zondag 16 februari 2020

Andreas Kinneging

De onzichtbare maat : archeologie van goed en kwaad
Prometheus 2020, 640 pagina's -

Wikipedia: Andreas Kinneging (1962)

Tekst op website uitgever
Mateloosheid. Dat is hét kenmerk van de moderne tijd. Die staat daarmee haaks op de grote Europese Traditie, die teruggaat op Athene en Jeruzalem. Want in die Traditie gaat het om de juiste Maat, maathouden, maatvoering, matigheid. De kerngedachte is dat de juiste Maat te vinden is in de werkelijkheid, al is ze niet zichtbaar. Men moet er oog voor hebben. Er is een juiste maat in kleding, een juiste maat in eten en drinken, een juiste maat in werken en ontspannen, in vreugde en verdriet, in vrijheid en gelijkheid, ja, in alles. Tact is een vorm van maatvoering. Redelijkheid is dat ook. Goed en kwaad zijn uiteindelijk niets anders dan maat houden.
Dit inzicht, deze wijsheid, is weggevaagd door de ideologieën van de Verlichting en de Romantiek, die de moderne wereld domineren. Het zijn beide ideologieën van de oneindigheid, dat wil zeggen mateloosheid. De Verlichting zoekt het heil in de eindeloze economische en technologische vooruitgang, de oneindige bevrediging van de begeertes. De Romantiek zoekt het geluk in eindeloos experimenteren en de eindeloze introspectie, op zoek naar het oneindige Zelf.
Het gevolg is een wereld die uit het lood is geslagen en een mens die niet weet waar hij het zoeken moet. Terwijl het zo eenvoudig is: de juiste Maat.
Onze voorouders wisten het. Wij zijn het vergeten. Dit boek stoft de Traditie af en brengt haar weer tot leven.

Prof. dr. Andreas Kinneging (1962) is hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden. Met zijn boek Geografie van goed en kwaad won hij de Socrates Wisselbeker voor het beste filosofieboek van 2006.

Voorpublicatie: De onzichtbare maat : essay De verbleekte idealen van de Verlichting en de Romantiek (Groene Amsterdammer februari 20200)

Fragment uit

Artikel: Andreas Kinneging: ‘De mateloze mens verkeert in een morele crisis’ (Volkskrant 14 februari 2020)

Terug naar Overzicht alle titels

Angela Saini

Superieur : de terugkeer van de rassentheorie
Ten Have 2020, 336 pagina's € 22,99

Oorspronkelijke titel: Superior : the return of race science (2019)

Wikipedia: Angela Saini (1980)

Korte beschrijving
In de eerste helft van de twintigste eeuw was denken over de mens in termen van rassen nog de gewoonste zaak van de wereld, al of niet in het verlengde van kolonialisme, imperialisme en fascisme, ook als rechtvaardiging voor allerlei kwalijke praktijken. BBC-journaliste Angela Saini dacht dat het na de Holocaust wel definitief gedaan zou zijn met rassentheorieën – maar niets blijkt minder waar, ook al vormen ze overduidelijk geen mainstream-wetenschap meer. Aanhangers van rasconcepten blijven zich actief in actuele beleidsdiscussies mengen zoals de vraag of positieve discriminatie aan universiteiten wel zin heeft, of het Human Genome Project steun verdient en of bepaalde bevolkingsgroepen hun eigen medicijnen behoeven. Wetenschappers die vasthouden aan ras als verklaring voor verschillen in intelligentie en dergelijke, vinden elkaar al decennia in het tijdschrift Mankind en meer recent in de Verenigde Staten bij de extreemrechtse altright-beweging. Sommige wetenschappers en gewone burgers blijken onbeleerbaar, maar hoeveel dreiging daarvan uit gaat, weet de wat overdrijvende Saini ook niet echt. Het boek is voorzien van een bronnenoverzicht per hoofdstuk. Dit boek had wat beknopter gekund, maar laat zien hoe moeilijk het soms is de motieven van verkondigers te doorgronden.

