Yvonne Zonderop

Ongelofelijk : over de verrassende comeback van religie
Prometheus 2018, 165 pagina's - € 19,99

Wikipedia: Yvonne Zonderop (1955)

Korte beschrijving
Het christendom was 1500 jaar de dominante godsdienst in de Lage Landen. Massale kerkverlating en ontzuiling hebben er sinds de jaren zestig in rap tempo voor gezorgd dat de schatten die in de christelijke traditie liggen opgeslagen bijkans vergeten zijn. Onze maatschappij is echter niet denkbaar zonder de eeuwenlange vormende invloed van het christendom. De auteur, journaliste en zelf niet gelovig, pleit voor het serieus nemen van de erfenis van het christendom. De christelijke boodschap staat voor barmhartigheid, naastenliefde, genade en vergeving en is van groot belang voor een geïndividualiseerde en geseculariseerde maatschappij die zoekt naar wat (ver)bindt en waardevol is. Oosterse vormen van spiritualiteit, hoe interessant ook, kunnen in die behoefte niet voldoende voorzien. De auteur besteedt tevens aandacht aan nieuwe vormen van christelijk engagement en aan de rol van migrantenkerken. Toegankelijk geschreven en bestemd voor eenieder die meer wil weten over de actuele betekenis van het christendom voor individu en maatschappij.

Fragment uit 6. Binding of autonomie?
Er woedt misschien geen conflict tussen de generaties zoals in de jaren zestig, maar er gaapt wel een mentale kloof. Mensen die opgroeiden in de jaren zestig en zeventig vinden haast niets zo belangrijk als onafhankelijkheid en persoonlijke vrijheid. Twintigers en begin dertigers stellen juist vragen bij het resultaat van die enorme vrijheidsdrang. Is autonomie inderdaad het hoogst bereikbare doel in een mensenleven?
  Wie na 2000 volwassen werd, zag de Twin Towers instorten, het populisme opkomen, en kreeg daarna een financiële crisis te verstouwen. Het vaste contract ging eraan, een digitale revolutie greep om zich heen, het klimaatprobleem doemde op. Op het wereldtoneel kondigde zich een verschuiving van de machtsbalans aan: de opkomst van Azië, een gevoel van neergang in het Westen. Globalisering en de snelle opmars van nieuwe technologie hebben mensen het unheimliche gevoel gegeven dat ze de controle over hun leven uit handen hebben gegeven. De stemming in het land is niet: er is een tekort aan vrijheid, laten we daar eens voor strijden. Er is juist behoefte aan het tegendeel: aan betrokkenheid, aan begrenzing en aan geborgenheid
  De liberale utopie heeft ons veel vrijheid opgeleverd, maar ze is een beetje doorgeslagen. Als vrijheid onbeperkt kan oprukken, komt gelijkheid - die andere belangrijke waarde - al snel in het gedrang. Wie vrijheid en individualisme als maat der dingen ziet, loopt het grote risico waardevolle verbanden kapot te slaan. Daar zijn populisten op grote schaal tegen in opstand gekomen. Ze wilden geen kosmopolitische wereld vol permanente verandering. Ook al tooien ze zich met namen als Partij voor de Vrijheid, ze komen juist op voor het belang van de groep, niet voor dat van het individu.
  Ik sprak hierover met de Amerikaanse politiek wetenschapper Mark Lilla, die weliswaar een liberale denker is, maar die niettemin vindt dat de aanhangers van vrijheid als hoogste levensdoel in hun eigen zwaard zijn gelopen. Lilla doceert aan Columbia University in New York over het belang van ideologie en religie. Volgens hem kon het liberale gedachtegoed in de afgelopen decennia compleet doorslaan wegens gebrek aan tegenspraak. Hij schreef daarover een belangrijk essay, waarin hij zijn liberale geestverwanten gemakzucht en denkluiheid verwijt. Vrijheid als hoogste goed is een dogma geworden. Na de val van de Muur zijn we dat principe overal op gaan toepassen. Dat was een vorm van geestelijke armoede, vindt hij, want in zichzelf is vrijheid niet eens een ideologie

