Koen De Leus

De nieuwe wereldeconomie : investeren in tijden van superinflatie, hyperinnovatie en klimaattransitie
Lannoo 2023, 431 pagina's - € 39,99

Korte bio van Koen De Leus (1969)

Korte beschrijving
Een verhandeling over beleggen met de huidige internationale economie in ogenshouw en vijf grote economische trends die de komende dertig jaar de maatschappij zullen beheersen. Het boek analyseert de huidige instabiele wereldeconomie, belicht de uitdagingen van inflatie, klimaatcrisis, vergrijzing, hoge schulden, disruptieve innovatie en multiglobalisering. Het onderscheidt de belangrijke economische trends van tijdelijke hypes en identificeert vijf grote trends die de komende dertig jaar zullen domineren en die van belang zijn voor het doen van lucratieve investeringen. Daarbij geven de auteurs concrete adviezen en proberen alarmisme over de economie te temperen. Informatief, intelligent en met diepgang geschreven. Met ondersteunende diagrammen in kleur en zwart-wit. Voor de meer geoefende lezer met verregaande interesse in het onderwerp. Koen De Leus is hoofdeconoom bij de Belgische bank BNP Paribas Fortis en auteur. Philippe Gijsels is hoofdstrateeg bij BNP Paribas Fortis en beleggingsprofessional.

Tekst op website uitgever
Eén ding is zeker: de wereldeconomie staat op losse schroeven. Beleggers, bedrijven en overheden moeten hun aanpak herdenken in het licht van gierende inflatie, de voortdurende klimaatcrisis en een vergrijzende bevolking. Daarnaast krijgen ze af te rekenen met de hoogste schuldenberg ooit in vredestijd, disruptieve innovatie en de effecten van multiglobalisering.

Er gebeurt zoveel tegelijkertijd, waardoor het moeilijk is om de grotere golven te onderscheiden van de kleine hypes. Welke economische ontwikkelingen zullen blijven nazinderen en welke zijn van voorbijgaande aard? Hoe zal de rente evolueren? Welke groeilanden zijn de wereldmachten van morgen? In welke sectoren vallen de meeste opportuniteiten te rapen?

Macro-econoom Koen De Leus en marktstrateeg Philippe Gijsels duiken onder de motorkap van onze economie. Ze ontwaren de vijf grote trends die de komende dertig jaar ons leven en ons geld zullen beheersen. Met diepgravende analyses en concrete adviezen bieden ze houvast, leggen ze verbanden bloot en temperen ze het alarmisme.

De nieuwe wereldeconomie toont hoe je mee kunt surfen op de globale megatrends en succesvol kunt investeren in een veranderende realiteit.

'De komende decennia bieden uitdagingen, maar ook kansen. Dit boek helpt je mee te surfen op de golven, of tenminste niet opgeslokt te worden door de tsunami.'

Fragment uit Oorlog en energie
Voortel voor een globale koolstofbelasting
'We hebben behoefte aan een wereldwijde koolstofbelasting', legt professor Rajan Raghuram uit in een toespraak voor het IMF. 'Alle economen zeggen dat het zinvol is, maar het is een "one zize fits all"-oplossing. Politiek is zo een introductie van een koolstofbelasting in de VS vandaag onhaalbaar. En voor Tanzania is het niet fair, want de CO2-uitstoot per hoofd bedraagt amper 0,2 ton tegenover 16 ton in de VS.
Een rechtvaardiger systeem is mogelijk. De globale uitstoot per capita bedraagt 4,6 ton. Wie meer dan het gemiddelde uitstoten, betalen aan een mondiaal fonds; wie minde ruitstoten zoals Tanzania, ontvangen. 'Concreet betalen de VS 16 minus 4,6. Dat is het teveel aan uitstoot dat het vandaag produceert. Dat vermenigvuldigen we met 325 miljoen Amerikaanse burgers én met wat ik de mondiale koolstofprikkel noem. Die zetten we bij de aanvang op 10 dollar per ton.  Die 10 kan later nog opgetrokken worden. Bij de start betalen de VS nu jaarlijks 38 miljard aan het fonds.
Als je alle bedragen van alle grote 'vervuilers' optelt, kom je uit op ongeveer 100 miljard dollar. Dat is ook de hulp die de rijke landen aan de arme hebben beloofd. Tanzania, een 'minder dan gemiddeld vervuiler' ontvangt volgens dezelfde berekening ongeveer 2,4 miljard dollar. Dat overheidsgeld kan worden gebruikt om de grootste risico's van bepaalde projecten te dekken. Daardoor wordt er extra geld vanuit de privésector aangetrokken. 'Een hefboom van 9 voor 1 zou niet normaal zijn, wat een financiering van 1000 miljard dollar oplevert', rekent de voormalige IMF-hoofdeconoom voor. 'Dat zijn de bedragen die een verschil beginnen te maken in de klimaatfinanciering.'
Rechtvaardigheid is gedekt. Een tweede voordeel van dit systeem is dat het de juiste prikkels zet. 'Tanzania heeft er alle belang bij zijn emissies laag te houden, want anders verliest het een stuk van zijn inkomen. De VS worden gestimuleerd om hun uitstoot te verminderen, waardoor het bedrag dat zij moeten betalen vermindert.'
Tot slot is het een gecentraliseerd systeem: de landen beslissen zelf hoe ze hun CO2-uitstoot beperken. Willen Tanzania noch de VS hun burgers en bedrijven ene koolstofbelasting opleggen, in tegenstelling tot het Europeses Emission Trading Mechanism en andere koolstofbelastingen die er gelden? Dan kan Tanzania door bijvoorbeeld steenkool te verbieden de CO2-emissies naar beneden halen. De VS kunnen in plaats van ene koolstofbelasting stimuli geven, zoals ze recent deden met de Inflation Reduction Act. 'Verschillende manieren voor verschillende mensen. je betaalt als land je bijdrage, maar wat je in je eigen land doet, is je eigen keuze.'
Wat ook interessant is aan dit systeem, is dat het verantwoordelijkheid toewijst aan andere landen. 'Wat we nodig hebben, is een systeem dat eigendomsrechten in emissies toewijst. En dit systeem doet precies dat.' Er is een gemeenschappelijke begroting, een gemiddelde hoeveelheid emissies die je mag uitstoten. Stoot je meer uit, dan betaal je. En je betaalt zolang je meer dan gemiddeld uitstoot. (pagina 155-156)

