John Cornwell

Darwins engel : een repliek op God als misvatting
Nieuw Amsterdam 2008, 175 pagina's - € 16,95

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Oorspronkelijke titel:
Darwin’s angel: an angelic riposte to “The God Delusion” (2007)

Wikipedia: John Cornwell (1940)

Korte beschrijving
De auteur is historicus, journalist, directeur van het 'Science and Human Dimension Project' van het 'Jesus College' in Cambridge. In deze publicatie reageert Cornwell op het boek 'God als misvatting' (2006)* van de Britse etholoog, evolutiebioloog en atheïst Richard Dawkins, door zijn adepten enthousiast als de genadeslag voor alle religies ontvangen. Dawkins betoogt vanuit bijvoorbeeld evolutieleer en biologie dat 'zo goed als zeker geen God bestaat'. Cornwell wijst deze zienswijze af. Hij kruipt in de huid van de denkbeeldige beschermengelen van Charles Darwin en Gregor Mendel en weerlegt vanuit een natuurwetenschappelijk en historisch-theologisch perspectief op toegankelijke wijze Dawkins zienswijze. Tevens legt hij de kunstmatig opgeworpen tegenstelling tussen (natuur)wetenschappelijk en religieus-theologisch denken bloot. Het in een vriendelijke, soms ironische maar altijd serieuze stijl gehouden boek probeert een lans te breken voor een waardiger discussie over het fenomeen 'religie' en voor het bestaansrecht van God, geloof, religie en theologie in de huidige tijd. Bevat een register. Geschikt voor een breed, in de discussie (theologisch versus natuurwetenschappelijk denken) rond het al dan niet bestaan van God geïnteresseerd publiek.

Fragment uit 3 - Verbeelding
je bent van mening dat de theologie, de studie van God, betekenisloos is en niet waard om je er ook maar eventjes serieus mee bezig te houden. In jouw ogen leven theologen in een schijnwereld en is het object van hun onderzoek even reëel als Klaas Vaak. Vergeleken met wetenschappers zijn theologen volgens jou alleen maar fantasten. Nu mag het waar zijn dat de theologie zo haar eigen discours heeft, theologen maken wél gebruik van een indrukwekkende reeks academische disciplines, waaronder de geschiedkunde, filosofie, literaire en schriftkritiek, en ook brengen ze dynamische intellectuele capaciteiten bijeen - van de verbeelding. (pagina 33)

Klik hier voor een lemma in de Engelse Wikipedia

Terug naar Overzicht alle titels

Bas van Stokkom

Wat een hufter! ergernis, lichtgeraaktheid en maatschappelijke verruwing
Boom 2010, 188 pagina's - € 18,50

Wikipedia: Bas van Stokkom (1953)

Korte beschrijving
De auteur is socioloog en filosoof, verbonden aan de universiteit van Nijmegen en de VU en heeft meer werken op zijn naam staan over de verruwing van onze maatschappij. Grondige kennis van de Nederlandse samenleving is dan essentieel. In deze studie geeft hij daar overtuigend blijk van: het boek berust behalve op eigen onderzoek ook op uitgebreide literatuurstudie en is daarom bijzonder bruikbaar voor scripties. De samenleving is alleen te beschrijven in de vorm van processen. In dit werk staan verhuftering, maar ook een veranderde publieke moraal centraal zoals die zich uit in tanend gezag en cynisme, verankerd in de opinies en houdingen van de middenklasse. Juist die middenklassen staan centraal bij de bestudering van zowel verruwing als verharding, het individualisme dat hoort bij een winner-loser-samenleving. Onthutsend, gezaghebbend, goed leesbaar maar niet altijd gemakkelijk toegankelijk. Met eindnoten en een uitgebreide literatuurlijst. Onmisbaar voor ieder die zich wil oriënteren over deze verschijnselen

Fragment uit hoofdstuk 5 - De strafwedloop : boze burgers en de behoefte aan vergelding
De gemiddelde burger, die zelf nauwelijks directe ervaring heeft met ernstige criminaliteit, baseert zijn mening hoofdzakelijk op televisienieuws en krantenberichten. De mediaberichtgeving heeft dan ook grote invloed op het denken over misdaad als maatschappelijk probleem. In de media worden de spectaculaire zaken overbelicht, waardoor het beleid van de feitelijke criminaliteit aanzienlijk wordt vertekend.
() Burgers stuiten in de media keer op keer op berichten die - geheel ten onrechte - suggereren dat Nederland steeds onveiliger wordt. Het oordeel over (de ontwikkeling van) onveiligheid wordt dan ook vooral bepaald door de hoeveelheid aandacht hiervoor in de media. Ouderen en vrouwen bijvoorbeeld voelen zich het onveiligst, terwijl zij minder vaak slachtoffer zijn van criminaliteit dan jongeren en mannen. Iets soortgelijks geldt ook voor bewoners van slaapsteden, die zich vaker onveilig voelen dan bewoners in achterstandswijken. (pagina 110)