Terug naar Overzicht alle titels

Ruben Mersch 3

Van mening verschillen : een handleiding
Borgerhoff & Lamberigs 2018, 143 pagina's  - € 19,99

Meer informatie over Ruben Mersch (1976)

Korte beschrijving
Hoe op een constructieve manier om te gaan met meningsverschillen? De auteur heeft dit boek geschreven vanuit het idee dat een verschil van inzicht tot onoverbrugbare meningsverschillen en ruzies kan leiden. Hij heeft onderzoek gedaan over dit onderwerp door boeken te lezen van neurologen, diplomaten, psychologen en filosofen. Hierdoor bekijkt en behandelt hij het onderwerp vanuit meerdere gezichtspunten en heeft hij een handleiding geschreven hoe om te gaan met meningsverschillen. Hij beantwoordt vragen als: 'Hoe kun je er voor zorgen dat de ander open staat voor jouw argumenten?’, 'Kun je leren om niet elke afwijkende mening als een aanval te zien?’ en 'Bestaan er methodes om, in plaats van te schelden, samen na te denken over mogelijke oplossingen?' Het doel moet volgens hem zijn om te leren, om een best mogelijke oplossing te vinden en niet zozeer om gelijk te krijgen..

Tekst op website uitgever
Echt eenvoudig is het niet, van mening verschillen. En het lijkt wel alsof we het steeds moeilijker vinden. Gooi een stelling over om het even welk maatschappelijk thema in een groep en de kans is groot dat ze elkaar als een bende overstresste chimpansees met uitwerpselen beginnen te bekogelen. Net als een verbitterd koppel dat enkel nog samenblijft voor de kinderen bekvechten we over alles. Over zwarte Piet, vluchtelingen en kernenergie, over de hoofddoek, seksisme en de vraag of het allemaal de schuld is van de sossen. Die debatten zijn zelden constructief. We luisteren niet maar blijven onverdroten op de enorme nagel van ons eigen grote gelijk kloppen. De lijm die onze samenleving bij elkaar houdt lijkt zijn kleefkracht te verliezen. Maar wat doe je eraan? Stel dat je daar zelf staat voor die ene tierende nonkel, hoe kan je er dan voor zorgen dat die discussie eindigt zonder slaande deuren en wenende tantes? Hoe kan je met elkaar praten zonder dat het schreeuwen wordt, overtuigen zonder de ander te beledigen, toegeven zonder plat op je buik te gaan? Bestaat daar een handleiding voor? Nu wel. Doe er uw voordeel mee.

Fragment uit Enkele debatten die je beter kunt vermijden
Pas op met waarden
Rechtvaardigheid. Vrijheid. gelijkheid. Zelfbeschikkingsrecht. Geef toe, daar kan je niet tegen zijn? Toch zijn in een debat dat soort grote woorden vaak contraproductief. Als je een beetje creatief bent kan je er elke denkbare positie mee verdedigen. Ben je voor abortus? Dat kan je dan verdedigen door te verwijzen naar het recht op zelfbeschikking van de vrouw. Ben je tegen? Dan gebruik je het recht op leven van het ongeboren kind. Tegen vluchtelingen? Dan kan je het recht van en land om zelf te beslissen wie ze al dan niet toelaten inzetten. Voor? Dan gebruik je het recht van de vluchtelingen op een menswaardig bestaan. Ben je Iran? Dan heb (je) het over rechtvaardigheid: waarom mogen als die andere landen wel kernwapens hebben en jij niet? ben je Israël? Dan roep je het recht op zelfbeschikking in om die nucleaire installaties van Iran te bombarderen.
  Al die mooie waarden en principes gebruiken we vaak als retorische schilden om onze positie te verdedigen. Als een troefkaart die we triomfantelijk op tafel smijten wanneer onze andere kaarten niet veel voorstellen. Toen in een onderzoek voorstanders van het homohuwelijk te horen kregen dat de kinderen uit zo'n huwelijk vaak minder gelukkig zijn dan kinderen uit een huwelijk tussen man en vrouw, vonden ze dat het geluk van die kinderen niet doorslaggevend was. Nee, het draaide om waarden: het recht om te trouwen met wie je wil, onafhankelijk van je geaardheid. Aan tegenstanders van dat homohuwelijk vertelden de onderzoekers dat kinderen uit een huwelijk tussen twee mannen of vrouwen even gelukkig waren als kinderen uit een traditioneel huwelijk. Ook die tegenstanders vonden het geluk van die kinderen niet de belangrijkste factor. Ook zij riepen een hoger principe in om hun positie te verdedigen: et heilige verbond tussen man en vrouw.

