, die van Marcus Antonius in Shakespeares Julius Caesar, een toespraak die toont welk retorische vaardigheden een politicus zich eigen moet maken, maar vooral ook welke precaire rol het volk speelt. Leiders moeten de grote massa in de juiste richting sturen, omdat de massa tot alles in staat is, van het meest verhevene tot het meest afschuwelijke, van het meest liefdevolle tot het meest gruwelijke. De rede van Marcus Antonius toont als een schoolvoorbeeld aan hoe je een geïndoctrineerde publieke opinie tot andere, soms diametraal tegengestelde inzichten en overtuigingen kan brengen. Dat is een gave die bij de huidige politici ver te zoeken is. In plaats van zich te verzetten tegen de populistische retoriek en deze genadeloos te fileren, komen de meeste politici niet verder dan deze te herhalen en te kopiëren. Er is geen Marcus Antonius meer die Brutus kan verslaan, en het volk op andere gedachten kan brengen door eerst zijn tegenstander te prijzen om de aandacht van diens publiek te trekken, en hem vervolgens onmiddellijk te vernietigen door de zwakste punten van het publiek te bespelen. Na de tussenkomst van Marcus Antonius wordt Caesar de tiran weer Caesar de weldoener, wiens laffe moord gewroken moet worden. En Brutus de bevrijder wordt altijd Brutus de verrader. Sinds die dag staat zijn naam synoniem voor 'verrader'.  (pagina 192-193)

Lees ook: De weg uit de crisis : hoe Europa de wereld kan redden (2009) en De ziekte van Europa (en de herontdekking van het ideaal) (uit 2015).

Terug naar Overzicht alle titels

Aldous Huxley 2

De tijd van de oligarchen : met een inleiding van Bas Heijne
Prometheus 2026, 109 pagina's - € 15,-- 

Oorspronkelijke titel: Science, Liberty and Peace (1946)

Wikipedia: Aldous Huxley (1894-1963) en Bas Heijne (1960-)

Korte beschrijving
Een ingeleide heruitgave van Aldous Huxleys essay ’Science, liberty and peace’ dat in 1946 werd gepubliceerd. In het essay voorspelt Huxley een toekomst waarin technologie de politieke macht bij een kleine elite concentreert. Hij beschrijft maatschappelijke onrust die nationalisme bevordert, terwijl de democratie onder druk staat. Daarnaast waarschuwt Huxley voor een techno-oligarchisch tijdperk met gangsterachtige leiders. Het essay wordt ingeleid door Bas Heijne, die Huxleys visie beziet vanuit de hedendaagse maatschappij, en wijst op uitdagingen die gevaarlijk dichtbij Huxleys toekomstvoorspellingen komen. In een intelligente, erudiete stijl geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep. Aldous Huxley (1894-1963) was een Brits-Amerikaanse auteur, dichter, filosoof en scenarioschrijver. Hij schreef vele boeken, waaronder ‘Heerlijke nieuwe wereld’.* Bas Heijne (1960) is een Nederlandse schrijver, vertaler en interviewer. Hij schreef verschillende boeken, waaronder ‘Voor de democratie’** en ‘Leugen & waarheid’.***

Tekst op website uitgever
Al in 1946 voorspelde Aldous Huxley met griezelige precisie onze huidige wereld, waarin politieke macht met behulp van technologie in handen is van een kleine minderheid. Maatschappelijk onrustige tijden zijn ideaal voor nationalisme en geopolitieke machtsspelletjes, terwijl democratie en solidariteit onder vuur komen te liggen.

Huxley, bij ons vooral bekend van zijn visionaire roman Brave New World, kondigt in dit vlijmscherpe essay de komst van het techno-oligarchische tijdperk aan – een wereld met boy-gangsters als regeringsleiders, waarin onze vrijheid wordt bedreigd door het recht van de sterkste.

Huxleys verbluffende analyse is na tachtig jaar herontdekt. Hij raakt de kern van de uitdagingen waarvoor wij in de eenentwintigste eeuw zijn komen te staan.