Terug naar Overzicht alle titels

Nicklas Brendborg

Gewoontedieren : waarom we altijd meer willen en wat we daartegen kunnen doen
Spectrum 2024, 285 pagina's  - € 24,99

Oorspronkelijke titel: Vanedyr (2024)

Website Nicklas Brendborg (1996)

Korte beschrijving
Een verhandeling over de menselijke drang naar groter, beter en meer. De Deense bioloog Nicklas Brendborg legt uit dat bedrijven de biologie achter het menselijke instinct gebruiken om ons meer en meer te laten consumeren. Aan de hand van onder andere voorbeelden uit het dierenrijk biedt hij ook een oplossing om de verslavende superstimulus te verslaan en de controle over onze eigen hersenen terug te pakken. Onderhoudend en aansprekend geschreven. Nicklas Brendborg (1995) is een Deense moleculair bioloog en wordt beschouwd als een van de meest veelbelovende jonge wetenschappers van deze tijd. Eerder schreef hij de internationale bestseller 'Onsterfelijke kwallen & eeuwenoude haaien'. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven.

Tekst op website uitgever
De verklaring van de menselijke drang naar groter, beter en meer, én wat je ertegen kunt doen

Vogels als de spreeuw en het roodborstje leggen blauwe eieren en die bewaken ze met hun leven. Maar als wetenschappers deze vervangen door grotere en diepblauwe plastic varianten geven de vogels hun eigen eieren op om zich volledig over te geven aan de nep eieren. Daar zouden wij als mens nooit intrappen, denken we dan. Maar niets is minder waar. De Deense bioloog Nicklas Brendborg legt uit dat bedrijven de biologie achter het menselijke instinct gebruiken om ons meer en meer te laten consumeren.

Denk maar aan de chipszak die nooit halfleeg de kast ingaat, het checken van sociale media dat ineens een halfuur duurt of de serie die je plots in één avond hebt afgekeken. Gelukkig biedt Brendborg aan de hand van onder andere voorbeelden uit het dierenrijk ook een oplossing om de verslavende superstimulus te verslaan en de controle over onze eigen hersenen terug te pakken.

Nicklas Brendborg (1996) is een Deense moleculair bioloog en de auteur van de internationale bestseller Onsterfelijke kwallen & eeuwenoude haaien. Dit boek stond in Denemarken wekenlang op nummer 1 in de bestsellerlijst en de vertaalrechten werden wereldwijd verkocht. Brendborg maakte als student deel uit van een internationaal talentenprogramma van de Universiteit van Kopenhagen en wordt beschouwd als een van de meest veelbelovende jonge wetenschappers.

Nicklas Brendborg (1996) is een Deense moleculair bioloog en de auteur van de internationale bestseller Onsterfelijke kwallen & eeuwenoude haaien. Dit boek stond in Denemarken wekenlang op nummer 1 in de bestsellerlijst en de vertaalrechten werden wereldwijd verkocht. Brendborg maakte als student deel uit van een internationaal talentenprogramma van de Universiteit van Kopenhagen en wordt beschouwd als een van de meest veelbelovende jonge wetenschappers.