Pas dus op met dure woorden. Gebruik ze niet om te verdoezelen dat je nauwelijks goede argumenten hebt. En als je tegenstander ze inzet, vraag haar dan om te verduidelijken wat ze ermee bedoelt. Vrijheid klinkt als iets waar je niet tegen kunt zijn. Maar als een bedrijfsleider vol vuur pleit voor meer vrijheid bedoelt ze misschien wel de vrijheid om zoveel mogelijk winst te maken zonder rekening et houden met de veiligheid of het milieu. Voor een fervente rookster betekent vrijheid vaak haar recht om overal en zonder rekening te houden met de omstaanders een sigaret op te steken. Ook 'onze waarden en normen' klinkt als iets waarvoor het waard is om te vechten. Maar als politici het hebben over waarden en normen bedoelen ze meestal gewoon onze groep. (pagina 122-123)

Voorpublicatie: Weet dat je te weinig weet – zo bestrijd je je innerlijke hokjesmens (De Correspondent, 12 september 2018)

Lees ook: Oogklepdenken : waarom we allemaal idioten zijn (uit 2012) en Waarom iedereen altijd gelijk heeft (uit 2016)

Terug naar Overzicht alle titels

David Christian

Big history : het waanzinnige wetenschappelijke ontstaansverhaal van de mens, de wereld en het universum
Maven 2018, 416 pagina's - € 24,99

Oorspronkelijke titel: Origin story : a big history of everything (2018)

Wikipedia: David Christian (1946) & Big history project

Korte beschrijving
David Christian is de ‘vader’ van wat tegenwoordig ‘big history’ heet, een poging om de grote vragen van de mens: waar kom ik vandaan, waarom ben ik hier, waar ga ik heen, te verklaren aan de hand van wetenschappelijke theorieën. Dit boek is de weerslag van de kennis die hij de afgelopen dertig jaar over dit onderwerp verzameld heeft. Het is een beschrijving van de geschiedenis van de mens, vanaf de oerknal, zo’n 13,8 miljard jaar geleden. Aan de hand van acht omslagpunten vertelt de auteur op levendige wijze over het ontstaan van het heelal, de vorming van sterren en sterrenstelsels, de geboorte van atomen en moleculen, het ontstaan van leven, de geboorte van de mens, het ontstaan van de agrarische samenleving en het ontstaan van de industriële samenleving. De auteur had graag nog een negende omslagpunt beschreven: de duurzame samenleving, maar helaas zijn we nog niet zover. Wel hoopt de auteur een bijdrage te hebben geleverd aan ons besef dat we verantwoordelijk zijn voor de toekomst van onszelf en de Aarde waarop we leven.

Tekst op website uitgever
Wat zou er gebeuren als we al onze huidige wetenschappelijke kennis zouden samenvoegen tot één samenhangend verhaal over onszelf en onze plek in het universum? Dit was het uitgangspunt van David Christian bij het creëren van een totaal nieuw wetenschapsveld: big history. Wetenschappers uit verschillende disciplines (zoals sterrenkunde, geologie, psychologie, biologie, geschiedenis en vele andere) werkten intensief samen om het allesomvattende en meeslepende verhaal van onze ontstaansgeschiedenis te reconstrueren.

Het leidde tot dit boek, waarin we via 8 kritieke omslagpunten die de wereld hebben gevormd worden meegenomen door de afgelopen 13,8 miljard jaar. Oftewel, dankzij Big History wordt het grote plaatje nu voor het eerst zichtbaar. Dit boek maakt het mogelijk om te bevatten wie we zijn, waar we vandaan komen én wat ons te wachten staat.