Fragment uit II
Wat geldt voor de pers, geldt evenzeer voor de radio. Uitgesproken woorden zijn veel spannender dan woorden gedrukt op houtpulp. Vroeger kon een groot redenaar hooguit een paar duizend toehoorders bereiken. Tegenwoordig kan een welbespraakte dictator zijn emotioneel geladen evangelie in de oren van tientallen miljoenen mensen gieten. Wat Marcus Antonius kon met de meute die zich verzamelde rond het lijk van Caesar, kan zijn hedendaagse tegenhanger doen met hele landen. Nooit eerder waren zo veel mensen dermate overgeleverd aan zo weinig mensen.
  Ongewenste propaganda zal blijven verschijnen totdat degene die ervoor betalen van gedachten veranderen of worden vervangen door dit kwaad dan persoonlijke onthouding. Kranten lezen en radio luisteren zijn geestelijke verslavingen, en geestelijke verslavingen kunnen, net als lichamelijke verslavingen aan drugs, tabak of alcohol, alleen worden verholpen door vrijwillige inzet van de verslaafde zelf. Zolang we blijven toegeven aan het verlangen om te lezen over moorden en echtscheidingen blijven kijken naar stripverhaaltjes en blijven luisteren naar soaps of swingmuziek, moeten we rekening houden met beïnvloeding door de propaganda die altijd met deze verslavende prikkels gepaard gaat. Onlangs lieten de leiders van een vakbond in New York een enquête houden onder de leden. Er werden vragen gesteld als: welke krant leest u doorgaans en welke krant beschouwt u als minst betrouwbaar en welke als meest? Zestig procent van de leden was het erover eens dat een bepaalde krant de minst eerlijke krant van de regio New York was, maar meer dan veertig procent bekende die krant dagelijks te lezen - omdat die de beste strips en de heftigste sensatieverhalen bracht. Zoals wel vaker is dit een geval van video meliora proboque, detoria sequor; ik zie het betere en ik er kan het, maar ik volg toch het slechtere. In de huidige omstandigheden kan de invloed van die bepaalde krant alleen afnemen als een deel van de lezers stopt met lezen. Blijven toegeven aan een geestelijke verslaving kent een prijs en die prijs is het bestaan van ongewenste propaganda. (pagina 36-38)

Lees ook: Heerlijke nieuwe wereld (1932/2023)

Andere boeken die Bas Heijne selecteerde en waarvoor hij een inleiding schreef:  
Menno ter Braak. Het nationaal-socialisme als rancuneleer  (uit 1937/2019),  
George Orwell. Over nationalisme (uit 1945/2023), 
Albert Camus. Een hogere liefde : brieven aan een Duitse vriend (2024)
Perikles. Voor de democratie (2025)

Terug naar Overzicht alle titels

Huub Buijssen 2

Tegen populisme : strategieën om de democratie te behouden
TRED 2025, 214 pagina's  - € 23,99

Korte bio van Huub Buijssen (1953-)

Korte beschrijving
Een inzichtelijk boek over de psychologie achter populisme, met strategieën om populisme tegen te gaan. Dit boek onderzoekt de invloed van populistische partijen op het politieke debat en het maatschappelijke klimaat sinds het begin van de 21e eeuw. Het beschrijft hoe bekende populistische leiders zoals Trump, Wilders, Dewinter, Marine Le Pen, Orbán en Weidel vergelijkbare communicatiestrategieën en trucs gebruiken om kiezers aan te trekken. Psycholoog Huub Buijssen biedt lezers een reeks tegenstrategieën om deze populistische tactieken te doorzien en te weerstaan. Het boek bevat voorbeelden en analyses van uitspraken en redevoeringen van populisten uit zowel binnen- als buitenland, met als doel de lezer inzicht te geven in de werking van populisme en hoe de democratie kan worden beschermd. In duidelijke, doorwrochte stijl geschreven. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. 

Huub Buijssen (1953) is o.a. psychogerontoloog en klinisch psycholoog. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven. Eerder schreef hij 'De psychologie achter populisme’.