Fragment uit Zon, palmen en een kort leven
De verklaring voor de vetzuchtepidemie kan om goede redenen niet genetisch zijn. We hebben dezelfde genen als onze slanke voorouders een paar generaties geleden  hadden. In sommige landen zijn de vetzuchtproblemen zelfs in een paar decennia ontstaan. 
  Dus als de zondaar niet erfenis is, dan moet het het leefmilieu zijn. Als onze genen ons niet met overgewicht opzadelen, moet er iets mis zijn met onze omgeving of onze levensstijl. Zaken die in de laatste decennia drastisch zijn veranderd.
  Ik weet het al, denk je misschien. Ooit hadden we lichamelijk hard werk. Nu zijn veel mensen bezig digitaal papier heen en weer te schuiven, dus is het logisch dat je niet zoveel calorieën verbrandt en uiteindelijk alleen maar aankomt!
  Om deze theorie te testen kunnen we naar het noorden van Tanzania reizen waar het Hadzavolk woont, een van de actiefste volkeren op aarde. De Hadza zijn jagers-verzamelaars, dus hun levensstijl doet denken aan die we in de rest van de wereld hadden in de steentijd. Ze hebben geen vee of akkers, maar trekken elke ochtend naar de savanne om eten te regelen: de mannen gaan op jacht en klimmen in bomen voor honing, de vrouwen verzamelen wortels, bessen, vruchten en noten.
  Dat betekent uiteraard niet dat de Hadza lichamelijk veel actiever zijn dan wij. Een mannelijke Hadza zet gemiddeld 19.000 stappen per dag, terwijl een vrouwelijke Hadza rond de 13.000 aantikt. Tijdens een deel van deze stappen slepen ze ook nog eens de vangst van de dag terug naar de stam, of er nu sprake is van wortels, parelhoenders of misschien een complete zebra. Het zal je dus niet verbazen dat de Hadza slank zijn. De gemiddelde Deen heeft zoals gezegd overgewicht en een BMI boven de 25, maar een gemiddelde Hadza heeft een BMI van ongeveer 21, met meer spiermassa dan een gemiddelde Deen.
  Het plaatje dat je erbij kunt schetsen, ziet er dus eenvoudig uit: het ene volk - de Denen - zit stil, verbrandt weinig calorieën en heeft daarom overgewicht. Het andere volk - de Hadza - is enorm actief, verbrandt heel veel calorieën en is daardoor slank.
  Het probleem is alleen dat dit beeld niet klopt. Want ook al zijn de Hadza ongewoon actief, ze verbranden niet meer calorieën op een dag dan een Deen. Ja, het verbaasde mij ook toen ik die statistiek voor het eerst hoorde, maar het klopt inderdaad. 
  Een gemiddelde Deen verbrandt zelfs meer calorieën dan een gemiddelde Hadza, omdat we langer zijn dan de Hadza; langere lichamen hebben een hogere verbranding. Als je echter het lengteverschil meeneemt in de berekening zijn de resultaten gelijk. Dat wil zeggen dat een Deen en een Hadza die even lang zijn op een dag evenveel calorieën verbranden - ook als is de Deen een stilzittende kantoormedewerker en de Hadza een actieve jager-verzamelaar.
  De cijfers over verbranding zijn afkomstig uit studies die zijn uitgevoerd door de Amerikaanse evolutiebioloog Herman Pontzer en zijn collega's. Ze hebben een geavanceerde methode gebruikt, 'dubbel-gemarkeerd water' genaamd, om het energiegebruik bij mensen en dieren te meten. We hoeven hier niet gedetailleerd op in te gaan op wat dit precies wil zeggen, maar je moet weten dat dubbel-gemarkeerd water de nauwkeurigste meetmethode is die we hebben om te achterhalen hoeveel calorieën iemand op een dag verbrandt. Nauwkeuriger dan diverse fitnesstrackers en andere apparatuur die beweren hetzelfde te kunnen. (pagina 14-15)

()
Als je nu een beetje in de war bent, dan kan ik daar goed inkomen. Hoe is het überhaupt mogelijk dat Denen en Hadza's  evenveel verbranden? Iedereen weet immers dat je calorieën verbrandt als je actief bent. Als je een rondje gaat hardlopen verbruik je meer energie dan wanneer je op de bank ligt. Dus hoe kan het dan dat stilzittende mensen en dierentuindieren evenveel calorieën verbranden als een actief stamvolk en wilde dieren?
  Op de verklaring hiervoor zullen we keer op keer in dit boek terugkomen. Onze lichamen zijn dynamisch. Het zijn aanpassingsmachines die constant op hun omgeving reageren - in dit geval op een vrij irritante manier. Het lichaam is namelijk ingesteld op het besparen van energie. Dus als jouw verbranding omhooggaat omdat je gaat sporten, probeert je lichaam dat te compenseren door de verbranding ergens anders te verlagen. Bijvoorbeeld in wat het basaalmetabolisme wordt genoemd, de energie die je verbruikt in rust - voor je ademhaling, bloedsomloop, hersenactiviteit, lichamelijk onderhoud enzovoort. (pagina 17)

Lees bijvoorbeeld ook: De voedselfuik : waarom eten we zo ongezond...en kunnen we daar niet mee stoppen? van Chris van Tulleken (uit 2024) en Zout, suiker, vet : hoe de voedselindustrie ons in zijn greep houdt van Michael Moss (alweer uit 2013)

Terug naar Overzicht alle titels

Michel Faber

Luister : over muziek, geluid en jezelf
Xander 2024, 416 pagina's  - € 34,99

Oorspronkelijke titel: Listen : on music, sound and us (2023)

Wikipedia: Michel Faber (1960)

Korte beschrijving
Een persoonlijk eerbetoon aan muziek. Het boek onderzoekt de impact van muziek op de luisteraar en de factoren die onze muzikale voorkeuren beïnvloeden. De auteur stelt twee centrale vragen: hoe en waarom luisteren we naar muziek? Hij analyseert verschillende factoren, zoals leeftijd, nationaliteit en smaak, om te begrijpen wat 'goede' en 'slechte' smaak definieert. Dit non-fictiedebuut is een eerbetoon aan de levenslange passie van de auteur voor muziek. Verhalend, persoonlijk en bevlogen geschreven. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Michel Faber (Den Haag, 1960) is een beroemde schrijver, dichter en journalist. Hij brak door met de prijswinnende roman ‘Onderhuids', gevolgd door de monumentale internationale bestseller 'Lelieblank, scharlakenrood'. Hij schreef vele boeken. Zijn werk wordt in meer dan twintig landen uitgegeven.

Tekst op website uitgever
Luister van de internationale bestsellerauteur Michel Faber is een groots opgezette liefdesverklaring aan muziek. Faber onderzoekt twee belangrijke vragen: hoe luisteren we naar muziek, en waarom?

Met Luister heeft Faber een prachtige en ontroerende ode aan zijn levenslange passie geschreven, waarin hij de lezer meeneemt op een muzikale reis door het verleden, heden en de toekomst van muziek in al haar vormen.

Er zijn ontelbare muziekboeken verschenen over bepaalde muzikanten, bands, decennia of genres. Luister is een van de eerste boeken die laat zien wat muziek met je doet, en wat er gebeurt als je naar muziek luistert. Faber gaat op onderzoek uit aan de hand van twee belangrijke vragen: hoe luisteren we naar muziek en waarom luisteren we naar muziek? Hij analyseert daarvoor allerlei factoren, van leeftijd tot nationaliteit tot smaak. Daarnaast gunt hij ons een kijkje in zijn eigen veelbewogen leven, en laat hij zien hoe muziek zijn redding is geweest.

