Pim van den Berg

Antikapitalisme : een gids voor nu
De Bezige bij 2024, 208 pagina's -  € 19,99

Verschijnt september 2024

Korte bio van Pim van den Berg (1988)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
De houdbaarheidsdatum van het kapitalisme is verstreken. Sinds men aan het einde van de twintigste eeuw de teugels liet vieren, heeft het kapitalisme geleid tot ongekende uitbuiting en ongelijkheid, en bracht het de planeet op het randje van de afgrond. Maar wat als we onze samenleving zo inrichten dat alle macht en welvaart níet eindigen in de zakken van maar een handjevol superrijken? Wat als we een wereld bouwen waarin iedereen deelt in de ongekende rijkdom van onze planeet en inspraak heeft in hoe die verdeeld wordt? Waar elk leven evenveel waard is?

Er wordt wel eens gezegd dat het makkelijker is je het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme. Hoe ziet onze werkweek eruit? De publieke ruimte? De woningmarkt? De zorg? Pim van den Berg maakt inzichtelijk hoe zo’n antikapitalistische wereld eruit zou kunnen zien. Antikapitalisme is dus een boek om hoop uit te putten. Immers, als we weten waar we als mensheid naartoe willen, kunnen we er ook voor vechten.

Fragment uit 

Terug naar Overzicht alle titels

Ewald Engelen 5

Boze burgers en boeren : autopsie van een tijdperk
Bot Uitgevers 2023, 159 pagina's  -  € 21,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Wikipedia: Ewald Engelen (1963)

Korte beschrijving
Een inzichtelijk boek over klimaatproblematiek en duurzaamheid. Het boek biedt een andere kijk op de klimaatcrisis en presenteert oplossingen. De auteur, een datawetenschapper, toont aan dat er al veel vooruitgang is geboekt in de aanpak van klimaatproblemen en dat duurzaamheid haalbaar is. Het boek behandelt onderwerpen zoals lokaal geproduceerd voedsel, leven op het platteland, overbevolking, plastic en palmolie, en biedt inzicht in wat werkt en waar de focus zou moeten liggen. De problemen zijn groot, maar oplosbaar. Helder en met diepgang geschreven, met ruimte voor persoonlijke passages. Met ondersteunende diagrammen in zwart-wit. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Hannah Ritchie (1993) is senior researcher Global Development aan de Universiteit van Oxford. Ze is tevens als hoofdonderzoeker verbonden aan het invloedrijke online onderzoeksplatform Our World in Data. Haar werk verschijnt regelmatig bij de BBC, in WIRED, The New York Times, The Economist en The Financial Times.

Tekst op website uitgever
De randstedelijke elite, journalisten en politici: ze halen hun neus op voor de groeiende groep boze burgers en boeren in Nederland en de maatschappelijke en politieke tegenbeweging die uit hun woede is ontstaan. Ewald Engelen legt de directe en indirecte oorzaken bloot van de groeiende afkeer bij burgers van politiek, pers en experts. Sommige van die oorzaken zijn pril en acuut, andere zijn oud en geleidelijk. Engelen laat zien hoe bewuste politieke keuzes voor boze burgers en boeren hebben gezorgd, en sluit af met zes voorstellen om de dreigende patstelling te doorbreken. Boze burgers en boeren is een autopsie van een tijdperk. ---- Schrijver en geograaf Ewald Engelen (1963) is een van de scherpzinnigste denkers in Nederland in het maatschappelijk debat over economische en sociale ongelijkheid. Hij is hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam en schrijft essays voor De Groene Amsterdammer. Na 34 jaar in de Amsterdamse Pijp te hebben gewoond, leeft hij sinds 2020 in Oost-Nederland. En wat hij vanaf die plek zag, heeft hem net zo boos gemaakt als de boze burgers waaraan dit boek is opgedragen.

Fragment uit

Andere boeken van Ewald Engelen: De schaduwelite voor en na de crisis :niets geleerd, niets vergeten (2014), De kanarie in de kolenmijn (2016, samen met Marianne Thieme), De mythe van de gemaakte vrouw : Nieuw Licht op het feminisme (2016) en Het is klasse, suffie, niet identiteit! (2018).

