Peter Turchin

Eindtijd : de nieuwe klassenstrijd en het pad van politieke instabiliteit
Spectrum 2023, 415 pagina's - € 29,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: The End Times: Elites, Counter-Elites and the Path of Political Disintegration (2023)

Wikipedia: Peter Turchin (1957)

Korte beschrijving
Een wetenschappelijke en geschiedkundige verkenning van politieke gemeenschappen. Met behulp van de zogenaamde cliodynamica, waarin dynamische processen worden getoetst aan wiskundige modellen, laat de auteur zien hoe politieke gemeenschappen werken en waardoor ze uiteenvallen. Turchin toont aan dat wanneer het evenwicht tussen de heersende elites en de meerderheid van de bevolking te ver doorslaat in het voordeel van de elites, politieke instabiliteit onvermijdelijk is. Op dit moment bevinden we ons in de eindtijd, maar het is nog niet te laat om het tij te keren. Met diepgang geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep. Peter Turchin (Moskou, 1957) is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Connecticut en onderzoeker bij de Complexity Science Hub in Wenen en de Universiteit van Oxford. Hij is opgeleid als theoretisch bioloog en is werkzaam op het gebied van de sociaalhistorische wetenschap. Turchin is de grondlegger van de cliodynamica. Van zijn hand verschenen meerdere boe- ken, waaronder ‘Ultrasociety' en 'Ages of Discord'.

Tekst op website uitgever
In 2010 voorspelde vooraanstaand wetenschapper Peter Turchin dat Amerika zich in een spiraal van sociale desintegratie bevond, die in 2020 zou leiden tot een ineenstorting van de politieke orde. Een voorspelling die – getuige de bestorming van het Capitool in 2021 – gevaarlijk dicht bij de huidige realiteit ligt. In Eindtijd toont Turchin waarom.

Met behulp van de zogenaamde cliodynamica, waarin dynamische processen worden getoetst aan wiskundige modellen, laat hij zien hoe politieke gemeenschappen werken en waardoor ze uiteenvallen. Turchin toont aan dat wanneer het evenwicht tussen de heersende elites en de meerderheid van de bevolking te ver doorslaat in het voordeel van de elites, politieke instabiliteit onvermijdelijk is en zo een gewelddadige breuk met het verleden veroorzaakt. We bevinden ons nu in de eindtijd, maar het is nog niet te laat om het tij te keren.

Peter Turchin is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Connecticut en onderzoeker bij de Complexity Science Hub in Wenen en de Universiteit van Oxford. Hij is opgeleid als theoretisch bioloog, maar werkzaam op het gebied van de sociaalhistorische wetenschap en is de grondlegger van de cliodynamica. Momenteel werkt hij aan CrisisDB, een historische database van samenlevingen in crisis. Van zijn hand verschenen meerdere boeken, waaronder Ultrasociety en Ages of Discord.