Artikel Bas van Stokkom - Juist de middenklasse is verhufterd

Terug naar Overzicht alle titels

Albert Jan Kruiter & Eelke Blokker

In ons belang : pleidooi voor publieke waarden
Van Gennep 2011, 53 pagina's - € 4,95

Website Instituut voor Publiek waarden

Korte beschrijving
Een pleidooi voor herwaardering van wat 'de publieke zaak' wordt genoemd, als tegenhanger van het individuele eigenbelang en de daaruit voortvloeiende gevoelens van maatschappelijke en politieke ontevredenheid. De auteurs zijn de oprichters van het Instituut voor Publieke Waarden. Mede op basis van persoonlijke ervaringen van een aantal willekeurige Nederlanders wordt via een beschouwing over het 'publiek ongenoegen' gekeken naar de 'poldertragedie' en de gevolgen daarvan voor de markt, de overheid, de civil society, het bedrijfsleven, de politiek en natuurlijk de burgers zelf. Voor maatschappelijk betrokken lezers. Pocketuitgave; kleine druk.

Alexis de Tocqueville

Fragment uit III - Poldertragedie
Welbegrepen eigenbelang, dat Tocqueville op basis van zijn bevindingen in Amerika definieert als de basis van iedere weldadige democratie, zal niet vanzelf ontstaan. Sterker nog: hoe meer de overheid garant staat voor het algemeen belang en publieke problemen gaat oplossen, hoe meer mensen zich zullen storten op het behartigen van hun eigen belangen. En hoe meer de burger zich met private sores bezighoudt, hoe meer de overheid garant moet staan voor het oplossen van publieke problemen. Dat bedoelde Tocqueville met de neerwaartse spiraal van individualisme en een groeiende bureaucratische overheid waar hij democratie in ziet ontaarden.

Op den duur zullen burgers niet meer weten hoe ze hun belang welbegrepen in moeten schatten. Simpelweg omdat ze hun gemeenschappelijke belang, het publieke belang niet meer zien. De overheid, met haar wetten en regels, staat tussen hen en hun gemeenschappelijke belang in. Publieke waarden hebben het op dat moment afgelegd tegen de dominantie van het verkeerd begrepen eigenbelang. Zie daar de tragiek van de polder: ons publieke ongenoegen schuilt ten diepste in ons gebrekkige vermogen om ons eigenbelang welbegrepen in te schatten. Daardoor is er een kloof geslagen tussen publieke en private belangen. (pagina 27-28)

En als we die beschaving willen behouden en uitbreiden, is het van belang dat we over de schaduw van ons verkeerd begrepen eigenbelang heen springen. Daar hebben we civil society, overheid én bedrijfsleven voor nodig. Dat klinkt megalomaan, maar tegelijkertijd maken we daar gezamenlijk del van uit. We zijn allemaal burgers. En zolang we ons vooral als klant blijven gedragen, zullen we onszelf op ons eigenbelang blijven bedienen. Verandering komt in eerste instantie vanuit onszelf en daarmee in en door de instituties en bedrijven waarin we leven en werken. Een eerste stap is het herwaarderen van wat we gezamenlijk hebben en willen blijven ontwikkelen. Het herwaarderen wat van publieke waarde is. Overheid, politieke en civil society moeten meer benadrukken wat ze voor publieke winst genereren. Dat is een noodzakelijke voorwaarde om onze belangen welbegrepen in te schatten.
  Wishful thinking? Vanzelfsprekend. Ondoenlijk? Wellicht. Tegelijkertijd moeten we constateren dat we in deze tijden de capaciteit hebben om individueel gelukkig te zijn terwijl we publiek treuren. Dat moet op zijn minst betekenen dat de krachten in een van de hoogst ontwikkelde landen ter wereld verkeerd gericht zijn. Als wij het niet kunnen, kan niemand het. Herwaardering van wat we gezamenlijk hebben en delen, is een eerste betekenisvolle stap. Niet omdat het ethisch, moreel of politiek correct zou zijn, maar omdat we er belang bij hebben. Gezamenlijk belang, wel te verstaan. (pagina 53-54)