Fragment uit

Artikel: ‘Er zijn veel mensen die racisme salonfähig proberen te maken’ (NRC Handelsblad 14 febrauri 2020)

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 29 januari 2020

Kwame Anthony Appiah 2

De leugens die ons binden : een nieuwe kijk op identiteit
Uitgeverij Pluim 2019, 335 pagina's - € 24,99

Oorspronkelijke titel: The lies That bind: rethinking identity (2018)

Wikipedia: Kwame Anthony Appiah (1954)

Korte beschrijvingIn vijf hoofdstukken wordt het begrip identiteit uitgebreid verkend op basis van geloof, land, kleur, klasse en cultuur. Elke (sociale) identiteit kent een benaming, normen en bejegening. Er zijn insiders en outsiders, maar ook binnen een groep zijn er vele discussies. De auteur gebruikt zijn eigen onderzoeken en familieverhalen, als Ghanese Engelsman die nu in Amerika woont, en die van anderen om te laten zien dat een identiteit niet eenduidig is. Essentialisme waarbij één identiteit (bijvoorbeeld kleur of religie) mag niet de boventoon voeren. Ideeën kunnen veranderen. Bijvoorbeeld klasse op basis van sociale herkomst die wordt vervangen door meritocratie op basis van individuele verdienste, maar ook daar spelen macht en voorrechten een rol. Het is een misvatting dat mensen met één identiteit in tijd en ruimte een essentie delen. De Engelse identiteit is anders in New York of in het Engeland van de achttiende eeuw. De vormen van identiteit kunnen allemaal vormen van inperking worden als gevolg van begripsmatige misvattingen. De verbindende identiteit volgens de auteur: 'ik ben een mens'. Met onder andere verantwoording, eindnoten en register.

Fragment uit vijfKLasse
Klasse afgedankt?
Aan het begin van dit boek schetste ik drie begripsmatige kenmerken die identiteiten delen. Het eerste was een reeks benamingen en de regels om die aan mensen toe te kennen. Het tweede: de benaming had betekenis voor degenen die haar dragen, zodat deze soms hun gedrag en hun gevoelens bepaalde, op manieren waarvan zij zich al dan niet bewust konden zijn. En het derde: de benaming had betekenis voor de manier waarop de dragers ervan werden bejegend door anderen. (Daarom heeft identiteit zowel een subjectieve als een objectieve dimensie.) In alle drie de domeinen - benaming, normen, bejegening - kan er sprake zijn van polemiek en debat, en in het geval van klasse spreekt dit feit voor zich. Ik ga problemen in elk van deze domeinen onderzoeken: problemen betreffende benaming, wat klasse betekent voor de dragers ervan, en hoe wij de diverse klassen bejegenen die wij benoemen en zodoende erkennen. Intussen zal ik deelnemen aan sommige polemieken en debatten over klasse. (pagina 190-191)


Lees ook: De erecode : hoe morele revoluties plaatsvinden (2016)

Terug naar Overzicht alle titels

woensdag 22 januari 2020

Rolf Dobelli 2

Het nieuwsdieet : omgaan met de overload aan informatie
Spectrum 2020, 203 pagina's- € 18,90

Oorspronkelijke titel: Die Kunst des digitalen Lebens (2019)

Wikipedia: Rolf Dobelli (1966) en de website van de auteur

Tekst op website uitgever
Het dagelijkse nieuws leidt ons af van waar het nu echt om draait, het maakt ons depressief en het laat onze wilskracht verdwijnen. Nu is het moment gekomen om hierbij stil te staan en de juiste stappen te nemen. Een leven zonder een overload aan informatie.

Nieuwsfeitjes geven geen representatief beeld van de wereld waarin we leven. Denk daarbij aan de volgende voorbeelden:

• Terrorisme wordt overschat. Chronische stress is onderschat.

• De val van Lehman Brothers wordt overschat. Fiscale verantwoordelijkheid is onderschat.

• Vliegtuigrampen worden overschat. Immuniteit voor antibiotica is onderschat.