Terug naar Overzicht alle titels

Daniel Goleman

Emotionele intelligentie : emoties als sleutel tot succes (49e druk)
Business Contact 2023, 448 pagina's  - € 34,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Oorspronkelijke titel: Emotional intelligence (1996)

Wikipedia: Daniel Goleman (1946)

Korte beschrijving
Alles wijst erop dat we kinderen het emotionele ABC moeten leren, de fundamentele vaardigheden van het hart. Vandaag de dag is het de neurowetenschap die ervoor pleit om de emoties serieus te nemen. Geestelijke mishandeling, drive-by shootings en posttraumatische stress zijn termen die in de afgelopen jaren zijn doorgedrongen tot het dagelijkse taalgebruik. Het wel of niet slagen in de maatschappij wordt vaak bepaald door de vaardigheden die emotionele intelligentie heten. Zelfbeheersing, geestdrift en doorzettingsvermogen en het vermogen om jezelf te motiveren. Dit boek laat zien dat je deze vaardigheden kinderen kunt bijbrengen. Een gestructureerd en leerzaam boek, met name geschikt voor studenten en leerlingen psychologie, sociologie of pedagogiek. Daniël Goleman is doctor in de psychologie geworden aan de universiteit van Harvard, was chefredacteur van Psychology Today en schrijft nu voor de New York Times over psychologie, gedrag en hersenonderzoek.

Tekst op website uitgever
Hoe we met onszelf en elkaar omgaan is een van de belangrijkste menselijke talenten van deze tijd. Goleman biedt inzicht door middel van ‘emotionele intelligentie’.

Daniel Goleman laat je kennismaken met het voelende deel van ons brein, dat zorgt voor zelfkennis, zelfbeheersing, geestdrift, het vermogen eigen emoties te herkennen en onszelf te motiveren. Emotionele vaardigheden blijken niet alleen belangrijker te zijn dan rationele, ze zijn ook van doorslaggevend belang voor succes in werk en relaties en voor ons lichamelijk welbevinden.

‘Emotionele intelligentie’ werd in veertig talen vertaald; wereldwijd zijn er vijf miljoen exemplaren van verkocht.

Fragment uit Appendix A - Wat is emotie?
Ik wil hier uitleggen wat ik precies bedoel met de term emotie. Psychologen en filosofen kibbelen al meer dan een eeuw over de exacte betekenis van deze term. Het Oxford English Dictionary definieert emotie letterlijk als 'elke opwinding of geestesverstoring, gevoel, passie; elke heftige of opgewonden geestelijke toestand'. Het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal heeft het over '(plotselinge) opwinding'.  In mijn opvatting refereert emotie aan een gevoel met de daarbij behorende verscheidenheid aan gedachten, psychologische en biologische gesteldheid, en een reeks actietendensen. Er bestaan honderden soorten emoties, en mengsels, variaties, mutaties en nuances. Er zijn in feite veel meer emotionele subtiliteiten dan we kunnen benoemen.
  Onderzoekers zijn het er nog steeds niet over eens welke emoties nu precies primair zijn - het blauw, geel en rood van gevoel, waaruit alle mengsels worden samengesteld. het is zelfs de vraag of zulke primaire emoties wel bestaan. Een aantal theoretici onderscheidt een aantal groepen basisemoties, hoewel niet iedereen het over deze groepen eens is. De belangrijkste groepen en een aantal van hun verwanten zijn:

* Woede: furie, verontwaardiging, wrok, toorn, wrevel, verbolgenheid, ergernis, bitterheid, animositeit, hinder, irritatie, vijandigheid en, misschien in het uiterste geval, pathologische haat en gewelddadigheid

* Verdriet: smart, rouw, vreugdeloosheid, zwaarmoedigheid, melancholie, zelfmedelijden, eenzaamheid, bedroefdheid, wanhoop en, in pathologische gevallen, zware depressie

* Vrees: bezorgdheid, ongerustheid, nervositeit, zorg, ontzetting, wantrouwen, alertheid, angst, zenuwachtigheid, afgrijzen, schrik. Als een psychopathologie: fobie en paniek.