Fragment uit hoofdstuk 6. Waarom is Amerika een plutocratie?
De trend van het Progressieve Tijdperk teruggedraaid
Hoe kunnen we met dit alles nu beter de resultaten interpreteren van ons onderzoek naar de vraag door wie Amerika geregeerd wordt? Laten we vooralsnog niet de rijken de schuld gaan geven. De economische elites zijn niet het kwaad - althans, het percentage slechte mensen aldaar wijkt niet idioot veel af van dat van de rest van de bevolking. Ze laten zich leiden door eigenbelang, maar ook de Moeder Teresa's zijn, ook al ontbreken ze in de heersende klasse, over het algemeen erg zeldzaam. Verder weten we dat velen van de eenprocenters zich door meer laten leiden dan door eigenbelang op de korte termijn. De succesvolle ondernemer Nick Hanauer staat niet op zich; een groep vermogende Patriottische Miljonairs heeft sinds 1910 geijverd voor belastingverhoging voor de superrijken. En bijna alle miljardairs doen schenkingen aan wat zij als waardevolle projecten beschouwen (al kunnen zich soms onbedoelde bijeffecten voordoen; die zullen we nog bespreken). Tot slot: hoewel de geschiedenis bol staat van voorbeelden van egocentrische elites die de door hen geregeerde landen te gronde hebben gericht, zijn er ook voorbeelden te vinden van prosociale elites die crises bezwoeren en de sociale samenwerking wisten te herstellen. Hier is zo'n voorbeeld:
  Hoewel het Amerikaanse politieke stelsel sinds de Burgeroorlog gedomineerd werd door de zakelijke elites, werkten die elites in bepaalde periode voornamelijk ten eigen voordele, terwijl ze op andere tijdstippen beleid uitvoerden dat de samenleving als geheel ten goede kwam - zelfs als dat ten koste ging van hun eigen kortetermijnbelangen. Het is betrekkelijk gemakkelijk te begrijpen wanneer de rijken en machtigen de politieke agenda zo inrichtten dat hun eigen belangen hehartigd werden, zoals in de Gilded Age gebeurde, toen de economische ongelijkheid enorm vergroot werd. Maar hoe moeten we beleid in de tijd van de Grote Compressie - ruwweg van eind jaren 1930 tot de jaren 1970 - verklaren, toen het verschil in rijkdom en inkomen tussen arm en rijk juist kleiner werd? En waardoor werd dat terugdraaien, dat een eind aan de Gilded Age maakte en op de Grote Compressie aanstuurde, dan veroorzaakt? 
  Onderzoek van historische casestudy's doet vermoeden dat bij een dergelijke trendomslag een sleutelrol wordt gespeeld door langdurige perioden van aanhoudende politieke instabiliteit. Soms eindigden die in sociale revoluties, in staatsineenstorting of in bloedige burgeroorlogen. Maar in andere gevallen raakten de elites uiteindelijk verontrust over onophoudelijk geweld en aanhoudende wanorde. Ze realiseerden zich dat ze één lijn dienden te trekken, dat ze hun onderlinge conflicten moesten beëindigen en moesten overschakelen op een coöperatieve manier van besturen. (pagina 186-187)

Terug naar Overzicht alle titels

Peter Frankopan 3

De transformatie van de aarde : een nieuwe wereldgeschiedenis
Spectrum 2023, 799 pagina's  - € 49,99

Oorspronkelijke titel: The Earth Transformed: An Untold History (2023)

Wikipedia: Peter Frankopan (1971)

Korte beschrijving
Een boek over wereldgeschiedenis en klimaat. Aan de hand van recente wetenschappelijke ontdekkingen beschrijft het boek hoe klimaatveranderingen en andere transformaties een cruciale rol hebben gespeeld in het verloop van de geschiedenis en ook in de toekomst allesbepalend zullen zijn. Aan bod komen vulkaanuitbarstingen in IJsland die het Ottomaanse Rijk op de knieën kregen, de val van de Moche-beschaving door de opwarming van het zeewater, het ontstaan van religies en talen in relatie tot de natuurlijke omgeving, de relatie van de mens met weerpatronen en hoe de toenemende vraag naar goede oogsten slavernij in de hand werkte. Nuchter, leerzaam en vanuit algemeen perspectief geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep. Met kaarten en zwart-witillustraties.Peter Frankopan (1971) is hoogleraar Wereldgeschiedenis aan Oxford University, waar hij ook Senior Research Fellow is aan Worcester College en directeur van het Centre for Byzantine Research. Hij schreef meerdere boeken. Zijn werk wordt in meer dan dertig landen uitgegeven.

Tekst op website uitgever
Wanneer we het over de wereldgeschiedenis hebben, denken we doorgaans niet meteen aan de zwaarste overstromingen, de hardnekkigste droogteperiodes of de veranderende ecosystemen. Maar in de lange geschiedenis van onze planeet is geen element zo allesbepalend geweest als de natuur. Vulkaanuitbarstingen, aardverschuivingen, klimaatveranderingen en andere transformaties hebben een cruciale rol gespeeld in het verloop van de geschiedenis – en zullen ook in de toekomst allesbepalend zijn.

In De transformatie van de aarde neemt historicus Peter Frankopan ons mee in een verhaal dat eeuwen en continenten overspant, van vulkaanuitbarstingen in IJsland die het Ottomaanse Rijk op de knieën kregen tot de val van de Moche-beschaving door de opwarming van het zeewater. Hij onderzoekt het ontstaan van religies en talen in relatie tot de natuurlijke omgeving, onze eeuwenlange fascinatie met het begrijpen en manipuleren van weerspatronen en hoe de toenemende vraag naar goede oogsten de slavernij in de hand werkte. Op basis van de meest recente wetenschappelijke ontdekkingen schetst Frankopan een intrigerend beeld van de wereldgeschiedenis waarin het klimaat niet langer in de schaduw staat.