Terug naar Overzicht alle titels

Roger Scruton

Het nut van pessimisme en de gevaren van valse hoop
Nieuw Amsterdam 2010, 240 pagina's - € 19,95

Oorspronkelijke titel: The uses of pessimism and the danger of false hope (2010)

Wikipedia: Roger Scruton (1944)

Korte beschrijving
Het voorschrift lijkt zo simpel: heb goede hoop, dan komt het vast wel goed. En ook in minder simpele vorm lijkt optimisme een aan te bevelen grondhouding: je ziet minder beren op de weg en het scheelt een boel gepieker. Roger Scruton, conservatief Brits filosoof en schrijver van een groot aantal veel gelezen wijsgerige boeken, is somber over onze westerse cultuur en wijt haar teloorgang nu juist aan dit optimisme. Naar zijn mening zijn het de zelfverklaarde idealisten en utopisten die met steeds dezelfde blinde vlekken, drogredenen en misvattingen verantwoordelijk zijn voor wat er allemaal mis is met onze samenleving. In dit gedreven en leesbare boek stelt hij die misvattingen aan de kaak en pleit hij voor een humaan en conservatief pessimisme, want alleen dan zijn de waarden van de Europese beschaving wellicht nog te redden.

Fragment uit hoofdstuk 1 - De eerste persoon toekomende tijd
Bovendien naderen de heerlijke nieuwe werelden de werkelijkheid die tot die werelden inspireert steeds dichter. Die van Kurzweil is, naar velen denken, bijna op handen, al naar gelang het wereldwijde web zijn tentakels uitstrekt tot in ieder menselijk brein. In Kurzweils toekomst 'morfen' mensen tot avatars, die elkaar aanstaren vanuit de ijskoude leegte van de cyberruimte. En dit is al realiteit, zoals Facebook, MySpace en Second Life ons leren. Door een scherm tussen onszelf en anderen te plaatsen en controle te houden over wat er op dat scherm verschijnt, vermijden we de echte ontmoeting - waarover we anderen de macht en de vrijheid ontnemen om door te dringen tot ons diepste wezen en om ons hier en nu op te roepen om de verantwoordelijkheid voor onszelf en voor hen te aanvaarden.

Het domein van de vrijheid is een domein van verantwoordelijkheid, waar mensen voor hun vrijheden betalen door aansprakelijk te zijn voor het gebruik dat ze ervan maken. De cyberwereld herinnert ons er dus aan dat de vrijheid door de nieuwe technologische ontwikkelingen evenzeer wordt bedreigd als vergroot. Hoewel de vrijheid een uiting is van het 'ik', manifesteert ze zich door het 'wij'; we mogen er niet van uitgaan dat mensen nog steeds hun vrijheid realiseren in een wereld waar het 'wij' enkel denkbeeldig is en betrekkingen en bindingen niet langer bestaan. Vrijheid was in Huxleys dystopie niet meer dan de illusie van vrijheid en het verlies van de vrijheid paarde zich aan het verlies van betrokkenheid en van liefde. De transhumanisten beloven vrolijk een toekomst als die van Huxley, waar vrijheid, liefde en betrokkenheid verdwijnen, maar waar het verlies daarvan door het nieuwe ras van transhumane supernerds nooit kan worden opgemerkt. (pagina 19-20)

Terug naar Overzicht alle titels

Stuart Sutherland

Irrationaliteit
Nieuwezijds 2010, 335 pagina's - € 19,95

Oorspronkelijke titel: Irrationality (1992)

Wikipedia: Stuart Sutherland (1927-1998)

Korte beschrijving
Mensen lijken vaak rationeel te handelen. Velen nemen zelfs aan dat rationaliteit de norm is voor menselijk handelen. In dit boek, een klassieker uit 1992, laat de auteur, een vroegere Amerikaanse hoogleraar in de psychologie met grote internationale bekendheid, het tegendeel zien: mensen redeneren, beslissen en handelen vaak irrationeel. Men treft irrationeel gedrag niet alleen aan bij alledaagse zaken, maar ook bijvoorbeeld in de beroepsuitoefening en bij managers. In dit boek wordt op soms onthutsende wijze ingegaan op bijvoorbeeld de enorme invloed van sociale en emotionele vooroordelen en de vele gedachtekronkels van mensen. Het geeft een helder beeld van de resultaten van psychologisch onderzoek op dit gebied. Een absolute aanrader voor psychologen, hulpverleners, managers en iedereen met interesse in de drijfveren van menselijk gedrag. Met een literatuuropgave, eindnoten en een register.

