Anselmus Poneli

Het Toekomst manifest
Aspekt 2012, 384 pagina's - € 14,95


Website Anselmus Poneli (1954)

Korte beschrijving
Dit boek is, volgens het omslag, 'een stevige kritiek op de westerse wereld en een symbiose van politiek, ideologie, spiritualiteit, filosofie én toekomst'. Het is ontegenzeggelijk waar dat de schrijver het goed met de wereld voor heeft, en dat roept gevoelens op van sympathie. Hij omschrijft zijn boodschap als 'de theorie van leven = gelijk'. Daartoe heeft hij de nodige populaire secundaire literatuur doorzocht op gedachten die passen bij zijn kritiek op de huidige en zijn droom van een betere wereld. Maar het blijkt telkens weer dat hij de vele vakgebieden die hij daarbij betreedt, zelf vaag en uit de verte kent. Niet alleen economie en politiek, maar ook sociale problemen, religie en spiritualiteit komen aan de orde. Met talrijke grijze tekstkaders waarin aspecten nader worden besproken, een aantal afbeeldingen en figuren in zwart-wit, eindnoten en een register.

Fragment uit (de inleiding) Niks (gedeeltelijk) (pagina 9-10)
Ik voel me géén socialist, geen liberaal en ook geen christen; ik voel me géén boeddhist, geen democraat, geen hindoe en ook geen katholiek; géén republikein, geen moslim, geen communist en zelfs geen atheïst. Ik voel me eigenlijk niks.
Ik ben na mijn studie een architectenbureau begonnen en heb wat vermogen opgebouwd; heb me bekwaamd in de beeldende kunst en heb over de wereld gereisd om met eigen ogen te zien hoe het gaat. Het gaat niet zo goed.
Ik ben geen pessimist, eerder een grote optimist, maar de wereld is snel aan het veranderen. En niet helemaal in de goede richting. Ik heb me verdiept in alles wat met die wereld te maken heeft, in haar economie, haar politiek, in wereldgodsdiensten, in eigentijdse spiritualiteit, in metafysica, biologie, psychologie, geschiedenis en nog veel meer. Heb vele, soms zeer specialistische boeken verslonden, zit tjokvol informatie, met een hoofd dat soms dreigt te exploderen. En toch voel ik me eigenlijk niks…

Ik mis visie. Ik mis de verbinding tussen al die informatie in dat hoofd. Ik mis een goede kijk op wat ‘leven’ is, nadat ik de katholieke bril heb afgezet die mijn jeugd heeft gesierd. De hindoeïstische en zelfs de boeddhistische, bleken me niet te staan; en de eigentijds-spirituele zat me niet echt lekker… Brillen zijn me ook teveel gekleurd. Ik wil een héldere, meer realistische blik op het leven; misschien vooral omdat ik hoop zo antwoorden te vinden die ik ontbeer; die mijn kijk op de wereld kunnen relativeren én verfraaien. Die me een drive kunnen geven om ergens in te geloven, al is het maar in vooruitgang.  En dus heb ik Het Toekomst Manifest geschreven. Niet om gelijk te krijgen; de hemel beware me! Nee, om na te denken. Om alle informatie die als los zand in mijn hoofd hangt een plaats te geven. Want wijsheid gaat om de samenhang der dingen.
Het uiteindelijke doel is beschaving, omdat beschaving automatisch impliceert dat ze een mooie toekomst heeft. Opdat mijn gedachten anderen kunnen inspireren:

Terug naar Overzicht alle titels

Waarden van Stavast

Van juni 2013 tot januari 2014 kwam binnen de Bibliotheek Oss een groep volwassenen elke drie weken samen om te spreken over de 'ten virtues for the modern age' van filosoof Alain de Botton. Tijdens elke bijeenkomst stond een van die tien deugden/waarden centraal. Dit gesprek had als overkoepelende naam Wijsheid in crisistijd.

Op donderdag 16 januari 2014 werd tijdens de reguliere bijeenkomst van de Lezers van Stavast ingegaan op deze tien deugden. Er zit een overlap qua thema's en boeken die in dat verband gelezen kunnen worden. Hieronder de presentatie die deze avond als leidraad voor het gesprek werd gebruikt.