Peter Frankopan is hoogleraar Wereldgeschiedenis aan Oxford University. Hij is daar tevens Senior Research Fellow van Worcester College en directeur van het Centre for Byzantine Research. Hij is de auteur van de bestsellers De eerste kruistocht, De zijderoutes en De nieuwe zijderoutes. Zijn boeken zijn in meer dan dertig landen vertaald.

Fragment uit (de) Inleiding
Mijn eerste confrontatie met de sterke invloed van de mens op milieu en klimaatverandering vond plaats tijdens het kijken naar een kinderprogramma over actuele vraagstukken; het heette John Craven's Newsround en was, toen ik nog een jongen was, in Groot-Brittannië elke dag te zien. Newsround was als BBC-project een prestigieus uithangbord - een soort verbindingslijn tussen jonge kijker sen de wereld buiten de Britse eilanden. het was een van de weinige programma's waar mijn broers, zussen en ik in onze jeugd van onze ouders naar mochten kijken, en het maakte me bekend met het lijden van een volk door toedoen van de Rode Khmer, met de ingewikkelde situatie in het Midden-Oosten en met de realiteit van de Koude Oorlog.

  Een van de onderwerpen die eind jaren zeventig/begin jaren tachtig regelmatig aan de orde kwamen, was het thema 'zure regen'. Ik herinner me dat ik ontdaan was door het gruwelbeeld van bladloze bomen en door de gedachte dat menselijke activiteiten verantwoordelijk waren voor de achteruitgang van de natuur. Het idee dat de fabrieken de schadelijke stoffen uitstootten die bossen verwoesten, dieren doodden en de grond vervuilden, trof me als een mokerslag. Ook voor mij als jonge jongen was het zonneklaar dat de keuzes zie we maakten om goederen en producten te vervaardigen, consequenties met langetermijneffecten op ons allen hadden. Die akelige gedachten werden nog versterkt door de vrees voor vernietiging, die mijn jeugd beheerste. Ik maak dele uit van een generatie die was opgegroeid met de gedachte dat de wereld een mondiale kernoorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie zou meemaken, die zou resulteren in dood op grote schaal - niet alleen door de explosies van talloze intercontinentale ballistische raketten (ICBM's), maar ook als gevolg van de nucleaire winter die zou intreden wanneer bij de inslag van kernkoppen paddenstoelwolken vrijkwamen. Een halverwege de jaren tachtig uitgebrachte film, When the Wind Blows, schetste een schrijnend en afschuwelijk beeld van wat ons te wachten stond: treurnis, leed, honger, dood - en dat alles vanwege het vermogen van de mens om massavernietigingswapens te ontwerpen, die niet alleen miljoenen mensen zouden doden door hun vuurstormen en explosies, maar ook het klimaat op aarde zo ingrijpend zouden veranderen dat louter overleven op aarde al een waar wonder zouden zijn.
  De explosies van tal van kenwapens zouden zoveel puin de atmosfeer in jagen dat we zouden moeten leren leven met temperaturen onder nul. het zonlicht zou worden afgeschermd door lagen stofdeeltjes, met als gevolg dat de planten zouden afsterven. Ook dieren zouden daardoor bezwijken, en degene die de kernexplosies hadden overleefd, zouden het niet alleen stervenskoud hebben, maar ook honger lijden. Fall-out - radioactieve neerslag - zou flora en fauna besmetten en alle vormen van leven vergiftigen. Het doel was dan om de Apocalyps door te komen en de hoop te koesteren tot de overlevenden te behoren. Op den duur, zo hoopten we, zou het klimaat zich herstellen. Dan ging het erom vast te stellen hoeveel mensen nog in leven waren - en wáár dan wel - en opnieuw te beginnen. (pagina 28-29)

Lees ook: De zijderoutes : een nieuwe wereldgeschiedenis (uit 2016) én De nieuwe zijderoutes : het heden en de toekomst van de wereld (uit 2018).