Tekst op website uitgever
Sinds het begin van deze eeuw beheersen populistische partijen het politieke debat. Daarmee hebben ze het maatschappelijk klimaat ingrijpend veranderd. Populisme is geen hogere wiskunde. Trump, Wilders, Dewinter, Marine Le Pen, Orbán, Weidel: zij gebruiken allemaal dezelfde communicatieve strategieën en trucs om kiezers te verleiden. Psycholoog Huub Buijssen biedt een reeks tegenstrategieën en leert je hoe je populistische tactieken kunt doorzien. Door de vele sprekende voorbeelden uit binnen- en buitenland en de spannende analyses van uitspraken en redevoeringen van populisten is het boek zowel boeiend als leerzaam.

Fragment uit hoofdstuk 12. Pakkende frames inzetten als politiek wapen
'Onze huizen, onze toekomst - en zij pakken het ons af!' Toen ik bij ChatGPT de opdracht intikte: genereer een populistische slogan of frame voor de woningcrisis, kreeg ik binnen twee seconden deze oneliner op mijn scherm te zien. Wie de 'zij' is, vermeldt ChatGPT niet, maar het ligt voor de hand om hier aan de asielzoekers te denken. Toen ik ChatGPT vervolgens vroeg om voor de woningcrisis een soortgelijke oneliner te bedenken voor een niet-populistische partij, was dit het resultaat: 'Hoe lossen we de woningcrisis op?' Wat denk je: welke slogan zou mensen het meest in beweging zetten? Ja, een schot voor open doel. In zijn veelgeprezen boek Don't Think of an Elephant: Know Your Values and Frame the Debate houdt de linguïst George Lakoff een warm pleidooi voor het inzetten van frames door reguliere partijen. Als mainstream politieke partijen alleen maar reageren op de voorstellen en kreten van de populisten, laten zij de kans liggen om zelf de politieke agenda en het politieke discours te bepalen. Ik ben het een smet Lakoff: om niet in de demagogische en populistische valkuil te step[pen moeten de gevestigde politieke partijen zelf met eigen sprekende frames komen.

Ik heb het begrip frames al meerder keren gebruikt. Beter laat dan nooit: het wordt tijd om te vertellen wat er onder verstaan wordt. Volgens de invloedrijke Amerikaanse socioloog Erving Goffman, die het begrip in zijn boek Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience introduceerde, is het een denkraam of kader dat bepaalt hoe we de wereld waarnemen. Het geeft aan wat ertoe doet en wat er op het spel staat en heeft daarmee een uitgesproken morele lading: het bepaalt of iets goed of fout is. Een politieke frame is dan ook veel meer dan een communicatietrucje; het is een ideologie in actie! Impliciet verkondigt een frame niet alleen een waarde, maar het geeft tegelijkertijd ook richting aan de oplossing. Omdat framing het denken stuurt en het hart van de kiezer raakt, is het een krachtig instrument in de politiek. Een bruikbaar hulpmiddel voor het maken van goede politieke frames is de zogenaamde plakfactor. (pagina 141-142)

Lees ook: De verborgen psychologie achter populisme : als je dit boek leest, begrijp je Wilders beter...en jezelf (2024)

Terug naar Overzicht alle titels

Ilja Leonard Pfeijffer 5

Absolute democratie : kroniek van een aangekondigde afrekening
De Arbeiderspers 2026, 319 pagina's  - € 23,99 

Vijftig columns die in 2024 en 225 in de Belgische krant De Morgen verschenen. En niet in (een) De Volkskrant of (de) NRC. Wellicht omdat de Belgische eigenaren van die kranten daar tegem waren?

