Maaike Schoon

Waarom jij geen huis kan betalen
Uitgeverij Pluim 2026, 254 pagina's - € 22,99

Wikipedia: Maaike Schoon (1984)

Korte beschrijving
Een diepgaand boek over de Nederlandse wooncrisis. Maaike Schoon onderzoekt de oorzaken van de huidige wooncrisis en de grote stijging van huizenprijzen sinds 1995, waarbij de oorzaak ligt bij de waarde van de grond in plaats van de huizen zelf. Het boek verkent onder andere de historische en huidige relatie van Nederlanders met hun land. Schoon gaat in op de transformatie van water naar land in Nederland, de impact van klimaatverandering, de geschiedenis van landaktes in koloniaal New York en de hedendaagse situatie van dakloze vrouwen en kinderen, gecontrasteerd met die van rijke huizenbezitters. Prettig leesbaar en diepgravend geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep.  Maaike Schoon is journalist en presentator van ‘Buitenhof’. Ze schrijft sinds 2019 over de woningmarkt en economische ongelijkheid voor ‘Vrij Nederland’.

Tekst op website uitgever
Hoe kan het dat de huizenprijzen sinds 1995 met 200 procent zijn gestegen? Waarom is land een financieel product, terwijl lucht van iedereen is? Hoeveel is een huis nog waard als het land waarop het staat door klimaatverandering langzaam verdrinkt?

Maaike Schoon gaat op zoek naar de wortels van de huidige wooncrisis. Een wooncrisis die veel minder met huizen te maken blijkt te hebben en veel meer met de grond waarop huizen staan. Van het water dat land wordt in de drooggepompte meren in Holland, via de eerste landakte in koloniaal New York tot de dakloze vrouwen en kinderen en steenrijke huizenbezitters van nu.

Fragment uit (de) Epiloog
Het is uiteindelijk de paradox: betekent eigendom vrijheid, of ongelijkheid? Misschien wel allebei, zeggen wetenschappers. Aan het begin van een cyclus bevordert privé-eigendom van land en vastgoed economische groei, zoals het de slootjes gravende boeren in Noord-Holland welvarend en vooral ook vrij had gemaakt, vrij van despotische leiders, vrij van politieke willekeur. Het heeft naoorlogse generatie enorme voordelen gebracht: een dak boven hun hoofd en vermogensopbouw, rijkdom en zekerheid. De zekerheid om te innoveren, te investeren.
  Maar ergens in de loop der tijd komt er een omslag, als de winsten uit het land alleen nog toevallen aan de mensen die al wat hebben, omwille van de simpele ijzeren natuurwet dat land op een gegeven moment altijd op is. Dan profiteren zij die hebben ten koste van zijn die niet hebben. Dan vergoot het vasthouden aan exclusief eigendom de ongelijkheid en ondermijnt het politieke groei, en brokkelt het vertrouwen in het systeem dat eigendom propageert, verder af, zoals The Economist concludeerde in 2020, toen het vaststelde dat het stimuleren van eigen woningbezit misschien wel de grootste beleidsblunder van de westerse wereld was in de recente geschiedenis.
  Dat is wat er nu gebeurt: Nederlandse kiezers verliezen vertrouwen in de politiek, mede omdat de problemen op de woningmarkt niet worden opgelost, terwijl de ongelijkheid op de woningmarkt toeneemt. Elke keer dat politici zeggen de wooncrisis op te lossen door honderdduizenden betaalbare huizen bij te bouwen, huizen die bovendien vervolgens maar mondjesmaat gebouwd worden, brokkelt dat vertrouwen nog verder af.
  In 2027 is een verzamelinkomen van 120.000 euro nodig om een gemiddeld huis te betalen, wat slechts een op de drie huishoudens heeft, voorspelt De Nederlandse Bank. Woningonderzoeker Calcasa concludeert in 2024 dat de gemiddelde overwaarde 220.000 euro is, in Utrecht en Noord-Holland is dat bedrag nog hoger. Slechts twee procent van het totale woningaanbod is inmiddels te betalen voor een eenverdiener met een modaal inkomen, aldus het CPB.

De reden dat jij geen huis kunt betalen is dat de naoorlogse economische groei, de inkomensstijgingen, het geld dat eenvoudige burgers geleend hebben bij banken daarmee in het voorbijgaan nieuw geld creëerden, de lage rentes van de laatste tien jaar, als die talloze miljarden en miljarden zijn terechtgekomen in de huizenprijzen. Bij een groeiende economie en een toenemende bevolking, stijgt e grondprijs op een gewilde locatie. William Petty zag het al in 1662, maar waar de winsten van die waardestijging moesten eindigen, was voor William Petty, zelf grootgrondbezitter in Ierland, geen economisch dilemma. Dat was het wel voor opeenvolgende liberale economen, van Adam Smith tot David Ricardo. De winsten zouden terechtkomen bij diegenen die het geluk hadden dat ze een stukje van de aarde bezaten. Een overheid die zich als doel stelt om vooral eigenaren te beschermen, beschermt de rijken tegen de armen, aldus Smith. Toen misschien geen moreel probleem, nu misschien wel.
  Op dit moment komt die waardestijging toe aan diegenen die de mazzel hebben een huis te bezitten. Natuurlijk: huiseigenaren hebben niks aan dat vermogen zolang het vastzit in stenen. Tot er nog meer geld geleend moet worden, of het huis verkocht wordt. Dan is een eigen huis een onderpand voor meer krediet, en bij verkoop vloeit de overwaarde vrijwel onbelast naar de woningbezitter. Wat de huizenbezitter de mogelijkheid geeft een weer nog groter, nog duurder huis te betalen. De winst van de één betekent ook de hogere schuld van de ander: het hypotheekbedrag van de kopers. Het huis zelf heeft een nieuwe prijs, een nieuwe waarde, niet per se omdat het zelf intrinsiek veranderd is, het staat nog steeds op dezelfde plek en ziet er vaak goeddeels nog hetzelfde uit, maar omdat de grond onder het huis in sommige gevalle in waarde is verdriedubbeld.
  Adam Smiths grondbezitters, die oogstten zonder te zaaien, zijn nu de vastgoedfondsen, banken, corporaties, de pandjesbazen. Maar ook: je opa en oma, je vader en moeder, die ene oudere collega, de schrijver van dit boek. (pagina 224-226)

Lees bijvoorbeeld ook: Hoe ik huisjesmelker werd : over woonarmoede en ongelijkheid van Hans de Geus (uit 2021), maar vooral: Uitgewoond : waarom het hoog tijd is voor een nieuwe woonpolitiek van Cody Hochstenbach (uit 2022) én een korte 'samenvatting uit 2023: In schaamte kun je niet wonen : een persoonlijk verhaal over het ware gezicht van de wooncrisis.

Terug naar Overzicht alle titels