Van de big bang tot de eerste sterren, ons zonnestelsel, leven op aarde, dinosauriërs, homo sapiens, landbouw, ijstijden, keizerrijken, fossiele energie, een maanlanding en globalisering, en wat ons nog te wachten staat.

David Christian is directeur van het Big History Institute en hoogleraar moderne geschiedenis. Hij is de grondlegger van het nieuwe vakgebied big history en richtte het Big History Project op, dat online een gratis lesprogramma aanbiedt voor scholen over de hele wereld. Naast zijn academische werk is hij ook een graag geziene spreker bij TED en het World Economic Forum.

Blurbtekst in het boek
Ik heb dit boek geschreven in het optimistische geloof dat wij, moderne mensen, niet veroordeeld zijn tot een permanente toestand van verdeeldheid en zinloosheid. Binnen de creatieve wervelwinden van dit moderne tijdperk begint zich een nieuw, mondiaal ontstaansverhaal af te tekenen dat even rijk is aan betekenis, grootsheid en mysteriën als alle traditionele scheppingsverhhalen, maar dat gebaseerd is op moderne wetenschappelijke kennis uit tal van disciplines. Dat verhaal is bij lange na niet compleet, en misschien is het nodig er inzichten uit oudere ontstaansverhalen in op te nemen, met name over de vraag hoe men een goed en verantwoord bestaan kan leiden. Maar het is de moeite waard er kennis van te nemen, omdat het gebaseerd is op een mondiaal erfgoed van grondig gecontroleerde kennis en informatie, en omdat het het eerste ontstaansverhaal is dat menselijke samenlevingen en culturen van over de hele wereld betreft. Het is een collectief wereldomspannend project, een verhaal dat evengoed van kracht is in Buenos Aires als in Beijing, en evengoed in Lagos als in Londen.

Fragment uit (het) Voorwoord
Maar de steeds frequentere interculturele contacten van de laatste paar eeuwen hebben duidelijk gemaakt hoe diep alle ontstaansverhalen en religies verweven zijn met hun omgeving en met plaatselijke gebruiken. Dat verklaart waarom de globalisering en de verbreiding van nieuwe ideeën het vertrouwen in traditionele kennis hebben doen afnemen. Zelfs oprechte gelovigen hebben gemerkt dat er tal van ontstaansverhalen bestaan, waarin heel verschillende dingen beweerd worden. Bij sommigen heeft dat ertoe geleid dat ze de tradities van hun eigen religie, stam of natie met kracht of zelfs met geweld zijn gaan verdedigen. Maar velen hebben daardoor gewoonweg hun geloof en hun overtuiging verloren, en daarmee ook hun houvast, het gevoel dat ze een bepaalde plaats innamen in het universum. Dat teloorgaan van geloof en vertrouwen biedt mede een verklaring voor de alom gevoelde anomie, het gevoel van doelloosheid, betekenisloosheid en soms zelfs van wanhoop, dat ten grondslag ligt aan veel twintigste-eeuwse literatuur, kunst, filosofie en wetenschappelijke denkbeelden. Voor velen bood het nationalisme aanvankelijk een zekere geborgenheid, maar in de wereld van vandaag, waarin iedereen onderling verbonden is, is het duidelijk dat nationalisme een splijtzwam is die de mensheid verdeelt, ook al is het voor burgers binnen een bepaald land een bindende factor.
  Ik heb dit boek geschreven in het optimistische geloof dat wij, moderne mensen, niet veroordeeld zijn tot een permanente toestand van verdeeldheid en zinloosheid. Binnen de creatieve wervelwinden van dit moderne tijdperk begint zich een nieuw, mondiaal ontstaansverhaal af te tekenen dat even rijk is aan betekenis, grootsheid en mysteriën als alle traditionele scheppingsverhalen, maar dat is gebaseerd is op moderne wetenschappelijke kennis uit tal van disciplines. Dat verhaal is bij lange na niet compleet, en misschien is het nodig er inzichten uit oudere ontstaansverhalen in op te nemen, met name over de vraag hoe men een goed en verantwoord bestaan kan leiden. Maar het is de moeite waard er kennis van te nemen, omdat het gebaseerd is op een mondiaal erfgoed van grondig gecontroleerde kennis en informatie, en omdat het het eerste ontstaansverhaal is dat menselijke samenlevingen en culturen van over de hele wereld betreft. Het is een collectief wereldomvattend project, een verhaal dat evengoed van kracht is in Buenos Aires als in Beijing, en evengoed in Lagos als in Londen. Op dit moment leggen veel wetenschappers en onderzoekers zich toe op de opwindende taak dit moderne ontstaansverhaal uit te breiden en uit te te dragen, vanuit de gedachte dat het ons tot leidraad kan dienen en ons het gevoel kan geven een gemeenschappelijk doel te hebben, net zoals andere scheppingsverhalen. Alleen betreft dat nu niet een bepaalde groep, maar de hele moderne, geglobaliseerde wereld. (pagina 10-11)