Homepage Achtergrondartikelen

Rob Riemen 2

De universiteit van het leven : gesprekken met Jordi Savall - Peter Mayer - Louis Begley - Frido Mann - Bernard Haitink - Todd Gitlin - Ismael Serageldin - Russell Sherman - Simon Schama - Avishai Margalit - Prins El Hasan Bin Talal - Nuria Schoenberg-Nono - Philippe de Montebello - Benedetta Craven - Antonio Damasio - André Schiffrin - David Dubal - Andreas Landshoff - Toon Riemen (Nexus 65)
Nexus instituut 2013, 199 pagina's - € 34,50

Wikipedia: Rob Riemen(1962)

Korte beschrijving
De vijfenzestigste aflevering van het essayistische tijdschrift in boekvorm Nexus. Rob Riemen, die in 1991 het tijdschrift Nexus heeft opgericht en sinds 1994 oprichter-directeur van het Nexus Instituut is, sprak met negentien vrienden in Europa, Amerika en het Midden-Oosten die allemaal de vijfenzestig gepasseerd zijn. Het zijn uitgevers, musici, schrijvers, filosofen, wetenschappers en een vakbondsman; mensen met een intellectuele, politieke of artistieke passie, die met hun uitzonderlijke talenten faam hebben verworven. Zij hebben een lange en uitzonderlijke levensreis achter de rug en zijn bij uitstek in staat antwoord te geven op de belangrijke vraag die in elk gesprek centraal stond: wat heeft het leven je geleerd? De Griekse filosoof Socrates vroeg eens: 'Als je alle boeken hebt gelezen, maar je kent jezelf niet, wat weet je dan?' Welk soort kennis hebben de negentien levensreizigers onderweg opgedaan? Wat geven zij aan inzicht en ervaring door aan ons, de lezers, die in zekere zin allemaal hun erfgenamen zijn? De levensverhalen, zo verscheiden van kleur en toon, zijn een onvergetelijk zelfportret, vol melancholie, humor, verontwaardiging, bemoediging en troost. Een unieke groep mensen laat ons delen in de wijsheid die zij hebben opgedaan aan de: 'de universiteit van het leven'.

Fragment uit het gesprek met Antonio Damasio
Er is onvoldoende leiderschap op het terrein van allerlei zaken die intellectueel van grote waarde zouden kunnen zijn voor mensen. Dat maatschappelijk leiderschap kan alleen komen van leiders die gevoelig zijn voor deze waarden en dat zijn er helaas maar weinig. Dat komt onder andere doordat de regerende klasse is gaan denken dat alles wat wetenschappelijk is en bestaat uit ingewikkelde berekeningen, ons verder helpt dan de inzichten van de literatuur en de filosofie. Dat is natuurlijk niet zo, maar daardoor zijn we wel in de waan gebracht dat alle problemen eigenlijk alleen maar economische problemen zijn. En dan zijn er ook nog de politici die wellicht de beste bedoelingen hebben, maar de problemen niet weten op te lossen en ook geen greep op een oplossing kunnen krijgen, omdat de ermee samenhangende conflicten zo hevig zijn. Hier in Amerika is de president vrij machteloos. Maar dat is het Congres ook. Dus ook al win je, je hebt nooit de macht om de problemen echt op te lossen. Daardoor worden al die problemen steeds maar doorgegeven van jaar op jaar, van generatie op generatie. Als er dan een serieuze economische crisis ontstaat, wordt het steeds moeilijker prioriteit te geven aan zaken die vervolgens als een luxe worden beschouwd: romans, theater, het cultureel erfgoed, dat is dan opeens allemaal 'luxe'. En bovendien wordt het idee gecultiveerd dat we al die cultuur helemaal niet nodig hebben, omdat we al de wetenschap en de technologie hebben om alles voor ons op te lossen. En dat is een vergissing. (pagina 134)

Antonio Damasio is o.a. bekend van het boek Het gelijk van Spinoza : vreugde, verdriet en het voelende brein (2008)

Brands Boeken
Op zondag 12 januari 2014 sprak Wim Brands in zijn tv-boekenprogramma met Rob Riemen over dit boek.