Wikipedia: Ilja Leonard Pfeijffer (1968)

Korte beschrijving
Een bundel kritische opstellen over hedendaagse (geo)politieke ontwikkelingen, eerder verschenen tussen januari 2024 en december 2025 in de Belgische krant De Morgen. Ilja Leonard Pfeijffer beschrijft hoe democratische waarden langzaamaan worden ondermijnd en democratie wordt ontmanteld in naam van democratie. De rechtspraak wordt ondergeschikt gemaakt aan het recht van de sterkste, en Europa wordt bedreigd door externe vijanden en bondgenoten. In vijftig essays analyseert Pfeijffer de oorzaken van recente geopolitieke ontwikkelingen en biedt hij een routekaart naar een betere toekomst. Erudiet en analytisch geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. Ilja Leonard Pfeijffer (Rijswijk, 1968) is een Nederlandse schrijver, dichter en columnist. Zijn werk wordt in verschillende landen uitgegeven en won meerdere prestigieuze literaire prijzen, zoals de C. Buddingh'-prijs, de Libris Literatuur Prijs en de VSB Poëzieprijs.

Tekst op website uitgever
We staan voor een keerpunt in de geschiedenis. De democratie wordt in naam van de democratie ontmanteld. In een wereld waarin recht ondergeschikt wordt gemaakt aan het recht van de sterkste, ziet Europa zich niet alleen door zijn vijand bedreigd, maar ook door zijn belangrijkste bondgenoot.

Dit boek is een kroniek en een analyse. Het vertelt het verhaal van de verwording van waarden die ooit een vanzelfsprekend houvast boden en het onderzoekt de oorzaken van deze omwenteling. Ilja Leonard Pfeijffer onthult de mechanismen van deze tijd en ontvouwt de routekaart naar een betere toekomst.

Absolute democratie, dat leest als een spannende en verontrustende roman, is een onmisbaar boek voor kiezers en politici op zoek naar inzicht en hoop.

Fragment uit 2. De zin van het leven
Een systeem dat bij uitstek voldoet aan alle door Thomas Kuhn beschreven kenmerken van een vastgelopen paradigma, is onze westerse, kapitalistische samenleving. Het zal duidelijk zijn dat ons kapitalistische model, dat gebaseerd is op oneindige groei op een in omvang beperkte planeet, onhoudbaar is. Het zal even duidelijke zijn dat de perverse wedkamp die het kapitalisme wil zijn, steeds minder winnaars oplevert ten koste van steeds meer verliezers. Die groeiend eongelijkheid is inherent aan het kapitalisme, en met de observatie dat die toenemende ongelijkheid onacceptabel is, is de conclusie van het syllogisme dat het kapitalisme onacceptabel is niet langer te vermijden. Wat eveneens duidelijk zal zijn, is dat het kapitalistische systeem ons niet gelukkig maakt.
  Ik zal u thans een schokkende waarheid onthullen: dat is ook niet de bedoeling. Het kapitalistische  systeem is ingericht met het doel ons ongelukkig te maken. Na millennia van religieuze en filosofische zoektochten naar de waarheid hebben we in deze jonge eeuw eindelijk ontdekt wat de zin van het leven en waartoe wij op aarde zijn. Wij zijn op aarde om te consumeren. Onze consumptie is de motor van het systeem. Een gelukkig mens is een belabberd consument. Een gelukkig mens heeft niets nodig, want hij of zij is al gelukkig. Daarom is er met malicieuze efficiëntie een systeem bedacht van slavernij waarin een fundamentele levensbehoefte, namelijk een huis, zo onbetaalbaar is gemaakt dat je je het slechts kunt permitteren in ruil voor een levenslange schuld, die je afbetaalt door de mooiste jaren van je leven te vergooien aan het beantwoorden van e-mails en het afvinken van to-do-lijstjes. Deze dwangarbeid maakt je ongelukkig, hetgeen je tracht te compenseren door spullen aan te schaffen waarvan de reclames je beloven dat ze je gelukkig zullen maken. Als compulsieve consument bereik je zodoende je vervulling als mens.
  Als je het eenmaal doorziet, is het simpel. De oplossing voor deze systeemcrisis kan niet gelegen zijn in gepriegel aan belastingschijven. We kunnen de desastreuze opwarming van de aarde niet keren met een paar lapmiddeltjes zonder dat wij het systeem van ongeremde groei als zodanig ter discussie stellen, maar zonder het model van oneindige groei valt de bodem onder het kapitalisme uit. Het is, zoals Einstein dat uitdrukte, onmogelijk om problemen  op te lossen binnen het systeem dat deze problemen heeft gecreëerd. Er is een paradigmawisseling nodig.
  Om onze democratie, en met onze democratie onze rechtsstaat en vrije samenleving, te redden is een drastische herverdeling nodig van economische middelen. Daarbij moeten we inzetten op een scenario van economische krimp. In elk geval tot het moment waarop de mensheid in staat zal zijn om een groot aantal andere planeten te koloniseren, zullen we de mondiale consumptie moeten terugbrengen naar een niveau dat onze arme aarde aankan. We moeten een samenleving creëren die draait om gelijke verdeling van inkomsten in plaats van om competitie. Het model van inkomen op basis van verdienen, dat in onze westerse samenleving een dogma is, is een fictie, omdat niemand op grond van eigen verdiensten multimiljonair wordt. Kapitaal rendeert meer dan arbeid.
  Bovendien zal dit model in de toekomst steeds problematischer worden, wanneer robots en kunstmatige intelligentie de mondiale behoefte aan arbeid zullen reduceren. Dat het voor mensen niet meer nodig zal zijn om te werken, is goed nieuws, om niet te zeggen een heilstijding van messiaanse proporties, op voorwaarde dat de inkomsten uit de productie van de kunstmatige arbeidskrachten eerlijk worden verdeeld. De productiemiddelen dienen in handen te zijn van het volk, zou Karl Marx zeggen. Je moet er niet aan denken dat de eigenaar van de robots alles wat de robots maken zelf mag houden en dat de robots via agressieve overnamen vervolgens in steeds minder handen komen.
  Om al deze redenen zou een basisinkomen een goed begin zijn, in combinatie met een belastingtarief van minstens negentig procent voor extra verdiensten. Marlene Engelhorn wijst ons de weg. (20 januari 2024)