Fragment uit de Inleiding
Tot het begin van de jaren 1970 was ook de economie vrijwel volledig gebaseerd op het concept van de rationele mens. Volgens het heersende beeld koesterde Homo economicus een aantal voorkeuren voor diverse goederen. Hij gaf geld in ruil voor de goederen van zijn voorkeur en kocht wat economisch gezien het meest verantwoord was. Ook de zakenman werd geacht volledig rationeel te handelen: hij produceerde goederen die de meeste winst opleverden en de prijs die hij vaststelde, was de prijs waarmee hij de grootste winst kon maken. De mogelijkheid dat zakenlieden lui, dom, inefficiënt of over ambitieus waren, was zelden onderwerp van discussie. We zullen zien dat klassieke economen zich in zowel koper als producent hebben vergist. (pagina 3) (geschreven in 1992!)

Uit een column van Nicholas Lezard (in the Guardian)
The implicit premise behind this column is that, each week, I say in effect: "Have a look at this, it's well worth reading." Today, I go further: explicitly, I now say: "You must buy this book, for every home should have it." In fact, the advance of civilisation and the cultivation of the collective mind would be improved if it were this book, rather than the Bible, that were placed in the bedside cabinets of crappy hotels throughout the world.

Terug naar Overzicht alle titels

Tomás Sedlácek

De economie van goed en kwaad : de zoektocht naar economische zingeving van Gilgamesj tot Wall Street
Scriptum 2012, 400 pagina's

Oorspronkelijke titel: Economics of good and evil : the quest for economic meaning from Gilgamesh to Wall Street (2011)

Wikipedia: Tomás Sedlácek (1977)

Korte beschrijving
De Tsjechische econoom Sedlácek pleit voor een brede, veelkleurige kijk op economie en economische wetenschap. Dat levert verrassende verbanden op. Gravend in de geschiedenis van mythen, filosofieën en godsdienstige stromingen (Gilgamesj-epos, de Hebreeërs, de oude Grieken, het christendom) vindt hij waardevolle gedachten over economie. Omgekeerd, startend bij moderne economische concepten (onzichtbare hand, groei, wiskundige modellen, homo economicus, behoeftebevrediging) kunnen we leerzaam aansluiten bij die oude verhalen en ideeën. Enkele provocerende stellingnamen, zoals economie is niet een waardevrije wetenschap. Een abstract-wiskundige aanpak is nuttig maar niet de enig mogelijke. Een 'antropocentrische' benadering van de vraagstukken is onmisbaar. De moraal doet ertoe, nog steeds. De auteur doceert economie in Praag en was onder andere economisch adviseur van de Tsjechische president Havel, die de studie geheel terecht een prijzend voorwoord meegaf: 'verfrissende benadering, een heel leesbaar boek ook voor de leek'. De Tsjechische en Engelse edities ontvingen lovende recensies.

Klik hier voor een recensie(PressEurop)

Fragment uit de Inleiding
Mijn stelling is dat de gangbare economen van tegenwoordig te veel kanten van de economie negeren en zich te veel concentreren op de zwart-witcultus van de homo economicus waarin goed en kwaad niet bestaan. We hebben onszelf verblind voor de belangrijkste drijfveren van het menselijk handelen.
Volgens mij valt er minstens zo veel te leren van onze filosofen, mythen, godsdiensten en dichters als van de exacte en strikte wiskundige modellen van economisch gedrag. Ik vind, dat de economische wetenschap naar haar eigen normen en waarden moet zoeken, en deze moet blootleggen en bespreken, ook al is ons verteld dat de economie een waardevrije wetenschap is. Volgens mij is dat laatste volstrekt niet het geval, en vinden wij in de economie meer geloof, mythe en archetype dan wiskunde. () Ik vind, en zal dat proberen aan te tonen, dat het zowel voor economen als voor een breder publiek van cruciaal belang is om inzichten op te doen uit een breder scala van bronnen, zoals het Gilgamesj-epos, het Oude Testament, Jezus of Descartes. (pagina 19-20)

Het antwoord op de crisis komt uit Griekenland
Op maandag 2 september 2013 wijdde Tegenlicht een hele aflevering aan Griekenland. Hoe gaan burgers om met de crises. En proberen sommigen een ander economisch model uit. In die uitzending wordt Tomás Sedlácek uitvoerig aan het woord gelaten. Hij is een uitgesproken voorstander van de stelling dat economie géén 'harde' wetenschap is. Integendeel: economie zou (meer) moeten gaan over waarden, ethiek e.d.