* Vreugde: geluk, plezier, opluchting, tevredenheid, vervoering, verrukking, geamuseerdheid, trots, sensueel genot, extase, voldoening, beloning, euforie, en als uiterste, manie.

* Liefde: acceptatie, vriendelijkheid, vertrouwen, aardigheid, affiniteit, toewijding, adoratie, verliefdheid, agape.

* Verrassing: schok, verbijstering, verbazing, verwondering.

* Walging: verachting, minachting, misprijzen, verafschuwing, aversie, afkeer, weerzin.

* Schaamte: schuldgevoel, verlegenheid, teleurstelling, wroeging, vernedering, spijt, gêne, berouw. 

Deze lijst beantwoordt vanzelfsprekend niet elke vraag over het categoriseren van emotie. Hoe zit het bijvoorbeeld met mengvormen als jaloezie, een variant op woede, met elementen van verdriet en vrees? En wat te zeggen van deugden, zoals hoop en geloof, moed en vergevingsgezindheid, zekerheid en gelijkmoedigheid? Of een aantal van de klassieke ondeugden, zoals twijfel, zelfingenomenheid, luiheid, apathie of verveling? Er bestaan geen duidelijke antwoorden; het wetenschappelijk debat rond het classificeren van emoties zet zich voort. (pagina 385-386)

Lees (vooral) ook: Ons feilbare denken van Daniel Kahneman (uit 2011)

Terug naar Overzicht alle titels

Bruno Latour 5

De Aarde bewonen : Nicolas Truong in gesprek met Bruno Latour
Octavo 2023, 120 pagina's - € 20,--

Oorspronkelijke titel: Entreteins avec Bruno Latour (2022)

Wikipedia: Bruno Latour (1947-2022)

Korte beschrijving
Een boek met dialogen tussen de schrijver en Bruno Latour (1947-2022) over diens filosofie. Latour bespreekt de diverse onderwerpen in zijn werk, waaronder het einde van de moderniteit, het nieuwe klimaatregime, het belang van collectieve structuren en de aanspraak van onder meer fictie, religie en wetenschap op waarheid. Ondanks deze verscheidenheid laat hij zien dat er een lijn zit in zijn werk. Het verlangen naar verklaren, naar overdragen aan een volgende generatie is bij Latour gekoppeld aan een gevoel van urgentie – de urgentie van het vraagstuk hoe we de Aarde bewoonbaar houden. Intelligent en met diepgang geschreven. Met enkele zwart-witfoto’s. Uitsluitend geschikt voor een geoefende lezersgroep. Nicolas Truong (Parijs, 1967) is een Franse journalist en essayist. Hij is redacteur Idées-Débats van Le Monde.

Tekst op website uitgever
De onderwerpen in het werk van Bruno Latour lopen sterk uiteen: het einde van de moderniteit, het nieuwe klimaatregime, het belang van collectieve structuren, en de aanspraak van onder meer fictie, religie en wetenschap op waarheid. In de reeks gesprekken die hij in 2021 voerde met journalist Nicolas Truong, laat hij zien dat er ondanks die verscheidenheid een duidelijke lijn zit in zijn werk. Het verlangen naar verklaren, naar overdragen aan een volgende generatie is bij Latour gekoppeld aan een gevoel van urgentie – urgentie die uitdrukkelijk naar voren komt als hij spreekt over de fundamentele kwestie van deze tijd: hoe houden we de Aarde bewoonbaar?