Terug naar Overzicht alle titels

Martin Wolf

De crisis van het democratisch kapitalisme
Spectrum 2023, 541 pagina's  - € 49,99

Oorspronkelijke titel: The crisis of democratic capitalism (2023)

Wikipedia: Martin Wolf (1946)

Korte beschrijving
Een pleidooi voor de instandhouding van het democratisch kapitalisme. Toen de Berlijnse Muur in 1989 viel, zegevierde het westerse democratisch kapitalisme waarna dit zich over de hele wereld verspreidde tot tevredenheid van velen. Nu, meer dan een kwarteeuw later, wordt de westerse wereld geconfronteerd met een financiële crisis, heerst er een groeiende ongelijkheid en is de onvrede groot. Er gaan krachtige stemmen op dat het kapitalisme beter af zou zijn zonder democratie, terwijl anderen juist het tegendeel beweren. Wolf geeft een weerwoord op beide standpunten en geeft aan waarom een scheiding tussen dit wankele huwelijk een onoverkomelijke ramp zou zijn. Verdiepend geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep. Met verduidelijkende grafieken en tabellen.Martin Wolf (Londen, 1946) is Chief Economics Commentator van de Financial Times. Hij heeft een eredoctoraat aan de London School of Economics, is Honorary Fellow aan Nuffield College in Oxford en is lid van de International Media Council van het World Economic Forum. Voor zijn werk ontving hij meerdere prijzen.

Tekst op website uitgever
Toen de Berlijnse Muur in 1989 viel, zegevierde het westerse democratisch kapitalisme. Democratie en kapitalisme verspreidden zich in rap tempo over de hele wereld en onder de bevolking overheerste een gevoel van triomf. Nu, meer dan een kwarteeuw later, wordt de westerse wereld geconfronteerd met een financiële crisis, heerst er een groeiende ongelijkheid en is de onvrede groot. Er gaan krachtige stemmen op dat het kapitalisme beter af zou zijn zonder democratie, terwijl anderen juist het tegendeel beweren.

In De crisis van het democratisch kapitalisme geeft Martin Wolf een overtuigend weerwoord op beide standpunten. Hij biedt een diepgaande en heldere visie op het steeds wankelere huwelijk tussen kapitalisme en democratie – en maakt duidelijk waarom een scheiding een vrijwel onoverkomelijke ramp zou zijn.

Martin Wolf is Chief Economics Commentator van de Financial Times. Hij heeft een eredoctoraat aan de London School of Economics, is Honorary Fellow aan Nuffield College in Oxford en is lid van de International Media Council van het World Economic Forum. Voor zijn werk ontving hij meerdere prijzen.

Fragment uit (de) Conclusie - Eerherstel voor het staatsburgerschap
Ondanks al zijn gebreken is het democratisch kapitalisme het verdedigen waard. Maar het is in groot gevaar. Onthoud hoe een democratie werkt: verkiezingen moeten zichtbaar vrij en eerlijk zijn, en de overwinnaar moet worden geaccepteerd als politiek legitiem. Daartoe moeten de banden die de deelnemers met elkaar verbinden, even sterk zijn als de banden die mensen aan facties binden. In hoofdstuk 9 heb ik betoogd dat vaderlandsliefde - een gedeelde gehechtheid aan plaats geschiedenis, waarden en cultuur - de krachtigste bron is van het noodzakelijke gevoel van een gemeenschappelijke identiteit. Dit soort vaderlandsliefde zou je ook burgerlijk nationalisme kunnen noemen. Het kan deels gebaseerd zijn op mythen. Maar mythen zijn een universeel onderdeel van menselijke gemeenschappen.
  Er bestaan andere bronnen van democratische politieke legitimatie. Een essentiële bron is gedeelde welvaart. Een andere is het vertrouwen in spelregels die door iedereen eerlijk worden gevonden. Nog een andere is het vertrouwen dat, ongeacht wie er (tijdelijk) aan de macht is, de regering competent zal zijn, de wet onpartijdig zal worden toegepast en de rechten van alle mensen om hun leven in vrijheid te leiden zullen worden beschermd. Als je de beginselen van een stabiele democratie op deze wijze verwoordt, zie je meteen hoe kwetsbaar de democratie is. Democratie is een vreedzame burgeroorlog. De verdeeldheid die in de democratische politiek ontstaat, kan onder de verkeerde omstandigheden en met de verkeerde mensen verworden tot opstand, burgeroorlog of sluipend autoritarisme in naam van het volk. Dit laatste gebeurt recentelijk overal ter wereld. Het is zeker gebeurd in de Verenigde Staten, het hart van e hedendaagse democratie, bij de opstand van Donald Trump tegen de presidentsverkiezingen. De democratie is nog geen verloren zaak. Maar het is een zeer bedreigde staatssoort.
  Het falen en het wangedrag van de maatschappelijke bovenlaag, samen met de eerder in dit boek besproken economische, sociale en technologische ontwikkelingen, hebben geleid tot een breuk in het vertrouwen van veel mensen in de instellingen en waarden van de democratie. Dit heeft de opkomst bevorderd van de demagogen voor wie Plato waarschuwde. Vooral in de Verenigde State heeft de Republikeinse Partij gebroken met de democratische basisnormen. Zij lijkt meer op een beweging waar het woord van de leider bepaalt wat waar en goed is, dan op een normale democratische politieke partij. (pagina 402-403)