Terug naar Overzicht alle titels

Leonard Mlodinow

Stiekeme signalen : je wordt beïnvloed en je weet het niet
Maven 2013, 311 pagina's - € 20,--

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Subliminal : how your unconscious mind rules your behavior (2012)

Wikipedia: Leonard Mlodinow (1954) en zijn website.

Korte beschrijving
We zijn allemaal in het bezit van een onbewust of 'subliminaal' leven dat zich parallel aan onze bewuste gedachten en gevoelens afspeelt en daar een sterk effect op heeft. Het beïnvloedt niet alleen welk merk wasmiddel we kopen, maar bijvoorbeeld ook welke partner we kiezen. Dankzij verfijnde nieuwe technologieën kunnen we het subliminale brein ('sub liminus' betekent 'onder de drempel') steeds beter bestuderen. Het boek bestaat uit twee delen: 'Het dubbelgelaagde brein', dat een ontdekkingsreis is door onze evolutionaire erfenis, en 'Het sociale onbewuste', waarin verkend wordt hoe de subliminale programmering ons sociale leven beïnvloedt. De auteur, een theoretisch natuurkundige, maar ook scenarioschrijver en bestsellerauteur, schrijft helder en met humor. Het gevolg is een interessant en toegankelijk boek voor iedereen die meer wil weten over het onbewuste. De Nederlandse vertaling is prima. Ondanks een wetenschappelijke term hier en daar, is het boek goed leesbaar voor een breed publiek. Achterin is een bibliografie per hoofdstuk opgenomen.

Fragment uit 10. Het zelf
Ik heb met het schrijven van dit boek geprobeerd de vele manieren waarop de onbewuste geest ons helpt te verhelderen. De mate waarin mijn innerlijke onbekende zelf mijn bewuste geest leidt, was voor mij ene grote verrassing. Een nog grotere verrassing was het besef hoe reddeloos ik zou zijn zonder mijn onbewuste. Maar van alle voordelen die ons onbewuste biedt, waardeer ik deze het meest. Ons onbewuste is op zijn best wanneer het ons helpt een positief en liefdevol zelfbesef te vormen, een gevoel van macht en controle in een wereld vol machten die veel groter zijn dan de louter menselijke. De kunstenaar Salvador Dalí zei ooit: 'Elke ochtend bij het ontwaken ervaar ik een ultiem genot: het genot Salvador Dalí te zijn, en ik stel mezelf, stom verwonderd, de vraag welk wonderbaarlijk ding zal hij vandaag doen, deze Salvador Dalí?' Misschien was Dalí een lieve man, en misschien was hij een onuitstaanbare ongelooflijke egoïst, maar zijn ongeremde en onbeschaamd optimistische kijk op zijn toekomst heeft iets prachtigs. (pagina 283)

Terug naar Overzicht alle titels

Joke Hermsen 2

Kairos : een nieuwe bevlogenheid
De Arbeiderspers 2014, 310 pagina's - € 19,95

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Wikipedia: Joke J. Hermsen (1961) en haar website

Korte beschrijving
In deze nieuwe essaybundel gaat gelauwerd auteur en denker Hermsen, na haar betoog voor rust en stilte in de prijswinnende essaybundel 'Stil de Tijd', in op 'Kairos': god van het geschikte moment, ofwel de (niet-lineaire) tijdservaring. In tien essays en een nawoord komt een nieuwe tijdsethiek in relatie tot filosofen zoals Nietzsche, Arendt en Heidegger, auteurs zoals Mann en Woolf, en ook tot kunst, cultuur, onderwijs en de filosofie uitgebreid aan bod. Aangezet door de crisis pleit Hermsen voor bedachtzaamheid, concentratie en aandacht, en dit is voor alles een hoopvol betoog. Soepel geschreven, op hoog niveau, uitdagend en inspirerend, maar niet gewrocht of overdreven moeilijk. Thema, opzet en onderwerp zullen desondanks natuurlijk vooral een hoger opgeleid en intellectueel publiek aanspreken. Voorzien van zwart-witillustraties, een 'abecedarium', uitgebreide literatuurlijst en index.

Tekst op website over dit boek
Begin februari 2014 verschijnt mijn nieuwe boek: 'Kairos. Een nieuwe bevlogenheid'.