Fragment uit De nieuwe ecologische klasse
N.T. Dat er geen 'grote verhalen' meer zijn.
B.L. Inderdaad. '...maar wij hebben ene alternatief voor het grote verhaal.' Zo is het socialisme te werk gegaan: honderdvijftig jaar lang schiep het alternatieve verhalen over de geschiedenis, de evolutie... We beseffen niet hoeveel intellectueel, cultureel werk er is verzet door de economische wetenschap, eerst door liberalen, later door socialisten. De milieuactivisten moeten hetzelfde werk gaan doen, ze moeten opnieuw definiëren wat geschiedenis is, wat wetenschap is - heel belangrijk - en ook een nieuwe definitie geven van de tijdshorizon, die niet noodzakelijk in verband hoeft te staan met vooruitgang of ontwikkeling, of met een ruimtereis naar Mars. Wat we vandaag moeten definiëren is een politiek waarin de klassenstrijd wordt bepaald door de manier waarop we ons verhouden tot de vraag: houden we vast aan de voorwaarden voor de bewoonbaarheid van de planeet die we nauwkeurig hebben beschreven en aan de hand waarvan we nu kunnen onderscheiden wat belangrijk is en wat niet? De mensen die zich engageren voor de fundamentele kwestie van bewoonbaarheid zijn op die manier klassenbroeders, strijdmakkers als het ware. En op dat moment zouden we terug kunnen vallen op een klassiek politiek systeem waarin iedereen van mening verschilt over alle onderwerpen. Maar dat is normaal, en we zouden tenminste weten waarover we moeten bekvechten. In de desastreuse huidige politiek is dat lang niet altijd duidelijk. Je moet toegeven dat het een rommeltje is. Er is geen enkele toekomsthorizon. Ik ben vijfenzeventig en ik herinner me dat we ons tot het presidentschap van Mitterrand in 1981 min of meer konden oriënteren bij het maken van politieke keuzes, we bekeken programma's van politieke partijen of luisterden naar leuzen. Je kon te weten komen welke belangen de verschillende partijen hadden en op wie je moest stemmen. Er was aansluiting mogelijk: 'Ik behoor tot een bepaalde klasse, ik heb bepaalde belangen, er zijn partijen en programma's die mijn belangen vertegenwoordigen, ik ga naar de stembus.' Dat is allemaal verdwenen. het feit dat 65% van de mensen in Frankrijk niet gaat stemmen is opmerkelijk. We zijn van wereld veranderd, en door de omstandigheden zijn politieke partijen, de een na de ander, volledig versnipperd geraakt. Aansluiting vinden is er niet meer bij, en we zullen die aansluiting niet terugvinden door een nieuwe partij op te richten die vindt dat ze een recht heeft de nieuwe president te leveren. Op dat punt maken de milieuactivisten zich illusies. Op dit moment moeten we onderaan beginnen met heropbouwen. Wat mij interesseert is hoe het maatschappelijk middenveld kan bereiken dat het zichzelf opnieuw vormgeeft, een nieuwe definitie geeft van zijn eigen territorium, dat wil zeggen van zijn afhankelijkheden en dus van zijn belangen, connecties, klassenverwantschappen... Zo moeten we het geheel opzetten. Daarna komen er partijen, en vervolgens verkiezingen waarbij je op die partijen kunt stemmen, maar dat is een proces van jaren.

We zitten in een buitengewone situatie met de volledige desintegratie van de verbondenheid waarop de politiek ongeveer twee eeuwen lang berustte, en die zich vertaalde in de strijd tussen liberalen en socialisten. Daar zijn vele, uiteenlopende redenen voor, bijvoorbeeld de rol van de sociale media. Maar ik denk dat ondanks alles het nieuwe klimaatregime, dat we  niet benoemen en dat we niet erkennen als het fundamentele probleem, het zwaarst weegt op onze politieke emoties. De brandende kwestie gaat niet meer over het produceren en verdelen van rijkdom; vandaag gaat het over wat het productiesysteem omvat, omringt, mogelijk maakt, een zaak die veelomvattender en belangrijker is dan het systeem zelf. Maar wie ben ik om een nieuwe klasse in te voeren? Ik ben niemand, ik benoem gewoon... Het concept dat ik benoem, maakt het echter mogelijk om de milieuactivisten een hart onder de riem te steken en fier te zijn. (pagina 61-63)

Klik hier voor de opnames van de gesprekken die Nicolas Truong met Bruno Latour voerde.