Daarnaast heeft nieuws weinig tot geen invloed op ons leven en vereist het ook geen denkwerk. We zijn dan ook nooit verzadigd als het gaat om het opnemen van nieuws. In tegenstelling tot het lezen van boeken en achtergrondartikelen kunnen we nieuwsfeitjes onbeperkt tot ons nemen, zoals een zak drop.

Rolf Dobelli leeft al vele jaren zonder kranten te lezen en het nieuws te volgen. Volg zijn voorbeeld en je zult merken dat je gelukkiger wordt, helderder denkt, tot waardevollere inzichten komt, betere beslissingen neemt en meer tijd overhoudt voor de belangrijke zaken. Het is absoluut niet makkelijk, maar het is het zeker waard!

Fragment uit 24 Nieuws manipuleert
Vandaag zijn echter twee dingen nieuw. Ten eerste is de hoeveelheid nepnieuws tot in het oneindige gestegen. Een pamflet drukken kostte tenminste nog iets. Digitaal nepnieuws publiceren kost vrijwel niets (tenzij je Google of Facebook ervoor betaalt dat je eigen nepnieuws prioriteit krijgt). Ten tweede is het huidige nepnieuws perfect op de individuele consument afgestemd (microtargeting) waardoor het veel krachtiger is.
  Binnenkort zijn er niet eens mensen nodig om nepnieuws te produceren. Intelligente computerprogramma's kunnen nu al zelf nieuwsberichten schrijven. Zulke automatisch gecreëerde nieuwsberichten zullen in de toekomst perfect op de voorkeuren van de nieuwsconsumenten afgestemd zijn. Zelfs kritisch ingestelde tijdgenoten zullen ze haast niet meer kunnen weerstaan. Of de berichten waar zijn is van ondergeschikt belang, zolang ze maar kliks en dus reclame-inkomsten genereren.
  En vanzelfsprekend blijft het niet bij teksten, artikelen, posts en tweets. Computers genereren nu al foto's en videoclips uit het niets. Vooralsnog zijn ze voor het geoefende oog herkenbaar als kunstmatig nieuws, bijvoorbeeld als een staatshoofd in een video een heel andere tekst in de mond gelegd krijgt met de perfect bijpassende stem, mimiek en gebaren. Maar over een paar jaar zal alleen kunstmatige intelligentie nog herkennen welk nieuws door kunstmatige intelligentie is gegenereerd en welk nieuws niet.
  In het moeras van de nieuwswereld schieten berichten als paddenstoelen uit de grond, waarvan sommige eetbaar zijn en andere giftig. Het wordt steeds moeilijker om de ware verhalen van de leugens te onderscheiden. Daar komt bij dat zelfs gerenommeerde nieuwsorganisaties steeds meer zogenaamde advertorials en native advertising verkopen. Dat zijn betaalde pr-teksten die eruit zien als redactionele teksten. Studies gaan ervan uit dat we de 'inversie' al hebben gehad, dat wil zeggen dat ruim vijftig procent van de inhoud, users en kliks op het internet al fake zijn. Om je maximaal tegen manipulatie te beschermen, kun je het beste helemaal geen nieuws consumeren. Aangenaam neveneffect: je komt dan ook grotendeels van de reclametroep af. Reclame wordt immers bij voorkeur bij nieuws aangeboden en is in feite niets anders dan manipulatie. Reclame wil ons producten aanpraten die we niet nodig hebben of niet kunnen betalen - anders zouden we ze ook wel zonder reclame kopen, Reclame is net zo overbodig als nieuws. Weg ermee.