Terug naar Overzicht alle titels

John C. Lennox

Kan de wetenschap alles verklaren?
Kok Boekencentrum 2022, 159 pagina's - € 17,99

Oorspronkelijke titel: Can science explain everything? (2019)

Wikipedia: John C. Lennox (1943)

Korte beschrijving
Essay van de Britse wiskundige en christen John C. Lennox over de relatie tussen geloof en wetenschap. De wetenschap heeft de mens veel gebracht, en men verwacht veel van de technologische vooruitgang in het kader van de problemen waar we als mensheid mee te maken hebben. Geloof komt hierbij steeds meer buitenspel te staan — onterecht, volgens Lennox.  De wetenschapper verdiept zich in dit boek in de relatie tussen geloof en wetenschap, ruimt misvattingen uit de weg en maakt duidelijk dat geloof en wetenschap niet tegenover elkaar staan, maar beide nodig zijn om het universum beter te begrijpen en de zin van het bestaan te doorgronden. ‘Kan de wetenschap alles verklaren?’ is in een heldere, aansprekende stijl geschreven met ruimte voor persoonlijke anekdotes, en biedt een onderhoudend betoog voor (voornamelijk christelijke) lezers met verregaande interesse in het onderwerp. John C. Lennox (1943) is een Britse wiskundige, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Oxford, Emeritus Fellow in de wiskunde en wetenschapsfilosofie aan het Green Templeton College en Associate Fellow van de Saïd Business School. Hij is een autoriteit op het gebied van de relatie tussen geloof, wetenschap en ethiek.

Tekst op website uitgever
Kan de wetenschap alles verklaren? van John C. Lennox is een populair-wetenschappelijke uitgave over de relatie tussen wetenschap en geloof. De wetenschap heeft de wereld veel gebracht. Voor velen heeft godsdienst daarom geen betekenis meer als het gaat om antwoorden op de grote levensvragen. In dit boek gaat John Lennox in op de relatie tussen geloof en wetenschap. Hij put daarbij uit zijn ervaring als christen, tientallen jaren van wetenschappelijk onderzoek en talloze debatten met bekende atheïsten als Richard Dawkins en Christopher Hitchens. Lennox ruimt vele misvattingen uit de weg en maakt duidelijk dat geloof en wetenschap niet tegenover elkaar staan, maar beide nodig zijn om de zin van ons bestaan te doorgronden.