Lees ook: Grand Hotel Europa (2018), Ondraaglijke lichtheid : over het nut en nadeel van de ironie voor het leven (2019), Alkibiades : roman (2023) en De luimen van de leeuw : de bronnen van Alkibiades (uit 2025)

George Orwell 3

De leeuw en de eenhoorn 
Boom 2026, 104 pagina's - € 14,90
Reeks: Boom kleine klassieken.

Oorspronkelijke titel: The lion and the unicorn (1941)

Wikipedia: George Orwell (1903-1950)

Korte beschrijving
Een diepgaand essay uit 1941 over de vraag hoe Britse democratie kon worden verdedigd tegen fascisme. George Orwell stelt dat de klassensamenleving de strijd tegen het fascisme bemoeilijkt en pleit voor een socialistische revolutie op basis van vaderlandsliefde. Deze revolutie zou zowel een nieuwe, democratische vorm van socialisme, als een herziening van de Britse nationale identiteit moeten inluiden. Daarbij onderzoekt Orwell ook hoe men vaderlandslievend kan zijn zonder te vervallen in rechts-nationalisme. Veel ideeën uit dit essay zou hij later verwerken in zijn boeken ‘Animal Farm’ en ‘1984’. Intelligent geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. George Orwell (Motihari, 1903 - Londen, 1950) was een alom bekende Britse schrijver, journalist en essayist. Zijn werk wordt in meer dan vijftig landen uitgegeven en won meerdere literaire prijzen. 'De leeuw en de eenhoorn' werd oorspronkelijk gepubliceerd in 1941. De huidige uitgave betreft een nieuwe vertaling met inleiding en verklarende noten, en maakt deel uit van de serie 'Kleine klassieken'.

Tekst op website uitgever
Hoe verdedigen we onze democratie tegen het fascisme? Daarover schreef George Orwell in 1941, op het moment dat de Engelse steden zwaar werden gebombardeerd door de nazi’s. Met oorlog terug op het Europese continent en opflakkerend fascisme worstelen ook wij tegenwoordig met die vraag. Orwells antwoord: niet met pacifisme of conservatisme. En zeker niet door te blijven handelen met de vijand. Wel met patriottisme en socialisme. Maar hoe precies? Wat is fascisme eigenlijk? En kun je hartstochtelijk van je land houden zonder een nare nationalist te zijn?