Lees ook: Oog in oog met Gaia : acht lezingen over het Nieuwe Klimaatregime (2017), Waar kunnen we landen? : politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaatregime (2018), Het parlement van de dingen : over Gaia en de representatie van niet-mensen (2020), Wij zijn nooit modern geweest : pleidooi voor een symmetrische antropologie (1991/2016) en Waar ben ik? lockdownlessen voor aardbewoners (2021)

Terug naar Overzicht alle titels

Michel Serres 2

De parasiet
Boom 2023, 396 pagina's - € 29,90

Oorspronkelijke titel: Le parasite (1980)

Wikipedia: Michel Serres (1930-2019)

Korte beschrijving
Een originele en complexe filosofische verhandeling over de parasitaire aard van al het leven op aarde. Leven betekent dat je neemt en er niets of weinig voor teruggeeft, stelt Michel Serres. Dat geldt voor microscopisch kleine wezens, maar ook voor dieren, kinderen, landbouwers, politici en filosofen. Kenmerkend voor dit parasitaire leven is ondankbaarheid of het uitblijven van compensatie, maar door zijn afzijdige positie kan de parasiet ook zaken in beweging zetten, veranderen en vernieuwen. Het boek zelf is eveneens parasitair; het wordt gevoed door de verhalen van fabelvertellers, ideeën van filosofen als Leibniz en Rousseau en de Bijbel. In zeer intelligente, talige en beeldende stijl geschreven. Met annotaties en een voorwoord van René ten Bos. Met enkele schema’s. Enkel geschikt voor geoefende lezers.  Michel Serres (1930-2019) was een beroemde Franse filosoof en wetenschapshistoricus. Hij schreef vele boeken. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven en won verschillende literaire prijzen.  'De parasiet' werd oorspronkelijk gepubliceerd in 1980.

Tekst op website uitgever
In hoogst originele, literaire stijl beschrijft filosoof Michel Serres waarom wij allemaal parasieten zijn

In De parasiet laat de Franse filosoof Michel Serres zien dat het leven door en door parasitair is. Leven betekent dat je neemt en er niets of weinig voor teruggeeft. Dat geldt voor kleine microscopische wezens, maar ook voor dieren, kinderen, belastingadviseurs, landbouwers, filosofen, politici en managers. Kenmerkend voor het parasitaire leven is ondankbaarheid of het uitblijven van compensatie. Toch blijft Serres niet hangen in moraliseringen. Door zijn afzijdige positie kan de parasiet zaken in beweging zetten, veranderen en vernieuwen. Zonder parasieten zouden we leven in een vermoeiend paradijs waar nooit iets gebeurt.

De tekst van Serres is zelf ook parasitair. Hij teert op de verhalen van grote fabelvertellers als Aesopus en La Fontaine, op de ideeën van filosofen als Leibniz en Rousseau, en op de Bijbel. Dit komt ook naar voren in de literaire en lyrische stijl waarmee deze parasietenmaaltijd wordt opgedist.

De Parasiet is vertaald door René ten Bos, die samen met Arjen Kleinherenbrink de inleiding verzorgde.

‘De mens is de universele parasiet, omdat hij als gast leeft op kosten van de aarde, de planten en de dieren.’ - – René ten Bos

Michel Serres (1930-2019) was lid van de Académie française en hoogleraar aan Stanford University en gold in Frankrijk als een van de grootste geleerden op het terrein van de filosofie en wetenschapsgeschiedenis. Hij publiceerde tientallen boeken over uiteenlopende onderwerpen. In Nederlandse vertaling verschenen eerder Muziek (2012) en De wereld onder de duim (2014).