‘Ik wil dat muziek me elke keer als ik ernaar luister iets nieuws laat voelen.’ − Michel Faber in de Volkskrant
‘Prachtig geschreven en eindeloos leesbaar.’ − The Guardian
‘Een zeer vermakelijke reis door de levendige wereld van muziek.’ − Kirkus Reviews

Fragment uit Voor wie dit boek bestemd is
De meeste muziekboeken doen tot op zekere hoogte alsof muziek losstaat van mensen en intrinsieke eigenschappen heeft die niets te maken hebben met de emoties en culturele programmering van individuele luisteraars. Hartstochtelijke idealisten spreken over hun favoriete klassiekers – Bachs Goldbergvariaties, Pet Sounds van The Beach Boys, What’s Going On van Marvin Gaye of Burials Untrue – alsof muziek een wonderbaarlijk natuurverschijnsel is, of een historisch monument – de Grand Canyon, de piramiden – dat menselijke pelgrims alleen maar vol dwepend ontzag kunnen aanschouwen.
  Dat verhaal bevalt me wel. Het is een prachtig verhaal. Ik begrijp helemaal waarom mensen het blijven vertellen.
  Maar in de ontnuchterende realiteit, in de moderne, megakapitalistische samenleving waarin we leven, is muziek een gebruiksartikel. We gebruiken het voortdurend, in overweldigende hoeveelheden. We doen er sociaal bij, sporten erop, ontspannen en winkelen erbij, laten het aan bezoekers horen, prijzen er in commercials snacks en hypotheken mee aan, gebruiken het om 's ochtends ons bed uit te komen en 's avonds in te slapen, pompen er kunstmatig ons enthousiasme voor sport of seks mee op, gebruiken het in films om verrassende plotwendingen en explosies dik aan te zetten, maken pijnlijke stiltes er minder pijnlijk mee. Gestreste consumenten die hunkeren naar zen-achtige rust beluisteren cd's of digitale streams met titels als Momenten van stilte of Avondrust, zachte muziek die de verkeerde soort vredigheid uitbant.
  Muziek is een verbruiksartikel. We krijgen het vaak cadeau omdat het wordt verpakt met andere dingen die we consumeren, en het is ingebed in onze dagelijkse transacties. Maar we kopen ook veel muziek. Hele voorraden slaan we in. Recensenten en artiesten beloven ons dat muziek, als we die aandacht gunnen die ze verdient, onverwacht vel diepgang zal hebben. Maar we moeten onze aandacht vaak verdelen en dan stellen we die diepgang uit tot later.

()

Schrijvers over muziek hebben vaak veel weg van zendelingen. Het is hun missie om je te bekeren en je geloof te versterken. Ze vertellen je dat ‘iedere serieuze muziekliefhebber’ – iedereen met ‘smaak’ – liefhebber moet zijn van deze of gene artiest. Je moet je kapot schamen als je niet houdt van het werk van zo’n belangrijke muzikale god. Misschien ‘doet’ Charlie Parker (of Sufjan Stevens of Schönberg) je nu nog niets, maar op en dag zul je het licht zien.
  Maar die evangelisten attenderen je niet alleen op muziek die je misschien prachtig zult vinden. Ze houden je impliciet of expliciet ook uit de buurt van ’foute’ muziek, muziek die wordt gemaakt door de verkeerde stammen, gezongen in verkeerde talen, gespeeld in de verkeerde stijlen op de verkeerde momenten in de geschiedenis om de verkeerde dingen vieren. 
  We zullen in dit boek zien hoe die psychologische druk werkt. (pagina 10-12) 

Terug naar Overzicht alle titels

Amin Maalouf 2

Een doolhof vol verdwaalden : het Westen en zijn uitdagers
Tzara 2024, 335 pagina's - € 29,99

Oorspronkelijke titel: Le Labyrinthe des égarés : l’Occident et ses adversaires (2023)

Wikipedia: Amin Maalouf (1949)

Korte beschrijving
Een kritische analyse van de huidige geopolitiek en de toestand van de wereld. Schrijver Amin Maalouf analyseert de huidige geopolitieke situatie, waar een krachtmeting tussen het Westen enerzijds en landen als China en Rusland anderzijds dreigt te escaleren. In dit boek keert de auteur terug naar de oorsprong van deze confrontatie en volgt de ontwikkelingen van vier historische hoofdrolspelers: het Japan van de Meiji-periode, Sovjet-Rusland, China en de Verenigde Staten. Het boek biedt een historisch overzicht dat inzicht geeft in de huidige wereldproblematiek en de paradoxen van onze tijd. Helder en met diepgang geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. Amin Maalouf (Beiroet, 1949) groeide op in Libanon maar woont al jaren in Frankrijk. Zijn werk wordt wereldwijd vertaald en werd onder meer bekroond met de Prix Goncourt. Eerder verschenen van hem 'Moorddadige identiteiten' en 'Oorsprong.'

Tekst op website
Een nieuw standaardwerk over geopolitiek en de toestand van de wereld. Er woedt opnieuw een oorlog in het hart van Europa, die de trauma’s uit het verleden doet herleven. Een krachtmeting tussen het Westen enerzijds en China en Rusland anderzijds lijkt steeds verder uit de hand te lopen. In dit boek keert Amin Maalouf terug naar de oorsprong van deze confrontatie en volgt hij het pad van vier historische hoofdrolspelers. Om te beginnen het Japan van de Meiji-periode. Daarna was er Sovjet-Rusland, en vandaag is China de belangrijkste uitdager. De Verenigde Staten zijn de vierde protagonist, die door verschillende oorlogen heen is uitgegroeid tot leider van het Westen. Een doolhof vol verdwaalden is een groots historisch fresco dat een ongezien licht werpt op wat er op het spel staat in de wereld en op de vreemde paradoxen van onze tijd.