In De leeuw en de eenhoorn verbindt Orwell op weergaloze wijze grote politiek-filosofische vragen met kleine alledaagse dingen als de Britse liefde voor bloemen, voetbal en postzegels verzamelen. Een kritische en tegelijk tedere analyse van zijn land, met memorabele oneliners. Dit filosofische kleinood is uiterst actueel door alle debatten over nationale identiteit.

Fragment uit (het) Eerste deel - Engeland als vaderland
Terwijl ik schrijf, vliegen er hoog beschaafde mensen over die mij proberen te doden.
  Ze koesteren geen vijandigheid tegen mij als individu en ik niet tegen hen. Ze 'doen slechts hun plicht', zoals het gezegde luidt. De meesten van hen zijn ongetwijfeld vriendelijke, gezagsgetrouwe mennen bij wie in het gewone leven niet eens de gedachte aan het plegen van een moord zou opkomen. Daar staat tegenover dat als het één van hen zou lukken mij met een goed gemikte bom op te blazen, hij er geen minuut minder om zou slapen. Hij deint zijn land, dat de macht heeft om hem van het kwaad vrij te spreken.
Je kunt de wereld niet zien zoals hij is, tenzij je de overweldigende kracht erkent van patriotisme, nationale loyaliteit. Onder bepaalde omstandigheden kan patriotisme uiteenvallen, op bepaalde beschavingsniveaus bestaat het niet, maar als een positieve kracht kent het geen gelijke. Het christelijk geloof en het internationaal socialisme zijn in vergelijking zo zwak als stro. Hitler en Mussolini kwamen in hun eigen land hoofdzakelijk aan de macht doordat zij dit begrepen en hun tegenstanders niet. 
 Ook moet je toegeven dat scheidingen tussen de ene en de andere natie zijn gebaseerd op werkelijke verschillen van inzicht. Tot voor kort vond men het normaal om te doen alsof alle mensen sprekend op elkaar lijken, maar in feite weet iedereen met ogen in zij hoofd dat het doorsnee menselijk gedrag enorm verschilt per land. Dingen die in het ene land plaatsvinden, zouden in een ander land nooit kunnen gebeuren. Zo zouden de zuiveringen die Hitler in juni 1934 liet doorvoeren nooit in Engeland hebben kunnen plaatsvinden. En binnen de westerse volkeren wijken de Engelsen behoorlijk af van de anderen. Een geniepige getuigenis daarvan is de afkeer die nagenoeg alle buitenlanders voelen voor de leefwijze in ons land. Maar weinig Europeanen kunnen het verdragen om in Engeland te leven, en zelfs Amerikanen voelen zich meer thuis in Europa.
  Als je terugkeert in Engeland, vanuit welk ander land dan ook, voel je onmiddellijk dat je andere lucht inademt. Al in de allereerste minuten komen tientallen dingetjes samen om je dit gevoel te bezorgen. Het bier is bitterder, de munten zijn zwaarder, het gras is groener, de reclames zijn schreeuweriger. De menigtes in de grote steden, met hun goedaardige knobbelige gezichten, hun slechte tanden en zachte omgangsvormen, zijn anders dan een Europese menigte. Vervolgens word je opgeslokt door de uitgestrektheid van Engeland en raak je een tijdje het gevoel kwijt dat de hele natie één duidelijke aard heeft. Bestaan naties eigenlijk wel echt? Zijn we niet zesenveertig miljoen individuen, allemaal anders? En wat een diversiteit is er in een natie, wat een chaos! Het geklak van klompen in de fabriekssteden van Lancashire, het komen en gaan van de vrachtwagens op de Great North Road, de rijen voor de arbeidsbeurzen, het geratel van de flipperkasten in de pubs in Soho, de oude vrijsters die door de mist op een herfstochtend naar de heilige communie fietsen: dat zijn allemaal niet zomaar onderdelen, maar karakteristieke onderdelen van het Engelse gebeuren. Hoe kun je nou een patroon ontwaren in deze warboel? (pagina 25-26)

Lees ook: Over nationalisme : met een essay van Bas Heijne (1945/2023) en 1984 van George Orwell (1949/2008)

Terug naar Overzicht alle titels

Peter Kanne

Lang zal ik lekker leven : de genotzuchtige Nederlander: van ik-verslaving naar wij-gevoel
Meulenhoff 2026, 264 pagina's - € 21,99

Korte bio van Peter Kanne (197?)