Dit boek heeft een link met De ontdekking van de aarde : het grote verhaal van een kleine planeet van geoloog Peter Westbroek uit 2012 en De geschiedenis van de vooruitgang van historicus Rutger Bregman uit 2013.

Website Big history project

Terug naar Overzicht alle titels

Willem Middelkoop & Tom Dollee

Patronen van bedrog : niets is wat het lijkt
Amsterdam University Press 2018, 316 pagina's - € 22,99

Wikipedia: Willem Middelkoop (1962)

Korte beschrijving
De auteurs van onder meer de in zeven talen uitgekomen 'Als de dollar valt' (2007) en 'De Tesla-revolutie' (2016) laten de onthutsende achtergrond zien van de westerse machtsstructuren en de rol van Amerikaanse grote bedrijven; de rol van de Deep-State (zij die het werkelijk voor het zeggen hebben door valse informatie te verschaffen en anderszins te manipuleren) en de verwevenheid met de Amerikaanse overheid en met het State Department en de CIA daarmee. Aan de orde komen onder meer hun rol bij Gladio (bron van terroristische aanslagen), IS, monetaire politiek (hegemonie van de dollar), het beïnvloeden van de media, het beïnvloeden van de bevolking door terreuraanslagen, het verdienen aan ontwikkelingshulp, hun rol bij het IMF, hun economische oorlogsvoering etc. alsmede de meer dan een eeuw oude geschiedenis hiervan. Ook Amerikaanse kranten publiceren hierover. Duidelijk taalgebruik. De bronvermeldingen blijken betrouwbaar. Een complottheorie? De invloed van het 'old-boys'-netwerk Skull and Bones van Yale University lijkt wat overdreven, maar... Voorzien van enkele bijlagen en een literatuurlijst.

Fragment uit hoofdstuk 5. De CIA en de geschiedenis van regime change
42. Waarom wordt de VS desondanks als vredesstichter gezien?
Dat begrijpen we inderdaad ook niet. Na George Bush jr. werd Barack Obama in 2009 de 44e president van de Verenigde Staten. Voor het eerst in de geschiedenis was er een gekleurde president gekozen, op basis van zijn 'verandering'- en 'hoop'-campagne, waarvoor hij binnen een jaar al de Nobelprijs voor de Vrede ontving. Het juryrapport sprak hoopvolle woorden:

"Slechts zelden heeft een persoon tot op dezelfde hoogte als Obama de aandacht van de wereld weten te trekken en de mensen hoop gegeven voor ene betere toekomst."

Maar ook Obama slaagde er helaas niet in een wezenlijke verandering in het Amerikaanse buitenlandbeleid te realiseren. De macht va The Deep State binnen de Amerikaanse overheidsstructuren zorgde voor het voortzetten van het agressieve buitenlandse beleid. Vooral in het Midden-Oosten werd flink thuisgehouden. Als een van zijn laatste daden als president, ondertekende Obama hoogstpersoonlijk voor een verhoging van het defensiebudget tot ruim 600 miljard dollar, een bedrag dat bijna even hoog is als de defensiebudgetten van alle andere landen samen. Onder zijn regime werden in 2016, het laatste jaar van zijn presidentschap, ruim 26.000 bommen afgeworpen. De meeste daarvan kwamen terecht op zeven landen: Irak, Afghanistan, Pakistan, Jemen, Somalië, Libië en uiteindelijk Syrië. Allemaal landen die geen enkele bedreiging vormden voor Amerika. Sinds al die Amerikaanse inmenging is er in het Midden-Oosten sprake van een humanitaire ramp die tientallen miljoenen treft en een immense vluchtelingenstroom op gang heeft gebracht die zijn weerga niet kent. Opnieuw speelden Europese landen, zoals Nederland, het Amerikaanse spel mee, zonder te beseffen dat ze daarmee mede hun eigen vluchtelingencrisis veroorzaakten. (pagina 146-147)