Fragment uit (het) Woord vooraf
Voordat we ons buigen over de heel verschillende trajecten die deze landen hebben afgelegd, en zonder vooruit te willen lopen op de uitkomst van de huidige conflicten, dringt één centrale vraag zich op: zijn wij daadwerkelijk getuige van de neergang van het Westen?
  Dat is natuurlijk geen nieuwe vraag, want hij klinkt al herhaaldelijk sinds de Eerste Wereldoorlog - vooral uit de mond van Europeanen zelf trouwens. Dat is niet verwonderlijk, aangezien de mogendheden van het Avondland inderdaad flink aan 'status' hebben ingeboet vergeleken bij hun positie in de wereld ten tijd van de grote koloniale rijken.
  Veel van de dominantie die Europa is kwijtgeraakt is echter beland bij die andere westerse macht, de Verenigde Staten van Amerika. Meer dan honderd jaar geleden heeft de grote natie aan de andere kant van de Atlantische Oceaan de koppositie van Europa overgenomen; die natie nam de taak op zich om alle vijanden van zijn medestanders de weg te versperren. Terwijl ik deze regels schrijf, behoudt Amerika zijn primaat - door zijn militaire overwicht, zijn wetenschappelijke en industriële kunnen, en ook door zijn politieke, culturele en mediatieke invloed over de hele planeet.
  Staat Amerika ook op het punt om van zijn voetstuk te vallen? Zijn we getuige van de neergang van het héle Westen en daarmee van de opkomst van andere beschavingen en andere dominante mogendheden?
  Op die vragen, die onze soortgenoten ook deze eeuw onvermijdelijk weer zullen achtervolgen, wil ik een genuanceerd antwoord geven. Ja, de neergang van het Westen is reëel en neemt  soms de vorm aan van een heus politiek en moreel faillissement. Het punt is echter dat al diegenen die, om goede of slechte redenen, het Westen bestrijden en zijn suprematie uitfagen, een nog ernstiger bankroet ervaren dan het Westen zelf.
  Ik ben ervan overtuigd dat het Westen noch zijn vele tegenstanders in staat zij het mensdom uit het labyrint te leiden waarin het verzeild is geraakt.

Ik kan me voorstellen dat die diagnose sommigen van mijn tijdgenoten geruststelt. Ze zijn zich bewust van de problemen waar hun respectieve landen mee kampen en de gedachte dat het andere landen even slecht vergaat zal hun niet onwelgevallig zijn. Maar als we de situatie in een breder perspectief proberen te overzien, moet het ons wel van angst vervullen dat iederéén op de dool is, dat de wereld uitgeput raakt, dat onze verschillende beschavingen niet bij machte zijn om de netelige problemen op te lossen die onze planeet plagen.
  Toch houd ik mezelf graag voor dat de angst die ik ervaar, en die vele anderen overal ter wereld ervaren, uiteindelijk zal leiden tot een heilzame wake-upcall. Als geen enkel land, geen enkele gemeenschap, geen enkel beschavingsgebied moreel superieur is of de wijsheid in pacht heeft, als geen enkel land het vermogen of het recht heeft om over anderen te heersen en als ook geen enkele natie onderdrukt, gekleineerd of gemarginaliseerd wil worden, moeten we dan niet eens grondig nadenken over de manier waarop onze wereld wordt bestudeerd? Om voor toekomstige generaties een serener toekomst voor te bereiden? Een toekomst die niet bestaat uit koude of warme oorlogen en zonder eindeloze strijd om de suprematie?

Want we maken een denkfout als we geloven dat de mensheid per se een hegemoniale macht aan het hoofd moet hebben, dat we alleen maar kunnen hopen dat het de minst slechte zal zijn, de mogendheid die andere landen het minst zal vernederen en wier juk het minst zwaar zal zijn. Geen enkele mogendheid verdient het om zo'n almachtige positie in te nemen - China niet, Amerika niet, Rusland niet, India niet, Engeland niet, Duitsland niet, Frankrijk niet, zelfs een verenigd Europa niet. Al die landen zouden zonder uitzondering arrogant, roofzuchtig, tiranniek en verfoeilijk worden als ze een almachtige positie zouden verwerven, hoe nobel hun principes mogelijk ook zijn.
  Dat si namelijk de grote les die de geschiedenis ons leert. En misschien schuilt juist daarin - voorbij de tragedies van gisteren en vandaag - de eerste aanzet van een oplossing. (pagina 7-9)

Lees ook: Schipbreuk der beschavingen (2020)

Terug naar Overzicht alle titels

Madhumita Murgia

In de schaduw van AI : leven in een algoritmische tijd
Atlas Contact 2024, 294 pagina's  - € 24,99

Oorspronkelijke titel: Code Dependent: Living in the shadow of AI (2024)

Wikipedia: Madhumita Murgia (1988)

Korte beschrijving
Een actueel boek over de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij. Het boek belicht de invloed van kunstmatige intelligentie op het dagelijks leven, waarbij technologieën zoals voorspellende algoritmen en medische apps een steeds grotere rol spelen. Madhumita Murgia benadrukt de oncontroleerbare en onbestuurbare aard van deze technologieën en de mogelijke negatieve gevolgen, zoals uitbuiting, discriminatie en ongelijkheid. Het boek stelt de vraag wat het betekent om te leven in een wereld die steeds meer door machines wordt beheerst en laat zien wat er kan gebeuren als het morele zeggenschap over het leven dat we willen leiden ontnomen wordt. Helder en met diepgang geschreven. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Madhumita Murgia is AI-journalist bij de Financial Times. Ze schrijft al meer dan tien jaar over kunstmatige intelligentie voor Wired en de Financial Times. Ze volgde een opleiding tot bioloog en immunoloog. Ze is co-host van de podcastserie 'Tech Tonic'. 'In de schaduw van AI' stond op de shortlist voor de Women’s Prize for Non-Fiction.