Korte beschrijving
Een beschouwing over de weerbaarheid van de Nederlandse samenleving die steeds meer wordt gekenmerkt door individualisme. Peter Kanne beschrijft de Nederlander als een genotzuchtige individualist die zich terugtrekt in een persoonlijke wereld. Volgens Kanne bedreigt dit gedrag de welvaart, gezondheid en democratie. Aan de hand van cijfers, onderzoek en opiniepeilingen om ontwikkelingen in economie, communicatie, gezondheid, duurzaamheid en democratie te analyseren, roept Kanne op tot verandering, en onderzoekt hij hoe de Nederlander zijn weerbaarheid kan herwinnen. Kanne poogt met dit boek de ogen van het collectief te openen, om zodoende het patroon van de huidige samenleving te doorbreken. In uitvoerige, onderhoudende stijl geschreven.  Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep.  Peter Kanne is een Nederlandse onderzoeksadviseur en opinieonderzoeker. Hij publiceert in onder meer de Volkskrant en Trouw. Eerder schreef hij ‘Gedoogdemocratie’.

Tekst op website uitgever
Urgent en actueel: Peter Kanne schetst een confronterend beeld van de Nederlandse weerbaarheid en zet je aan het denken. Hoe kunnen we ons leven gezonder, democratischer, duurzamer en meer solidair maken?

Peter Kanne schetst een verontrustend beeld van de Nederlander als genotzuchtige individualist. In vergelijking met inwoners van andere landen trekt de Nederlander zich nog meer terug in zijn eigen kleine, genoegzame wereldje. Gewend – of verwend – als we zijn aan onze luxe en individuele vrijheden, verliezen we de blik op het collectief: de gemeenschap. Maar, zo waarschuwt Kanne, de wal dreigt het schip te keren. Als we niet bereid zijn uit onze comfortabele cocons te stappen, komen niet alleen onze welvaart en onze mentale en fysieke gezondheid, maar ook onze democratie in gevaar.

Aan de hand van objectieve cijfers, wetenschappelijk onderzoek en opinieonderzoek duidt Kanne de ontwikkelingen op het gebied van economie, communicatie, gezondheid, duurzaamheid en democratie. Het vaste patroon: het systeem – de markt, big tech, een weifelende overheid – houdt consumentisme en genotzucht in stand. Maar het individu – de consument, de burger – laat het zich ook makkelijk aanleunen.

In dit boek opent Peter Kanne ons de ogen voor deze patstelling en richt hij de blik op de toekomst. Hoe is dit patroon te doorbreken, hoe kan de Nederlander zijn weerbaarheid terugvinden? En wat zou de rol van de overheid, het bedrijfsleven en de (intellectuele) elite moeten zijn?

‘Lang zal ik lekker leven biedt een helder en volledig overzicht van de geestesgesteldheid van de Nederlandse burger. Peter Kanne schrijft met vaart en humor. Ondanks een genadeloze ontleding van de Nederlander, is zijn boek niet somber.’ Pieter Klok, hoofdredacteur de Volkskrant

‘Peter Kanne houdt zijn lezers een spiegel voor en vraagt: zet je in op zelfredzaamheid of ook op samenredzaamheid? Kanne combineert scherpe analyses met een lekker leesbaar verhaal, waardoor je wordt uitgedaagd om na te denken over je eigen rol in de samenleving.’ Barbara Baarsma, hoogleraar Toegepaste Economie Universiteit van Amsterdam