Terug naar Overzicht alle titels

John Bargh

Het verborgen brein : hoe het onbewuste ons gedrag bepaalt
Hollands diep 2018, 463 pagina's - € 24,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Before you know it : the unconscious reasons we do what we do (2017)

Wikipedia: John Bargh (1955)

Korte beschrijving
De Amerikaanse hersenwetenschapper dr. John Bargh (1955) is een expert op het gebied van het onbewuste brein en weet de lezer mee te nemen langs invloedrijke psychologische krachten die aan het werk zijn tijdens alle aspecten van ons dagelijks leven. Het gaat om een wereld die bestaat achter de oppervlakte van het bewustzijn. In zijn laboratoria wordt door revolutionair researchwerk duidelijk gemaakt hoe het onbewuste een grote rol speelt bij ons denken, voelen en gedrag. Deze inzichten zijn van grote betekenis voor ons dagelijks leven. De grote waarde van deze uitgave is dat het duidelijk een reactie is op de vaak nogal negatieve opvattingen van Freud over het onbewuste. Bargh wijst op een nieuw onbewustzijn, dat een helpend en krachtig deel van de geest is waartoe we toegang kunnen krijgen en dat we beter kunnen begrijpen. Tussen alle psychologieboeken is deze publicatie buitengewoon belangrijk. Het gaat immers om een nieuwe wetenschap van het onbewuste waarmee vele mythen uit de weg worden geruimd. Met notenapparaat, literatuurlijst en register; geen illustraties.

Fragment uit hoofdstuk 4. Het leven ebt na
Net als bij andere hiervoor beschreven doorwerkeffecten van recente gedachten en ervaringen treedt het referentie-effect onbedoeld en onbewust op. Kahneman wijst erop dat dit zelfs gebeurt in zeer belangrijke situaties waarbij het om getallen draait, zoals bij prijsonderhandelingen voor diensten en producten, het bepalen van de hoogte van een schadevergoeding in rechtszaken en schattingen van toekomstige verdiensten of verkopen. Zelfs absurde getallen kunnen in je hoofd blijven zitten en een doorwerkeffect hebben, zoals bij een onderzoek waarbij de deelnemers eerst lazen dat Mahatma Gandhi een miljoen jaar oud was geworden. Zoals Kahneman zegt, je hebt 'geen controle over het effect en je hebt er geen erg in dat het optreedt. De deelnemers die willekeurige of absurde referenties voorgeschoteld hebben gekregen [...] ontkennen stellig dat deze duidelijk nutteloze informatie van invloed kan zijn geweest op hun schatting, en ze hebben het mis.'
  Gezien dit krachtige effect van numerieke referenties op ons gedrag vraag ik me af of, als verder alles gelijk is, mensen op Interstate 95 over het algemeen harder rijden dan op Interstate 40 (daar zou iemand onderzoek naar moeten doen). Ik begin hierover, zodat ik een excuus heb om te vertellen over de drie oude dames die op een autoweg door de politie worden aangehouden omdat ze te langzaam rijden. Achter hen heeft zich een kilometerslange file gevormd. 'Maar agent', werpt de chauffeur tegen, 'het bord gaf een maximumsnelheid van 60 kilometer aan.'
  De agent grinnikt. 'Nee, mevrouw, dit is de Highway 60, de maximumsnelheid is 120 kilometer per uur.' Dan werpt hij een blik op de achterbank en ziet daar twee passagiers zitten, bleek en met opengesperde ogen, zwaar ademend en hevig zwetend. 'Wat is er mis met uw vriendinnen achterin, mevrouw?' vraagt hij aan de chauffeuse. 'O, niks aan de hand, hoor,' zegt ze. 'We komen zojuist van Highway 183.' (pagina 168-169)