Tekst op website uitgever
Technologie die kinderen bestempelt als toekomstige criminelen. Een app die medische diagnoses stelt. Een chatbot die journalisten overbodig dreigt te maken. De stormachtige opkomst van kunstmatige intelligentie verandert de levens van gewone mensen ingrijpend nu al regelmatig.

Madhumita Murgia, AI-journalist bij de Financial Times, vertelt de verhalen van mensen wier levens diepgaand zijn beïnvloed door kunstmatige intelligentie. Ze laat zien hoe afhankelijk we zijn geworden van deze nieuwe technologie, die vaak schrikbarend onbestuurbaar en oncontroleerbaar is.

Buiten de veilige enclave van Silicon Valley leidt AI maar al te vaak tot uitbuiting, discriminatie en ongelijkheid, vooral bij kwetsbare groepen. Overtuigend en met urgentie laat Murgia zien hoe onze (morele) zeggenschap over het leven dat we willen leiden ons ontnomen wordt en wat er kan gebeuren als we er niet in slagen onze menselijkheid terug te winnen.

Fragment uit 10. Je samenleving
Het concept van een machtige, niet-gereguleerde technologie die rechten beknot en de samenleving op zijn kop zet, is geen thema meer van debatten in de periferie, maar heeft in het afgelopen jaar de mainstream bereikt. Dat besef kwam aanvankelijk geleidelijk, maar toen gebeurde opeens alles tegelijk ten gevolge van een enkele gebeurtenis. AI betrad voor eens en voor altijd de openbare ruimte toen ChatGPT werd gelanceerd.
  Net als veel andere wetenschappelijke doorbraken ontstond deze recente vondst op het gebied van kunstmatige intelligentie uit een moment van serendipiteit.
  Begin 2017 stonden Ashish Vaswani en Jakob Uszkoreit, twee onderzoekswetenschappers van Google, in de gangen va het gigantische hoofdkwartier van de techreus in Mountain View te spreken over een nieuw idee om machinevertalingen te verbeteren, de AI-technologie achter Google Translate.
  De twee researchers hadden samen met hun collega Illia Polosukhin gewerkt aan een concept dat ze 'zelf-aandacht' noemden en dat het taalbegrip van computers ingrijpend kon versnellen en verbeteren.
  Polosukhin, een sciencefiction-liefhebber uit het Oekraïense Charkiv, vond dat zelfaandacht wel iets weghad van de taal van de aliens in de film Arrival (2016). De fictieve taal van de buitenaardse wezens bevat geen lineaire sequenties van worden. De wezens genereren zinnen met behulp van een enkel symbool dat een idee of een concept vertegenwoordigt, en dat de menselijke linguïsten als geheel moeten ontcijferen.
  De modernste AI-technieken van die tijd scanden en vertaalden stuk voor stuk elke woord, een sequentieel proces. De gedachte achter zelfaandacht was om een zin zijn geheel te elzen en alle onderdelen - en niet alleen individuele woorden - tegelijk te analyseren. Daarmee creëerde je meer context en kon je een vertaling parallel genereren.
  De wetenschappers van Google vermoedden dat deze aanpak veel sneller zou zijn en nauwkeurig werk zou leveren dan de bestaande methoden. Ze gebruikten de vroege prototypes voor vertalingen uit het Engels naar het Duits en waren blij met de resultaten.
  Hun werk formaliseerde een gezamenlijk project dat uiteindelijk leidde tot een software voor taalverwerking die ze de Transformer noemden. De acht onderzoekers die een bijdrage leverde aan de creatie beschreven het in een kort paper met de prikkelende titel 'Attention Is All You Need'. 
  Volgens een van de wetenschappers, Llion Jones, die opgroeide in een klein dorpje in Wales, verwees die titel naar het Beatles-nummer 'All You Need Is Love'. De paper werd gepubliceerd in juni 2017 en leidde een nieuw tijdperk voor kunstmatige intelligentie in: de opkomst van generatieve AI.
  De oorsprong van de Transformer en het verhaal van de bedenkers helpen ons begrijpen hoe we dit punt in de ontwikkeling van AI hebben bereikt. Het is een buigpunt, vergelijkbaar met het moment dat we overstapten op internet of de smartphone, en leidde tot het ontstaan van een nieuwe generatie ondernemers die door AI aangestuurde consumentenproducten maken voor een groot publiek.
  De Transformer is het fundament van de meeste nieuwe toepassingen van AI die momenteel in ontwikkeling zijn, van Google Search en Translate tot mobiele automatische invulling en spraakherkenning door Alexa. Het gaf ook het in Californië gevestigde OpenAI de kans om ChatGPT te bouwen. (pagina 235-236)

Terug naar Overzicht alle titels

Naomi Klein 4

No logo : de strijd tegen de dwang van de wereldmerken
Athenaeum, Polak & Van Gennep 2024 (herdruk van de gewijzigde 3e druk uit 2017), 646 pagina's  - € 24,99
Reeks: Paradigma

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Oorspronkelijke titel: No logo : taking aim at the brand bullies (1999)