Fragment uit 3. Mythe I: Godsdienst berust op geloof, wetenschap niet
Ik krijg vaak te horen dat dit nu precies het probleem is met mensen die in God geloven: dat het gelovigen zijn. Dus dat ze een geloofsovertuiging hebben. Wetenschap is veel beter, omdat het geen geloof vereist. Dat klinkt geweldig. Maar het probleem is dat dit volstrekt onjuist is.
  Ik zal je ene voorbeeld geven. Ik had een ontmoeting met Peter Singer, een wereldberoemde ethicus van de Universiteit van Princeton in de Verenigde Staten. Hij is atheïst en in zijn woonplaats Melbourne in Australië debatteerden we over de vraag of God bestaat. In mijn openingswoorden vertelde ik het publiek hetzelfde als waarmee ik dit boek begon: dat ik in Noord-Ierland ben opgegroeid en dat mijn ouders christen waren.
  Singer reageerde met de opmerking dat ik hiermee een van zijn bezwaren tegen religie illustreerde: mensen zijn geneigd verder te gaan in het spoor van het geloof waarin ze zijn opgevoed. Hij ziet religie gewoon als een kwestie van erfelijkheid en context, niet als een kwestie van waarheid. Ik zei: 'Peter, mag ik je vragen of jouw ouders atheïst waren?'
  'Mijn moeder was beslist een atheïst. Mijn vader zou ik eerder agnost noemen,' antwoordde hij.
  'Dus jij gaat net als ik verder in het spoor van het geloof van je ouders?' reageerde ik.
  'In mijn ogen is dat geen geloof,' zei hij.
  'Natuurlijk is het een geloof, of geloof je er niet in?' antwoordde ik.
  Gelach in de zaal.
  Later ontdekte ik dat mijn vraag op internet talloze keren was herhaald: realiseert de beroemde filosoof Peter Singer zich niet dat zijn atheïsme een geloofssysteem is? heeft hij nooit gehoord van mensen als de kosmoloog Allan Sandage, die overtuigd raakte door het bewijs voor het bestaan van God en zich later in hun leven tot het christelijk geloof bekeerden? (pagina 55-56)

Lees een vergelijkbaar boek: Darwins engel : een repliek op God als misvatting van John Cornwell (uit 2008).

Terug naar Overzicht alle titels

Thijs Launspach

Asociale media : hoe de socials je manipuleren en hoe je ontsnapt aan hun greep
Spectrum 2023, 174 pagina's  - € 14,99

Website Thijs Launspach (1988)

Korte beschrijving
Een verhandeling over de impact van sociale media op de mentale gezondheid. Sociale media zijn niet meer uit het leven weg te denken. Sociale platforms hebben het leven in sommige opzichten verrijkt, maar ze maken de mens ook onzekerder, bozer, banger, jaloerser en ontevredener. En meer verdeeld: de algoritmes tasten inmiddels zelfs het vertrouwen in de maatschappij aan. De auteur legt bloot hoe de algoritmes achter de verslavende platforms ons gedrag, ons denken en onze verlangens beïnvloeden. Informatief, toegankelijk en engagerend geschreven. Thijs Launspach (Amsterdam, 1988) is psycholoog, auteur en keynote speaker. Hij onderzoekt de invloed van maatschappelijke en technologische ontwikkelingen op onze mentale gezondheid. Hij schreef 'Fokking druk' (2018) en 'Je bent al genoeg’ (2022) en heeft een wekelijkse column in het Algemeen Dagblad.

Tekst op website uitgever
In Asociale media onderzoekt psycholoog Thijs Launspach (bekend van bestsellers als Fokking druk en Je bent al genoeg) de invloed van sociale media op onze mentale gezondheid. Hij legt bloot welk spel er wordt gespeeld, en laat zien wat je zelf kunt doen om je aan de macht van de socials te ontworstelen.

Sociale media zijn niet meer uit ons leven weg te denken. We krijgen er allemaal mee te maken: als grootgebruiker, als casual user of als buitenstaander die zich zorgen maakt om iemand die net iets te verslaafd is aan TikTok, Instagram of Twitter. Sociale platforms hebben ons leven in sommige opzichten verrijkt en leuker gemaakt, dat zeker. Maar ze hebben ook een enorme impact op onze mentale gezondheid. De socials maken ons onzekerder, bozer, banger, jaloerser en ontevredener. En meer verdeeld: de algoritmes tasten inmiddels zelfs het vertrouwen in onze maatschappij aan.

Dit is een boek over hoe sociale media ons manipuleren. Over hoe de slimme algoritmes achter de platforms ons gedrag, ons denken en onze verlangens beïnvloeden. Jij als ‘gebruiker’ bent niet het probleem. Het probleem is dat de meest verslavende technologie ever wordt ingezet om je aan het scrollen te houden. Deze media zijn helemaal niet sociaal. Ze zijn asociaal.