Take away
Stap uit het moeras van nieuws, het zit vol halve waarheden, extreme meningen, productplacements, pr, propaganda en reclame. Het is veel gemakkelijker om fake news te genereren dan fake books. (pagina 103-105)



Lees ook: De kunst van het heldere denken : 52 denkfouten die je beter aan anderen kunt overlaten (2012) en De kunst van het verstandige handelen : 52 dwalingen die je beter aan anderen kunt overlaten (2013) van Rolf Dobelli en Feitenkennis : 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt van Hans Rosling (2018)

Artikelen die hier deels bij aansluiten: Rolf Dobelli - De kunst in het leven is om twee of drie echte samenhangen uit de zee van ruis te vissen (juni 2013), Waarom ik het nieuws oversla (oktober 2014) én Peter en Greta: Er zijn geen grijze gebieden als het gaat om overleven. (december 2018)

Terug naar Overzicht alle titels



dinsdag 21 januari 2020

Meyrem Almaci

Economie die gelukkig maakt
Polis 2020, 240 pagina's  - € 19,99

Verschijnt maart 2020

Wikipedia: Meyrem Almaci (1976)

Tekst op website uitgever
Economische groei: voor sommigen een fetisj, voor anderen de oorzaak van alle ellende op de wereld. Maar in plaats van te groeien, blijven we vandaag ter plaatse trappelen. In plaats van welvaart te brengen voor iedereen, branden we onszelf en de planeet op. Meyrem Almaci gaat op zoek naar een andere manier om onze economie te doen draaien. Een economie die bijdraagt aan het dagelijkse geluk van mensen, zonder de planeet te ontwrichten. Creativiteit, innovatie en welvaart kunnen perfect samengaan met menselijke waardigheid, levenskwaliteit en duurzaamheid. Meer nog: het gebeurt vandaag al. Meyrem Almaci exploreert de contouren van die nieuwe economie aan de hand van gesprekken met toonaangevende denkers zoals de bedenker van het donutmodel Kate Raworth, politicoloog en professor internationale betrekkingen Jonathan Holslag en UNEP-codirecteur voor de Vergroening van de Financiële markten Simon Zadek. Ondernemers zoals Erwin Ollivier van het autoleasebedrijf Athlon en Tom Duhoux van het gloednieuwe HNST Jeans vertellen hoe zij die nieuwe economie in de realiteit vormgeven. Meyrem Almaci toont dat een economie die gelukkig maakt binnen ons bereik ligt.

Economie die gelukkig maakt is een inspiratiebron voor iedereen die begaan is met de samenleving en economie, en die nieuwsgierig is naar hoe het anders kan.

Fragment uit

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 7 januari 2020

Ivan Krastev & Stephen Holmes

Falend licht : hoe het Westen de Koude Oorlog won maar de vrede verloor
Atlas Contact 2019, 287 pagina's  - € 22,99

Oorspronkelijke titel: The light that failed (2019)

Wikipedia: Ivan Krastev (1965) en Stephen Holmes (1948)

Korte beschrijving
Dertig jaar na de val van de Berlijnse Muur maken de Weense wetenschapper Krastev en de New Yorkse jurist Holmes een kritische balans op van de liberale revolutie die toen plaatsgreep in Oost-Europa. Zij bestempelen de jaren vanaf 1989 als het 'imitatietijdperk' omdat de bevrijde Oost-Europeanen het westers liberale stelsel (vrije pers, rechtszekerheid, verkiezingen) aanvankelijk gretig overnamen. Maar dat bleek schijn. Toen de gehoopte welvaart uitbleef, kregen populisten (bijvoorbeeld Fidesz in Hongarije) de wind in de zeilen, onder andere doordat veel jonge, goed opgeleide Oost-Europeanen naar elders trokken en vanwege de vluchtelingencrisis van 2015. Orban (Hongarije) en Kaczynski (Polen) sloten toen hun grenzen en verzetten zich tegen elke bevoogding vanuit Brussel. Inmiddels toonde Poetin genoeg te hebben van  de nationale vernedering van zijn land. 'Democratie' in Rusland bleek slechts een façade voor zijn macht. Hij kreeg alle ruimte van Trump die een punt zette achter Amerikaans idealisme. Ondanks taai en omslachtig taalgebruik bevat dit boek een belangrijke, lezenswaardige diagnose van de falende liberalisering. Met eindnoten en een register.