Wikipedia: Naomi Klein (1970)

Korte beschrijving
In dit lijvige boek onderzoekt de Canadese journaliste-activiste Naomi Klein (1970) de wereldwijde, onstuitbare opkomst van merken (logo's), de invloed van merken in het onderwijs, de rol van bedrijven in arme landen en hoe multinationals uit commerciële overwegingen steeds verder doordringen in het dagelijks leven door onder meer merken te koppelen aan populaire idealen. Conclusie van Klein is dat er achter mooi opgepoetste merken vaak een ontluisterende werkelijkheid schuilgaat. Naast globalisering, massacultuur, vervlakking en uitbuiting signaleert Klein echter ook de opkomst van een grootschalige tegenbeweging: mensen die zich inzetten voor kleinschaligheid, kunst, cultuur en het milieu. De bestseller 'No logo' is inmiddels uitgegroeid tot de bijbel voor anti-globalisten en Naomi Klein wordt gezien als het intellectuele boegbeeld van de beweging die zich verzet tegen de dominantie van het neoliberalisme. Een spraakmakend boek waar al veel over geschreven en gedebatteerd is. Met zwart-witfoto's, grafieken en noten. Kleine druk.

Tekst op website uitgever
No Logo is in de afgelopen twee decennia uitgegroeid tot een internationaal fenomeen en een cultureel manifest voor de critici van het wereldwijde ongebreidelde kapitalisme. Ook na de financiële crisis van 2008 en het lang na-ijlende effect ervan is Kleins analyse van onze bedrijfs- en merkwereld nog steeds actueel, krachtig en exemplarisch.

No Logo is het eerste boek dat het nieuwe verzet in populair-historisch en duidelijk economisch perspectief plaatst. Klein stelt rebellie en zelfbeschikking tegenover de nieuwe merkenwereld. Ze levert met talloze feiten onderbouwde kritiek op neoliberalisme, mondialisering, massacultuur en uitbuiting. Daarnaast vertelt ze een hartstochtelijk verhaal over mensen die zich inzetten voor democratie, voor kleinschaligheid, cultuur en milieu, kortom, voor een samenleving waarin de mens centraal staat.

Fragment uit hoofdstuk 3. Alt.everything: de jeugdmarkt en de marketing van coolness
Het is vreselijk dat ik het zeggen moet, maar de armste mensen dragen de spannendste kleren (Ontwerper Christian Lacroix in Vogue. april 1994)

Tijdens ons laatste jaar op de middelbare school doodden mijn beste vriendin Lan Ying en ik de tijd met morbide discussies over het leven dat helemaal geen zin had omdat alles al was gedaan. De wereld strekte zich niet als een onbeschreven blad van mogelijkheden voor ons uit, maar als een doolhof van afgezaagde clichés, als groeven die door wormen in het hout waren gebeten. Stap uit het degelijke en bekrompen cliché van carrière en materialisme en je komt alleen maar in een ander cliché terecht - dat van de mensen die uit de hoofdstroom zijn gestapt. En dat was inderdaad afgezaagd (wat deels de schuld was van onze eigen ouders). Wil je gaan reizen? Een hedendaagse Kerouac worden? Spring op het cliché Let's Go Europe. Wil je een rebel worden? Een avant-gardekunstenaar? Koop je alternatieve clichés bij de tweedehands boekwinkel, stoffig, aangevreten en morsdood. Alles wat we ons voorstellen veranderde in een cliché nog voordat we het aanraakten - in spul uit reclameteksten en komische sketches. Wij hadden de indruk dat de archetypen allemaal al tot vervelens toe waren herhaald toen wij aan ons eindexamen toe waren, inclusief dat van de in het zwart geklede, gedeprimeerde intellectueel, de rol die we op dat moment probeerden te spelen. Ideeën en stijlen uit het verleden dromden om ons heen en we hadden het gevoel dat er nergens meer vrije ruimte was.

Natuurlijk is de gedachte dat het einde van de geschiedenis precies samenvalt met jouw aankomst op aarde, een klassiek symptoom van adolescentennarcisme. Bijna ieder door levensangst geplaagd, Camus lezend meisje van zeventien vindt uiteindelijk haar weg. Toch ben ik een deel van die wereldomspannende claustrofobie van mijn tienerjaren nooit kwijtgeraakt; die wordt in zeker zin zelfs erger naarmate de tijd voortschrijdt. Wat me achtervolgt, is niet zozeer het ontbreken van ruimte in letterlijke zin, maar een diep verlangen naar metaforische ruimte: verlossing, ontsnapping, een niet vastomlijnde vrijheid. (pagina 107-108)

Lees ook:   No time : verander nu, voor het klimaat alles verandert van Naomi Klein (uit 2014), Nee is niet genoeg : tegen Trumps shocktherapie, voor de wereld die we nodig hebben (uit 2017) en Brand! een vurig pleidooi voor een nieuwe groene politiek (uit 2019) en Dubbelganger : een reis naar de spiegelwereld (2023)

Terug naar Overzicht alle titels

Jonathan Haidt 3

Generatie angststoornis : wat sociale media met onze kinderen doet
Ten Have 2024, 415 pagina's - €24,99

Oorspronkelijke titel: The anxious generation : how the great rewiring of childhood is causing an epidemic of mental illness (2024)

Wikipedia: Jonathan Haidt (1963)

Korte beschrijving
Een verhandeling over de negatieve invloed van sociale media op jongeren. Sociaal psycholoog Jonathan Haidt laat zien dat de opkomst van de iPhone en sociale media hebben geleid tot een enorme stijging in het aantal mentale problemen onder tieners en jongeren, zoals angststoornissen, depressies en zelfmutilatie. Hij legt uit waarom sociale media meisjes meer schaden dan jongens en waarom jongens zich terugtrekken in de virtuele wereld, met verwoestende gevolgen. Het boek roept op tot collectieve actie en beschrijft concrete stappen die ouders, leraren, scholen, techbedrijven en overheden kunnen nemen om deze epidemie van psychische aandoeningen te stoppen. Helder en informatief geschreven. Met foto’s, illustraties en ondersteunende figuren in zwart-wit. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Jonathan Haidt (New York, 1963) is een Amerikaanse schrijver, psycholoog en academisch docent. Hij schreef meerdere boeken. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven.