Fragment uit (de) Inleiding (van René ten Bos en Arjen Kleinherenbrink)
Le parasite, dat in 1980 in Parijs verscheen, is zelf een parasitair boek. De lezer die zware filosofie verwacht zal meteen merken dat het boek helemaal niet lijkt te beginnen met een filosofisch betoog. Het gaat over ratten die knabbelen en knagen aan de resten van een ortolaan die na de maaltijd van een dorpse belastinginner op tafel zijn achtergelaten. Het beeld is ontleend aan een fabel van Jean de la Fontaine (1621-1695), een auteur met wie Serres in het hele boek in gesprek lijkt te zijn. Daarbij veronderstelt hij, niet ten onrechte, dat Franse lezers bekend zijn met deze verhalen. Dat wordt niet gedaan in deze Nederlandse editie. Bij de vertaling wordt in eindnoten steeds de titel van de fabel waar het om draait vermeld en kort uitgelegd wat de pointe van de fabel is. Daarbij wordt steeds verwezen naar de fraaie Nederlandse editie De fabelen van La Fontaine uit 1980. Deze vertaling verscheen voor het eerst in 1871 en werd, mede door de fantastische illustraties van Gustave Doré (1832-1883) die in het boek zijn opgenomen, immens populair.
  Serres parasiteert dus op La Fontaine, maar ook op diens tijdgenoot Molière (1622-1673), op de Bijbel en op talloze andere teksten. De lezer komt opvallend weinig teksten tegen van filosofen, alsof Serres zichzelf willens en wetens naar de filosofie heeft willen plaatsen. In ons taalgebied bedacht de bekende Brabantse filosoof Cornelis Verhoeven (1928-2001) ooit de term 'parafilosofen' voor filosofen die buiten iedere filosofische school wilden blijven, iets wat ons naadloos van toepassing lijkt te zijn op Serres. Een parafilosoof parasiteert niet zozeer op de filosofie, maar vooral op literatuur, kunst en, zeker in het geval van Serres, op wetenschap en religie. Al deze domeinen vervlecht Serres in zijn tekst, en de lezer zou op het eerste gezicht kunnen denken dat dit allemaal weinig te maken heeft met filosofie. Inderdaad, een boek dat naast de filosofie staat.
  Schijn bedriegt echter. In de eerste plaats bevat het intermezzo een uitvoerige bespreking van Jean-Jacques Rousseau, een volgens Serres bij uitstek parasitaire filosoof en mislukte componist. De grote filosoof wordt neergezet als erbarmelijke denker die zijn hele leven slechts in het gevlij probeerde te komen bij adellijke dames. Het mooie is dat hier een filosoof niet in een filosofisch licht, maar in een 'parafilosofisch' licht wordt geplaatst, iets wat volgens gangbare filosofische normen helemaal niet mag. Je moet volgens die normen de argumenten en stellingen uit de teksten van andere filosofen als uitgangspunten gebruiken voor je eigen theorievorming en juist niet hun (auto)biografie. Serres antwoordt hierop dat een filosoof als Rousseau zichzelf volledig inzette en zelfs uitputte in zijn beschrijving van zijn eigen leven. In zo'n geval is het heel goed mogelijk dat we juist in een autobiografie de kern van iemands denken kunnen ontwarren. (pagina 15-16)

Lees ook: De wereld onder de duim : lofzang op de internetgeneratie! (uit 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Kees van den Bos 2

Waarom mensen radicaliseren : hoe waargenomen onrechtvaardigheid radicalisering, extremisme en terrorisme aanwakkert
Prometheus 2019, 396 pagina's  - € 9,90

Wikipedia: Kees van den Bos (1965)

Korte beschrijving
De ervaring van onrechtvaardigheid kan leiden tot radicalisering en extremisme. Dat is de belangrijkste stelling van hoogleraar psychologie en recht Kees van den Bos. Radicalisering, extremisme en terrorisme ziet hij vooral als een gevolg van psychologische processen. Mensen die vinden dat zij of hun groep slachtoffer zijn van onrechtvaardige verhoudingen, kunnen radicaliseren als zij onzeker zijn en zichzelf niet corrigeren. Die waargenomen onrechtvaardigheid hoeft niet objectief vast te staan, maar autoriteiten die radicalisering willen bestrijden, doen er goed aan die gevoelens serieus te nemen. Het boek leunt zwaar op sociaal-psychologisch onderzoek. Van den Bos ontwerpt een theoretisch model, waarin de praktijk van radicalisering soms ver weg lijkt. Hij bouwt zijn betoog stap-voor-stap op. Van den Bos wil een breed publiek aanspreken, maar daarvoor is dit boek te abstact en academisch. De doorzettende lezer kan wel veel inzichten in radicalisering verwerven. Ook geeft hij adviezen over wat er met name tegen beginnende radicalisering te doen is. Met eindnoten, een literatuurlijst en register op persoonsnamen. Met een uitgesproken, goed onderbouwde visie is dit boek een interessante bijdrage aan het actuele debat over radicalisering en terrorisme.