In Stil de tijd noemde Joke J. Hermsen stilte, rust en wachten voorwaarden voor werkelijke creativiteit en helder nadenken. Maar hoe komen we na de rust weer in beweging?

In Kairos, een nieuwe bevlogenheid keert Hermsen zich tegen het ‘technocratische denken’ en houdt ze een filosofisch pleidooi voor de nieuwe bevlogenheid van de homo empathicus, die ons doen & denken kan inspireren om een uitweg uit de economische en ecologische crisis te vinden.

Hermsen toont en onderzoekt in dit boek diverse manieren van wishful thinking, zoals het principe van de hoop (Ernst Bloch), het enthousiasme (Kant, Plato en Nietzsche) en het principe van nataliteit (Hannah Arendt).

Tevens beschrijft ze een aantal vindingrijke initiatieven op het gebied van onderwijs, metamodernistische kunst en coöperatieve ecologische netwerken.

Nu de homo digitalis in opkomst is en de verregaande technologisering van de mens een onomkeerbaar feit, is het zaak onze aandacht op het menselijke van de mens te blijven richten. Wat doet de mens van de machine verschillen?

Het antwoord is: creativiteit, empathie en het vermogen opnieuw te beginnen.

Fragment uit 1. De opleving van Kairos
Wij bevinden ons aan het begin van de eenentwintigste eeuw in een tijdperk dat door sommigen niet slechts een overgang, maar zelfs 'een transitie' of 'transformatie' wordt genoemd, omdat de technologische veranderingen zo ingrijpend zijn. We staan bovendien in meerder opzichten op een keerpunt en zullen alle zeilen bij moeten zetten om de nu al bijna onomkeerbare processen op het gebied van klimaat, milieu en ecologie een halt toe te roepen. Daarnaast bevinden we ons in tijden van economische, morele en financiële crises, die we hoe dan ook tot nieuwe 'momenten' van betekenis moeten zien om te buigen. We leven kortom in behoorlijk kairotische tijden en zouden enige aandacht voor dat gezicht van de tijd wel eens goed kunnen gebruiken. Daarvoor zullen we dat andere tijdsconcept eerst opnieuw moeten leren kennen en, belangrijker nog, leren herkennen. Onze complexe en door de sociale media overbezette levens maken het niet eenvoudig om het onderscheid tussen Chronos en Kairos nog te kunnen waarnemen. We laten noodgedwongen onze levens bijna volledig door de kloktijd bepalen, en kennen te weinig momenten van rust, aandacht en alerte bezinning om die gevleugelde Kairos nog eens stevig bij zijn haarlok te grijpen. En toch is dat precies wat ons volgens mij te doen staat.
  Want nu de homo digitalis mobilis en de digitalisering van de wereld onomkeerbare feiten zijn, is het van belang ons denken zo aan te scherpen - zo scherp als het mes waar de weegschaal van Kairos op balanceert - dat we de impact van de digitale transformatie ook kunnen begrijpen en duiden en er vervolgens naar kunnen handelen. Een van de vragen die daarbij opdoemen, is precies de kairotische vraag naar 'de juiste maat'.  Hoe moeten wij ons tot de technologie verhouden, om te voorkomen dat deze met ons aan de haal gaat? Welke houding moeten we ten aanzien van de digitalisering innemen om ervoor te zorgen dat deze niet onze levens gaat beheersen?  (pagina 25-26)
Lezing


Interview op Cobra.be (27 februari 2014) (14:11)

 

Artikel: Boekenweekmotto - 'A novel a day keeps the doctor away' (maart 2014)
Artikel: Kairos - ... lusten en driften in bedwang te houden () zodat er tussen het verlangen en de bevrediging een intermezzo ontstaat waarin we kunnen oefenen, nadenken en tot bezinning komen. (maart 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Dave Eggers

De cirkel
Lebowski Publishers 2013, 445 pagina's - € 22,50

Oorspronkelijke titel: The circle (2013)