‘Een zedenschets van de genotzuchtige Nederlander en moreel appel ineen. Een snoepdoos vol inzichten en dwarsverbanden. Een zeer boeiend geheel.’ Sheila Sitalsing, schrijver, journalist en columnist bij de Volkskrant

‘Redelijke, doordachte en scherpe stemmen voeden het publieke gesprek over de kwaliteit van ons gezamenlijke leven. Peter Kanne heeft zo’n stem. Lees Lang zal ik lekker leven en laten we het er dan samen over hebben: wat is er nodig om samen, in solidariteit, langer te leven?’ Erik Pool, voormalig programmadirecteur Dialoog & Ethiek bij de Rijksoverheid

Fragment uit I. De welvarende Nederlander
We genieten ons een ongeluk
Aanvankelijk wilde ik dit boek De hedonistische Nederlander noemen, maar na wat zoek- en denkwerk begreep ik dat hedonisme niet de juiste term is. Het woord hedenisme (afgeleid van het Griekse hèdonè: genot, lust) staat voor de ethische doctrine die verkondigt dat de zoektocht naar genot, plezier en geluk leidend dient te zijn voor al het handelen. Voor de hedonist is het streven naar geluk het belangrijkste doel in het leven en de zoektocht naar genot de enige bron van zelfontplooiing en zelfvervolmaking. Gedrag dat pijn en leed veroorzaakt, is slecht. In het massahedonisme dat op dit moment de boventoon voert, wordt het accent gelegd op zintuigelijke genoegens, maar voor de vader van het hedonisme, Aristippus van Cyrene - hij leefde rond de periode 435-356 voor Christus in Cyrene, een Griekse stad in het huidige Libië - ging het vooral om hogere vormen van genot: geestelijk genot, tevredenheid over het eigen leven, vriendschap en liefde. In deze betekenis stond hedonisme dut niet voor individualisme, maar maakte het de samenleving juist beter.
  Als je nu in het Van Dale-woordenboek de betekenis van hedonisme opzoekt, lees je: 'hedonisme' is de leer dat zinnelijk genot het richtsnoer van het menselijk handelen hoort te zijn en het hoogste goed is'.  Er zijn zeker mensen voor wie dit het hoogste doel is, maar het is geen adequate weergave van wat er nu in Nederland aan de hand is. De rechtgeaarde hedonistische mens streeft vrijwillig en doelbewust naar genot. Maar dta geldt niet voor de meeste hedendaagse Nederlanders.
  Een goot deel van de Nederlanders kun je wél genotzuchtig noemen, waarbij 'zucht' begrepen moet worden als de onbedwingbare dwang naar iets. Zoals in de betekenis van het Duitse woord Sucht: 'Ein übermäßiges Verlangen nach etwas'.  Oftewel: afhankelijkheid, gewenning, verslaving. We storten ons in lust en vermaak, maar doen dat grotendeels uit gewoonte, vaak niet eens bewust. We worden op listige wijze verleid en verslaafd gemaakt en gehouden. Of het nu gaat om eten (te veel, te vet, te zoet), drinken (te zoet of te veel alcohol), communiceren (smartphones en sociale media), entertainment (streamen, gamen, gokken), reizen (vliegen, autorijden, toerisme), op al deze terreinen heeft de dynamiek van het individualisme ons in de tang.
  Waar de (gewone) mens dus eeuwenlang moest zien te overleven, moest strijden tegen de elementen en honger, en eer diende te betuigen aan God - vrije tijd, ontspanning en luxe waren privileges voor de elite -, sloeg dat ergens halverwege de twintigste eeuw om. Met hard werken en soberheid verwierf hij een betere uitgangspositie voor zichzelf en zijn kinderen. Plots hoefde hij niet meer te ploeteren. Hij kreeg geld en vrije tijd en mocht zijn leven op een andere manier gaan invullen. Op zoek naar zingeving, of in ieder geval vrijetijdsbesteding. Hij wist alleen geen maat te houden. (pagina 50-51)

In 2004-2005 spraken een aantal gasten over het jaarthema: Waarom IK een probleem werd voor ONS

Terug naar Overzicht alle titels