Fragment uit Imitatie, en de nadelen ervan
We zijn allemaal uniek geboren. Waarom sterven zovelen van ons dan als kopieën? (Edward Young)
De toekomst zag er gisteren beter uit. Toen geloofden we nog dat het jaar 1989 'een duidelijke scheidslijn tussen het verleden en de toekomst vormde als de Berlijnse Muur een scheidslijn vormde tussen Oost en West.' We vonden het moelijk 'ons een wereld voor te stellen die radicaal beter was dan de onze, of een toekomst die niet overwegend democratisch en kapitalistisch was.' Zo denken we vandaag de dag niet meer. De meesten van ons vinden het tegenwoordig zelfs lastig zich een toekomst voor te stellen - zelfs in het Westen - die onveranderlijk democratisch en liberaal blijft.
  Toen er een einde kwam aan de Koude Oorlog, was de verwachting dat de liberaal-kapitalistische democratie zich wereldwijd zou verspreiden. Het geopolitieke toneel leek gereed voor een voorstelling als Pygmalion van George Bernard Shaw, een optimistisch, moraliserend stuk waarin een professor in de fonetiek er in korte tijd in slaagt een jong bloemenmeisje te leren spreken als de koningin en zich thuis te voelen in hoog gezelschap.
  Enthousiaste waarnemers begroetten de toetreding van het Oosten tot het Westen aanvankelijk met grote instemming, maar zij beseften uiteindelijk dat het spektakel dat zich voor hun ogen afspeelde zich niet voltrok zoals verwacht. In plaats van te kijken naar een uitvoering van Pygmalion leek het of de wereld afstevende op een theaterbewerking van Frankenstein van Mary Shelley, een pessimistische, moraliserende roman over een man die besloot God te spelen door replica's van menselijke lichaamsdelen samen te voegen tot een menselijk wezen. Het gebrekkige monster was veroordeeld tot eenzaamheid, onzichtbaarheid en afwijzing. Jaloers als het was op de onbereikbare voorspoed van zijn schepper keerde het zich met geweld tegen diens vrienden en familie: hij verwoestte hun bestaan en bezorgde hun slechts pijn en verdriet, als getuigenis van een mislukte poging tot menselijke zelfvermenigvuldiging.
  Dit boek wil uit de doeken doen hoe het liberalisme uiteindelijk het slachtoffer werd van zijn aanvankelijke succes in de Koude Oorlog. (pagina 7-8)

Terug naar Overzicht alle titels

dinsdag 17 december 2019

Damiaan Denys

Het tekort van het teveel : de paradox van de geestelijke gezondheidzorg
Nijgh & Van Ditmar 2020, 112 pagina's  -  € 15,--

Verschijnt voorjaar 2020

Wikipedia: Damiaan Denys (19)

Tekst op website uitgever
Er is iets geks aan de hand. Nederland behoort al jaren tot de gelukkigste landen ter wereld. Nooit eerder was de welvaart hoger, rijkdom groter en levenskwaliteit beter. Nederland staat aan de top van de wereld op het gebied van onderwijs, leefomgeving, gezondheid, veiligheid en welzijn. Toch lijden vier op de tien Nederlanders eens in hun leven aan een psychische stoornis, één op de vijf aan een angststoornis en één op de zes aan een depressie. Jaarlijks ondergaan een miljoen mensen therapie voor psychische klachten. We zijn gelukkiger dan ooit, maar ook depressiever dan ooit. We hebben de beste geestelijke gezondheidszorg, maar klagen over verwarde personen, wachtlijsten en een ontoegankelijke psychiatrie.
Hoe kunnen we deze paradox begrijpen? Verwachten we te veel van de psychiatrie? En van het leven? Is de druk om gelukkig te zijn te groot?

Wikipedia: Damiaan Denys (1965)

Fragment uit

Artikel: Psychiaters zijn nu supersterren, wat zegt dat over deze tijd? (NRC, december 2019)

Terug naar Overzicht alle titels