Tekst op website uitgever
De geestelijke schade van de smartphone en sociale media is gigantisch, zo blijkt uit deze internationale bestseller van sociaal psycholoog Jonathan Haidt.

In dit boek ontwaart de sociaal psycholoog Jonathan Haidt een pijnlijke paradox: terwijl we onze kinderen in de fysieke wereld meer en meer beschermen, laten we ze in de digitale wereld vogelvrij. Haidt laat zien dat deze ontwikkeling en de opkomst van de iPhone en sociale media hebben geleid tot een enorme stijging in het aantal mentale problemen onder tieners en jongeren. Denk hierbij vooral aan klachten als angststoornissen, depressies en zelfmutilatie.

De effecten op de sociale en neurologische ontwikkeling van kinderen zijn schrikbarend. Haidt legt uit waarom sociale media meisjes meer schaden dan jongens en waarom jongens zich terugtrekken uit de echte wereld naar de virtuele wereld, met rampzalige gevolgen voor henzelf, hun families en de samenleving.

In 'Generatie angststoornis', dat bij verschijning in Amerika en Engeland op nummer 1 binnenkwam in de bestsellerlijsten, roept Haidt krachtig op tot collectieve actie. Hij beschrijft concrete stappen die ouders, leraren, scholen, techbedrijven en overheden kunnen nemen om de epidemie van psychische aandoeningen te stoppen en onze kinderen gezond op te laten groeien.

Fragment uit hoofdstuk 5. De vier fundamentele schadeposten: sociale deprivatie, slaapgebrek, aandachtsfragmentatie en verslaving
Op een ochtend, tijdens een familie-uitje naar Vermont in 2016, speelde mijn zesjarige dochter een videogame op mijn iPad. Ze riep: 'Papa, wil je de iPad van me afpakken? Ik probeer er niet naar te kijken, maar het lukt niet.' Mijn dochter was in de greep van een bekrachtigingsschema met variabele ratio, aangebracht door gamedesigners, wat de meest krachtige manier is om controle te krijgen over het gedrag van ene dier, afgezien van het implanteren van elektroden in zijn hersenen.
  In 1911, tijdens een baanbrekend experiment uit de psychologie, stopte Edward Thorndike hongerige katten in 'puzzelkooien'. Het waren kleine kooien waaruit de kat kon ontsnappen en voedsel kon krijgen door bepaald gedrag, zoals het trekken vaan een ring verbonden met een ketting die de deur ontgrendelde. De katten in de kooi sprongen ongelukkig in het rond in hun pogingen om te ontsnappen. Maar wat denk je dat er gebeurde wanneer diezelfde kat in dezelfde kooi werd gestopt?  Liep hij meteen naar de ring? Nee. Thorndike ontdekte dat de katten opnieuw in het rond sprongen, hoewel ze de tweede keer gemiddeld iets sneller op de oplossing stuitten en daarna nog iets sneller, totdat ze in stata waren om vrijwel meteen te ontsnappen. Er was sprake van een leercurve. Maar er was niet een moment van inzicht waarop de kat het 'snapte' en de ontsnappingstijd abrupt korter werd.
  Thorndike beschreef het leergedrag van de katten als volgt: 'De ene impuls uit vele toevallige impulsen die leidt tot een plezierige ervaring, wordt versterkt en ingeprent.' Hij zei dat het leerproces bij dieren 'het inslijten van een pad in de hersenen is, en niet de beslissing van rationeel bewustzijn.' Houd die zin in gedachten wanneer je iemand repetitieve bewegingen ziet maken op een touchscreen, alsof hij in trance is: 'het inslijten van een pad in de hersenen'. 

Mijn doel in dit derde deel is om het bewijs dat de Great Rewiring schadelijke gevolgen heeft, nader te onderzoeken in een breed spectrum van uitkomsten. De snelle overstap van de klaptelefoon (en andere basistelefoons) naar de smartphone met supersnel internet en apps voor sociale media was het begin van een nieuwe, schermgerichte kindertijd met als gevolg dat er veel nieuwe neurale paden in de hersenen van Gen Z werden aangemaakt. In dit hoofdstuk beschrijf ik de vier fundamentele schadeposten van de nieuwe, schermgerichte kindertijd waarmee jongens en meisjes van alle leeftijden te maken krijgen: sociale deprivatie, slaapgebrek, aandachtsfragmentatie en verslaving. Vervolgens zal ik in hoofdstuk 6 de belangrijkste oorzaken uiteenzetten waarom sociale media vooral schadelijk zijn gebleken voor meisjes, waaronder chronische sociale vergelijking en relationele agressie. (pagina 135-136)

Lees ook: Het rechtvaardigheidsgevoel (uit 2021) en samen met Greg Lukianoff De betutteling van de Amerikaanse geest (uit 2022), of Op zoek naar de verstrooide tijd van Koen Haegens (uit 2023) of Momo en de tijdspaarders van Michael Ende (uit 1973/76) of De aandacht verloren : waarom we ons niet meer kunnen concentreren van Johann Hari (uit 2022)

Terug naar Overzicht alle titels