Terug naar 

Terug naar Overzicht alle titels

Michiel van Straten

Dagelijks irrationeel : over de psychologie van zelfbedrog
Spectrum 2018, 272 pagina's - € 19,99

Website Michiel van Straten (1963)

Korte beschrijving
Mensen maken keuzes waarvan ze denken dat die afgewogen zijn, maar in werkelijkheid laten we ons steeds beïnvloeden door irrationeel gedrag. Hier liggen psychologische krachten aan ten grondslag, die onschuldige maar ook gevaarlijke consequenties kunnen hebben. De auteur, wetenschapsjournalist, laat zien hoe we omgaan met discriminatie, verantwoordelijkheid nemen, financiële beslissingen, groepsdruk, functionele goedpraterij, geheugenillusie en meer psychologische verschijnselen. Per hoofdstuk wordt een psychologisch fenomeen uitgediept. Eerst wordt een inleiding gegeven, daarna worden wetenschappelijke experimenten uit de sociale psychologie beschreven en worden verklaringen voor het menselijk gedrag gegeven. Daarna analyseert de auteur actuele gebeurtenissen met behulp van deze academische inzichten en geeft ze toegankelijk weer. Als lezer word je nieuwsgierig naar deze verhalen. Het boek is geschreven in een heldere, duidelijke en prettige stijl. Een boek, dat wetenschappelijk is onderbouwd vanuit de sociale psychologie. Met eindnoten, een literatuuroverzicht en register.

Fragment uit Onbewezen waarheden
Wishful thinking
Volgens evolutionair bioloog Richard Dawkins biedt religie naast troost en saamhorigheid ook nog de bevrediging van het verlangen om de wereld te begrijpen. Mensen hebben moeite met toeval, onverklaarbaarheid. We hebben liever de beschikking over een verhaal om uit te putten, om de gebeurtenissen te kunnen duiden. Die hang naar controle is herkenbaar uit de experimenten aan het begin van dit hoofdstuk. Dat mensen die verhalen vervolgens voor waar aannemen is een misvatting, volgens Dawkins. Betekenis wordt verward met waarheid - de wens als vader van de gedachte. In hun boek Dat kan geen toeval zijn schrijven de auteurs: 'We zien de wereld graag als een plek waar alles met alles te maken heeft, ook al moet die relatie daarvoor de natuurwetten overstijgen.' We zijn vatbaar voor de zogenaamde oorzakelijkheidsillusie, de denkfout die ons patronen en oorzaak--gevolgrelaties doet zien die er in werkelijkheid helemaal niet zijn. 'Op die manier wordt de wereld een magische plek.' Als je er oog voor hebt zie je dat deze fout vaak gemaakt wordt, zoals door mensen die zo'n  verhaal als bewijs gebruiken voor het bestaan van God. Zo zegt bijvoorbeeld filosoof André Klukhuhn het prettig te vinden om geen enkele waarheid uit te sluiten. 'Dat houdt de wereld aangenaam. (...)Als je de hele dag roept dat je een onbetekenend stofje bent, dan doe je toch niets meer?'
  Als alles een oorzaak moet hebben, moet het bestaan van ons, de aarde en de kosmos uiteindelijk ook één allesverklarende oorzaak hebben waarin alles samenkomt, kan dan de gedachte zijn. Vaak wordt dit kosmologische argument, zoals het in de theologie en de filosofie wordt genoemd, gebruikt als godsbewijs. (Critici wijzen vervolgens op de zwakke plek in dat kosmologische argument als godsbewijs: als alles een oorzaak moet hebben, en je noemt die oorzaak god, wat was dan de oorzaak van het bestaan van god?0 (pagina 205-206)

Terug naar Overzicht alle titels

Richard Thaler

Misbehaving : hoe we de gedragseconomie uitvonden
Business Contact 2018, 416 pagina's - € 24,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Misbehaving : the making of behavioural economics (2015)

Wikipedia: Richard Thaler (1945)