Wikipedia: Dave Eggers (1970) en zijn Nederlandse website

Korte beschrijving
De Cirkel is de naam van een enorm softwarebedrijf waar de jonge Mae in dienst treedt. Al snel merkt ze dat dat meer is dan een kille organisatie: de werknemers worden niet gezien als robots of nummers maar als individuen, en omdat iedereen deel uitmaakt van een grote warme gemeenschap, wordt er heel veel prijs gesteld op deelname aan groepsactiviteiten. Mae heeft niet door wat de lezer wel spoedig begrijpt: de enorme sociale druk, het gebrek aan privacy en het blinde positivisme verhullen een organisatie die met haar geavanceerde media-technologie de maatschappij wil gaan beheersen – misschien met de beste bedoelingen, maar toch… Briljante visionaire roman, een soort update van Orwells '1984' die zijn kracht niet alleen aan de boodschap ontleent maar ook aan Eggers' inventiviteit bij de futuristische, maar zeker niet onmogelijke technologische snufjes, zoals een draadloze camera zo klein als een lolly en een in een mens geïmplanteerde 'tracking'-chip. Binnen het huidige privacy-debat een bijzonder actuele roman, maar ook daarbuiten voorbestemd een klassieker te worden. Kleine druk.

Fragment
'Mooi. Kun je dit opdrinken?' De dokter gaf Mae de dikke groene vloeistof die ze had klaargemaakt. 'Het is geen smoothie.'
Mae dronk. De vloeistof was stroperig en koud.
'Goed, je hebt zojuist de sensor opgedronken die op je polsmeter is aangesloten. Hij zat in dat glas.' De dokter klopte Mae vrolijk op de schouder. 'Ik vind dit elke keer weer geweldig.'
'Heb ik hem al ingeslikt'?' vroeg Mae.
'Dat is de beste manier. Als ik hem op je hand leg, ga je aarzelen. Maar de sensor is piepklein en uiteraard biologisch, dus je drinkt hem op zonder daar iets van te merken en dan is het maar gebeurd.'
'Dus de sensor zit al in mijn lichaam?'
'Inderdaad. En nu,' zei de dokter met een tikje op Mae's polsmeter, 'nu staat hij aan. Hij verzamelt gegevens over je hartslag, bloeddruk, cholesterol, temperatuurschommelingen, calorie-inname, de duur en kwaliteit van je slaap, je spijsvertering en nog veel meer. En voor Cirkelaars, vooral voor Cirkelaars zoals jij die soms nogal stressvol werk doen, is het prettig dat hij ook de huidgeleiding meet, zodat je kunt zien of je opgewonden of angstig bent. Wanneer bij een Cirkelaar of een afdeling afwijkende stressniveaus worden gemeten, kunnen we de werklast aanpassen. Het apparaat meet de PH-waarde van je zweet, zodat je weet wanneer je moet hydrateren met basisch water. Het let op je houding, zodat je weet wanneer je van houding moet veranderen. Het zuurstofgehalte in je bloed en weefsels, je hemoglobinegehalte en dingen als het aantal stappen dat je zet. Zoals je weet, raden artsen zo'n tienduizend stappen per dag aan, en hierop kun je zien hoe dicht je in de buurt komt. Loop maar eens door de kamer.'
Op haar pols zag Mae het getal 10.000 en met elke stap die ze zette werd dat lager: 9999, 9998, 9997.
We vragen alle newbies deze tweede-generatiemodellen te dragen; over een paar maanden hebben alle Cirkelaars er een. Het idee is dat we met volledige informatie betere zorg kunnen verlenen. Onvolledige informatie zorgt voor hiaten in onze kennis en vanuit medisch oogpunt leiden hiaten in onze kennis tot fouten en omissies.' (pagina 145-146)

Klik hier voor een greep uit enkele recensies.