Artikel: Simsalabim - Als ik van jou 10.000 euro leen, zal alleen een gek zeggen dat ik 10.000 euro rijker ben. (maart 2013)
Artikel: Griekenland ligt voor op ons, op de rest van Europa. (september 2013)
Artikel: Why oh why do we take this as bad news? (mei 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Rolf Dobelli

De kunst van het heldere denken : 52 denkfouten die je beter aan anderen kunt overlaten
De Bezige bij 2012, 200 pagina's - € 18,90

Oorspronkelijke titel: Die Kunst des klaren Denkens : 52 Denkfehler, die Sie besser anderen überlassen (2011)

Wikipedia: Rolf Dobelli (1966) en de website van de auteur

Korte beschrijving
Helder denken is moeilijker dan men zou denken. Ons brein zet ons regelmatig op het verkeerde spoor. En al zijn die systematische missers wellicht in een eerder stadium van de evolutie ooit nuttig geweest, het blijven missers. De Oostenrijkse schrijver, manager en uitgever Rolf Dobelli heeft 52 van die denkfouten op een rij gezet. Over tunnelvisie en autoriteitsgeloof, over toeval, framing, halo-effecten en dergelijke. De 52 korte stukjes zijn eerder als column verschenen in de Frankfurter Allgemeine Zeitung en in de Zwitserse SonntagsZeitung. Helder, vlot geschreven, overtuigend, nuttig en bovenal: uitermate leesbaar. Met een uitvoerige literatuurlijst, gerangschikt naar de afzonderlijke missers.

Why you should stay away from news
In 2011 publiceerde Dobelli een manifest dat in Nederland door de redactie van NRC Next werd ontdekt en gepubliceerd. Op de website van BasisBibliotheek Maasland werd dit als volgt naar voren gehaald. Achteraf (al) een soort knipoog naar de Lezers van Stavast-'actie'.

Rolf Dobelli

Rolf Dobelli
Deze Zwitserse schrijver houdt een blog bij. Een redacteur van NRC Next ontdekte daarop een (lange) tekst over het belang van nieuws en het lezen van (echte) boeken. Een tekst die de redactie van deze krant dermate aansprak dat ze besloten dit volledige artikel af te drukken in de krant van donderdag 1 september 2011. Een lange tekst (met 5.659 woorden), die prachtig vormgegeven een plek vond op de pagina's 4 t/m 13. Aangevuld met een voorwoord van hoofdredacteur Rob Wijnberg (pagina 3) en een illustratie (op de voorpagina). Ongetwijfeld zal deze editie ooit bekroond worden door mensen die de 'mooiste' krantenpagina's beoordelen.

Het artikel werd gebracht onder de kop Weg met het nieuws. Met als ondertitel: Lees liever een goed boek. Zoals het pleidooi van Rolf Dobelli voor een gezonder nieuwsdieet. De oorspronkelijke titel is Why you should stay away from news.

Een interessant verhaal. Waarin een omstreden visie wordt gepresenteerd. Maar wel een visie die aansluit bij de hierboven genoemde personen en visies . Centraal punt is dat mensen het idee los moeten laten dat ze in control kunnen zijn. Moeten zijn. Zouden moeten zijn.

Rolf Dobelli bepleit dat men minder tijd verspilt aan het tot zich nemen van losse nieuwsfeitjes. Die de hele dag op je afkomen via krant, tv, radio, twitter, Facebook, internet, email enzovoorts. Die immer doorgaande stroom leidt er niet alleen toe dat je geen tijd meer overhoudt voor 'serieuzer' spul (zeg: boeken) maar leidt ook niet tot meer inzicht in hoe de wereld in elkaar zit. Eerder minder. Nieuwsfeitjes vertellen zelden waarom iets is gebeurd. Alleen dat er iets is gebeurd (een ramp, een moord, een beursdaling). Die oneindige rij 'snoepjes' (zoals hij het noemt) werken verslavend, maar hebben als vervelend bij-effect dat je boeken waarin (soms) wél verklaard wordt hoe een deel van de complexe wereld in elkaar zit ongelezen blijven. Je komt er domweg niet aan toe.

Zoals hij het beschrijft is het dwangmatig volgen van nieuws een soort verslaving. En daarvan is het moeilijk afkicken.

Ruim een jaar later is Rolf Dobelli columnist van NRC Next.

Artikel: Rolf Dobelli - De kunst in het leven is om twee of drie echte samenhangen uit de zee van ruis te vissen. (juni 2013)

Terug naar Overzicht alle titels