Korte beschrijving
De Amerikaanse auteur ontving in 2017 de Nobelprijs Economie voor de door hem ontwikkelde gedragseconomie. Al decennia lang is hij een van de belangrijkste trekkers van deze vernieuwing in de economische theorie, die inzichten uit de psychologie toepast op de economische besluitvorming, waardoor de kloof tussen theorie en realiteit wordt verkleind. De auteur beschrijft de lange ontdekkingstocht vanaf de jaren zeventig die hij samen met andere wetenschappers maakte op weg naar een economische theorie waarin psychologische eigenschappen een essentiële rol vervullen: er is sprake van beperkte rationaliteit, sociale voorkeuren en een gebrek aan zelfbeheersing. Oftewel een homo economicus die veel meer lijkt op de échte mens dan tot voor kort gebruikelijk in de economische wetenschap. Het boek laat de gedachte-ontwikkeling zien, evenals de moeite die het heeft gekost om deze geaccepteerd te krijgen. Mede dankzij vele anekdotes is het een plezierig lezend en goed gedocumenteerd verhaal over een essentiële ontwikkeling in de moderne economie.

Tekst op website uitgever
Nobelprijswinnaar Richard Thaler vertelt in ‘Misbehaving’ het verhaal van drie wetenschappers die in een gezamenlijke queeste de economie op haar kop zetten en vrienden werden voor het leven. Toen in de jaren zeventig economie als een harde wetenschap werd geprofileerd, rebelleerde een klein groepje wetenschappers hiertegen. Zij stelden dat er een belangrijk ding over het hoofd werd gezien in de economie: de mens. Thaler, Kahneman en Tversky legden de basis voor wat we nu de gedragseconomie noemen. ‘Misbehaving’ is een persoonlijk verhaal, doorspekt met prachtige anekdotes en leerzame voorbeelden uit het dagelijks leven. De leukste manier om iets te leren over gedragseconomie.

Fragment uit 18. Anomalieën
Een belangrijk aspect van Thomas Kuhns model van wetenschappelijke revoluties dat ter sprake kwam aan het einde van de conferentie in Chicago, is dat paradigma's pas veranderen als de deskundigen overtuigd zijn van het bestaan van een groot aantal anomalieën die zich binnen het huidige paradigma niet laten verklaren. Een handvol her en der aangetroffen onverklaarde feiten is niet voldoende om algemeen aanvaarde kennis en inzichten op hun kop te zetten. Deze conferentie was niet de eerste keer dat het verband tussen Kuhns ideeën en wat ik probeerde te bereiken bij me was opgekomen, maar tot dan toe had ik daar alleen in het geniep over nagedacht. Tot voor kort was ik nog gezien als iemand die zich in het 'veelbelovende' stadium van zijn carrière bevond, en dus zou het brutaal, onfatsoenlijk en zelfdestructief zijn gevonden als ik over mijn eigen werk  sprak als iets wat deel kon uitmaken van een 'revolutie'. Mijn doel was veel bescheidener. Ik wilde gewoon nog wat artikelen gepubliceerd zien te krijgen, en op die manier de grondslag te leggen voor een overtuigend betoog dat het de moeite was om iets van psychologie toe te voegen aan de economische wetenschap. Ik had Kuhns baanbrekende boek The Structure of Scientific Revolutions echter wel degelijk gelezen en me heimelijk afgevraagd of zich binnen de economische wetenschap een soort paradigmaverschuiving zou kunnen voordoen.
  Een paradigmaverschuiving is een van de zeldzame, uiterst ingrijpende omwentelingen in de wetenschap waarbij een substantiële breuk wordt geforceerd met de wijze waarop het onderzoeksgebied tot dan toe gegroeid is, en een nieuwe richting wordt ingeslagen. De copernicaanse revolutie, die de zon in het midden van het zonnestelsel plaatste, is misschien wel het beroemdste voorbeeld. Die heeft het ptolemeïsche model vervangen, waarin alle voorwerpen in ons zonnestelsel om de aarde draaiden. (pagina 187)

Lees vooral ook: Ons feilbare brein van Daniel Kahneman (uit 2011)

Terug naar Overzicht alle titels