Terug naar Overzicht alle titels

Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir

Schaarste : hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen
Maven 2013, 360 pagina's - € 22,--

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Scarcity: why having too little means so much (2013)

Wikipedia: Sendhil Mullainathan (1872) en Eldar Shafir ()

Korte beschrijving
In dit boek bieden Harvard-econoom Sendhil Mullainathan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir een baanbrekend nieuw perspectief op menselijk gedrag. Sleutelwoord: schaarste. Mentale scherpte is de gunstige bijwerking van schaarste; het leeuwendeel van het boek gaat echter over de destructieve gevolgen ervan. Aan de hand van eigen onderzoek en spraakmakende voorbeelden tonen de auteurs aan dat de gevolgen van schaarste veel verder gaan dan tot nu toe bekend. Ze presenteren uiteenlopende gedragsexperimenten die aantonen hoe schaarste het denkvermogen van mensen verlamt. Armoede zorgt er voor dat men moeilijk nieuwe vaardigheden aan kan leren en gebrek aan tijd leidt ertoe dat we steeds onverstandigere beslissingen nemen. Deze inzichten hebben verregaande gevolgen op vele terreinen (onder andere armoedebestrijding, scholing, obesitas, verkeersveiligheid en werkloosheid). Met eindnoten en register. Wat drukke typografie, spaarzaam geïllustreerd. Een belangrijk en vernieuwend boek voor een redelijk omvangrijke lezerskring.

Klik hier voor een artikel van Rutger Bregman over dit boek (De Correspondent, dinsdag 17 december 2013) (Waarom arme mensen domme dingen doen).

Klik hier voor de Introduction (full text, Engels)

Fragment uit 7. Armoede
Een van de dingen waaraan het de armen vooral ontbreekt, is bandbreedte. Door het gevecht om de eindjes aan elkaar te knopen houden ze minder van dit essentiële middel over. Dit tekort is niet van de gebruikelijke psychologische soort, die te maken heeft met een gebrek aan voedingsstoffen of te veel stress vanaf de vroege jeugd waardoor de hersenontwikkeling wordt belemmerd. Evenmin wordt de bandbreedte door armoede blijvend aangetast. De bandbreedte heeft te lijden onder de cognitieve belasting van het dagelijks gevecht om rond te komen; stijgt het inkomen, dan neemt ook de cognitieve capaciteit toe. De bandbreedte van de boeren herstelde zich zodra de betalingen voor de oogst binnen waren. Armoede legt in essentie beslag op een groot deel van de bandbreedte en vermindert de cognitieve capaciteit.
  Voor vrijwel alle aspecten van ons gedrag is bandbreedte nodig. We gebruiken haar om onze kansen bij een speeltje poker te berekenen, de gezichtsuitdrukking van andere mensen te beoordelen, onze emoties in de hand te houden, onze impulsen te onderdrukken, een boek te lezen, creatief te denken. Vrijwel alle hogere cognitieve functies doen een beroep op de bandbreedte. Maar een belasting van de bandbreedte wordt gemakkelijk over het hoofd gezien. Misschien kun  je je het 't beste zo voorstellen: stel dat je met iemand in gesprek bent die duidelijk tegelijkertijd iets anders aan het doen is, surfen op het internet bijvoorbeeld. Als je niet wist wat hij deed, hoe zou hij dan op je overkomen? Duf? Verward? Afwezig? Een belasting van de bandbreedte kan hetzelfde beeld geven.
Als je de armen wilt begrijpen, moet je je dus voorstellen dat je met je gedachten elders bent. Je hebt de afgelopen nacht slecht geslapen en je bent niet zo helder. Het kost veel moeite om jezelf in de hand te houden. Je bent afwezig en raakt snel van streek. En dat elke dag. (pagina 205-206)

Insight: Ideas for Change - Sendhil Mullainathan (18 maart 2013) (1.689 views op 31 december 2013)



TED - Solving social problems with a nudge (februari 2010) (350.267 views op 31 december 2013)
In zijn boek heeft hij het niet expliciet over nudge, als een manier om mensen de 'goede' dingen te laten doen, maar impliciet wel. Dit filmpje is een vooraankondiging van zijn boek over Schaarste.



Debat in Nederland
Verslag bezoek Eldar Shafir aan de Balie Amsterdam 11-12-2013
Een tip van een Lezer van Stavast: Are poor people stupid? Duur: 7:34.

Artikelen: Gemeentes eisen dat het kabinet een eind maakt aan het 'regelcircus'.  (oktober 2015) en Een nieuwe lente: Should I stay or should I go?  (maart 2018) en Identiteit kan gebruikt worden om verdeeldheid te zaaien, maar het kan tevens gebruikt worden om mensen te verenigen  (maart 2019)

Terug naar Overzicht alle titels