Tekst op website uitgever
In Waarom mensen radicaliseren toont Kees van den Bos aan dat radicalisering van moslims, rechts-extreme groeperingen en links-extreme individuen wordt aangewakkerd door waargenomen onrechtvaardigheid. Dit komt omdat waargenomen onrechtvaardigheid niet alleen maar een indruk is van mensen, maar als ‘echt’ aanvoelt. Als iets als echt onrechtvaardig wordt ervaren, dan leidt dit vaak tot boosheid en vervolgens tot radicaal en extremistisch gedrag. Dit boek beoogt radicalisering, gewelddadig extremisme en terroristisch gedrag te verklaren, zodat we het kunnen voorspellen en, waar mogelijk, voorkomen of verminderen. Hiertoe moeten we radicaliserende personen serieus nemen en zorgvuldig nagaan hoe zij de wereld waarnemen. Kees van den Bos geeft niet alleen een wetenschappelijke analyse van radicalisering, maar schetst ook hoe belangrijk het is om radicaliserende personen te wijzen op hun serieuze verantwoordelijkheden ten aanzien van een democratische rechtsstaat. 

Kees van den Bos is hoogleraar sociale psychologie en hoogleraar empirische rechtswetenschap aan de Universiteit Utrecht. 

‘Ik heb van dit boek genoten! Wat een helder en overtuigend betoog. Door de systematische aandacht voor de rol die waargenomen onrechtvaardigheid speelt in radicalisering van mensen levert dit boek een belangrijke bijdrage aan het debat en de versnipperde literatuur over radicalisering, deradicalisering en terrorisme. Het overzicht en de concrete handvatten zijn echt heel erg verrijkend.’ Beatrice de Graaf 

‘In deze tijd verscherpt het debat rond radicalisering. Terroristen lijken te gemakkelijk hun doel te bereiken: angst zaaien. Kees van den Bos verschaft ons een helder en goed gefundeerd inzicht in oorzaken en achtergronden van radicalisering, extremisme en terrorisme. Met deze studie bewijst hij een waardevolle dienst aan onze samenleving.’ Alex Brenninkmeijer

Fragment uit 12 Discussie - Hoe verder?
Aan het einde van dit boek wil ik benadrukken dat mijn visie op radicalisering ook omvat hoe ik als persoon aankijk tegen gewelddadig extremisme en terrorisme dat voorkomt uit radicaliseringsprocessen van moslims, extreemrechts en extreemlinks. In mijn benadering heb ik de psychologie van waargenomen onrechtvaardigheid geïntegreerd met hoe deze waarnemingen worden beïnvloed wanneer mensen onzeker zijn en hun egocentrische impulsen onvoldoende kunnen corrigeren. Zo ontstaat een beeld van waarom mensen kunnen radicaliseren en welke invloed waargenomen onrechtvaardigheid heeft op uiteenlopende radicaliseringsprocessen.
  Je zou kunnen zeggen dat ik Karl Poppers benadering van de wetenschap heb gevolgd in dit boek. Ik heb zijn ideeën van nauwgezet wetenschappelijk denken omarmd en tegelijkertijd gewezen op de beperkingen van wat onderzoeksresultaten ons kunnen leren over radicalisering. Dit is ook in overeenstemming met Poppers idee dat de wetenschap geen feiten produceert, maar voorlopige inzichten. Ik sta achter Poppers kritische benadering van de wetenschap en besef dus dat ik de medewerking van andere wetenschappers, geleerden en praktijkmensen nodig heb om mijn ideeën en inzichten verder aan te scherpen en te ontwikkelen.
  Daarnaast sta ik vierkant achter Poppers uitspraak dat optimisme ene morele plicht is bij onderzoek naar complexe verschijnselen zoals radicalisering. Bovendien heb ik mij laten inspireren door het belang dat hij hecht aan open samenlevingen. Vanuit deze inspiratiebronnen heb ik mijn kijk op de wetenschap van radicalisering verder ontwikkeld door op zoek te gaan naar de bronnen van radicalisering. Dit is op lange termijn waarschijnlijk de meest kansrijke manier om radicalisering te onderzoeken en mogelijk te voorkomen en te bestrijden.
  Bij de ontwikkeling van mijn visie op radicaliseringsprocessen heb ik mijn achtergrond als onderzoeker op het gebied van de experimentele sociale psychologie gecombineerd met mijn kennis van de openbare orde en mijn ideeën over open, democratische samenlevingen. Ik besef dat mijn wetenschapsbenadering ook nadelen heeft en dat wetenschappelijke methoden soms belangrijke nuancering behoeven. Tegelijkertijd denk ik ook dat mijn benadering van de wetenschap van radicalisering belangrijke voordelen heeft. (pagina 310-311)

Lees ook: Elkaar eerlijk behandelen : wantrouwen, polarisatie en complotdenken voor zijn (uit 2023)

Terug naar Overzicht alle titels

Kees van den Bos

Elkaar eerlijk behandelen : wantrouwen, polarisatie en complotdenken voor zijn
Boom 2023, 224 pagina's  - € 34,90

Wikipedia: Kees van den Bos (1965)

Korte beschrijving

Tekst op website uitgever
Elkaar eerlijk behandelen richt zich op maatschappelijke conflicten in onze democratische rechtsstaat. Hiertoe wordt bestudeerd hoe een oprecht eerlijke behandeling (‘waargenomen procedurele rechtvaardigheid’) in interacties tussen burgers en belangrijke sociale instituties (zoals de overheid, het recht en de wetenschap) kan bijdragen aan het voorkomen van onterecht wantrouwen, oplaaiende maatschappelijke polarisatie en overdreven achterdochtig denken. Dit boek bespreekt de resultaten van vijftig jaar onderzoek naar deze belangrijke zaken.

In zijn analyse gaat Kees van den Bos na hoe en waarom waargenomen procedurele rechtvaardigheid goede mogelijkheden biedt om maatschappelijk ongenoegen te voorkomen. Het gaat erom dat mensen op een eerlijke en rechtvaardige manier worden behandeld. Dat er beleefd en met respect met hen wordt omgegaan en dat er serieus naar hun mening wordt geluisterd door competente autoriteiten die aangeven dat mensen ertoe doen in hun leefomgeving en in de samenleving. Dit kan helpen om belangrijke gevallen van wantrouwen te herstellen, conflicten tussen gepolariseerde groepen te temperen, en sterk achterdochtige ideeën over samenzweringen door elites of andere autoriteiten in deze wereld te voorkomen.

Op een gedegen en toegankelijke wijze geeft de auteur richting aan het begrijpen van deze kwesties en bespreekt hij meetinstrumenten, aandachtspunten, vervolgonderzoek en mogelijke gedragsinterventies.

Kees van den Bos is hoogleraar Sociale Psychologie en hoogleraar Empirische Rechtswetenschap aan de Universiteit Utrecht. Zijn onderzoek richt zich op maatschappelijke conflicten in onze democratische rechtsstaat. Samen met collega’s bestudeert hij fundamentele vragen over het ervaren van (on)rechtvaardigheid, moraliteit, vertrouwen, spanningen tussen groepen en culturen, pro-sociaal gedrag en radicalisering. Inzichten uit dit onderzoek worden toegepast in belangrijke maatschappelijke contexten, in het bijzonder op het gebied van het recht, sociaal conflict en de samenleving.

Fragment uit

Lees ook: Waarom mensen radicaliseren : hoe waargenomen onrechtvaardigheid radicalisering, extremisme en terrorisme aanwakkert (uit 2019)

Terug naar Overzicht alle titels