Thijs Launspach (1988) is psycholoog, auteur en keynote speaker. Hij onderzoekt de invloed van maatschappelijke en technologische ontwikkelingen op onze mentale gezondheid. Hij schreef de bestsellers Fokking druk (2018) en Je bent al genoeg (2022) en heeft een wekelijkse column in het Algemeen Dagblad. Zijn colleges bij de Universiteit van Nederland en TEDx werden honderdduizenden keren bekeken.

Fragment uit (de) Inleiding - Jij bent niet het probleem
Dit is een boek over manipulatie. Specifieker: over hoe sociale media ons gedrag, ons denken en onze verlangens manipuleren. De socials maken genadeloos gebruik van onze menselijke kwetsbaarheden voor hun eigen gewin. Op kleine schaal, door ons dagelijks zo'n honderd keer onze telefoon te laten oppakken om te kijken of er iets nieuws is gebeurd. Door de technologische en psychologische hacks waarmee ze ons verslingerd laten raken aan de platforms, waardoor we soms urenlang zitten te scrollen, terwijl we eigenlijk wel wat belangrijkers te doen hebben. De slimme manipulatie die maakt dat we tóch onbewust van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat onze feed checken.

Maar de sociale media manipuleren ons ook op grotere schaal, door bij te dragen aan de eenzaamheid in de samenleving. Door beslag te leggen op onze toch al schaarse tijd in de échte wereld waar we ons met échte mensen kunnen verbinden. Door te bepalen wie wanneer welke informatie ziet, en waarom, en ons daardoor gevangen te houden in bubbels waarin wij alleen geconfronteerd worden met de meningen die we al hadden. Door ons bang, boos en afgeleid te houden, en door zelfs soms depressies en eetstoornissen aan te wakkeren. Door onze gevoelens te bespelen, ook als het aankomt op belangrijke politieke en maatschappelijke thema's. En door op die manier bij te dragen aan polarisatie en wantrouwen in de samenleving en het uithollen van het democratische proces.

Over de invloed van de socials op je mentale gezondheid is inmiddels veel bekend. Of je nu jong bent, student of al lang en breed volwassen: wanneer je een aantal uren per week - of een aantal uren per dag! - op sociale mediaplatforms zit, heeft dat invloed op je. Op hoe je denkt, je je voelt, en op hoe je jezelf ziet. En op je gedrag: sinds de opkomst van de smartphone zijn we elkaar bijvoorbeeld minder gaan aankijken, en wordt er op straat minder gelachen naar vreemden. Verwikkeld in on online contacten verschraalt ons contact met de wereld om ons heen. Hoe meer tijdje met je hoofd in de online wereld bent, hoe minder aandacht je hebt voor wat er offline gebeurt en wie zich daar bevinden.  (pagina 13-14)

Terug naar Overzicht alle titels

Didier Eribon 2

Het vonnis van de samenleving
Leesmagazijn 2023, 250 pagina's - € 27,95

Oorspronkelijke titel: La société comme verdict : classes, identités, trajectoires (2013)

Wikipedia: Didier Eribon (1953)

Korte beschrijving
Een diepgaand filosofisch essay over klassenverschillen. Het boek betoogt dat de samenleving iedereen een bepaalde positie toewijst en grenzen trekt die hiërarchieën en scheidslijnen aanbrengen tussen individuen en groepen. Aan de hand van persoonlijke verhalen en theoretische reflecties beschrijft het boek de mechanismen die leiden tot achterstelling en de logica van sociale dominantie en reproductie. Het boek behandelt sociale klassen, trajecten en individuele identiteiten, en belicht de ambivalente rol van instituten zoals het schoolsysteem, het recht en de politiek in ons leven. Bevlogen en met diepgang geschreven. Met name geschikt voor een geoefende lezersgroep. Didier Eribon (Reims, 1953) is o.a. schrijver, academisch docent, journalist, socioloog en filosoof. Hij schreef meerdere boeken. Zijn werk werd in meer dan twintig landen uitgegeven.

Tekst op website
Éribon laat in dit boek zien dat de samenleving ons allen een bepaalde positie toewijst. De samenleving velt vonnissen die voorgoed richting geven aan ons leven. Het trekt grenzen die hiërarchieën en scheidslijnen aanbrengen tussen individuen, groepen. En ons tegen elkaar uitspelen.

Zijn vorige boek, Terug naar Reims, geldt inmiddels als een klassieker. De hardnekkige klassenverschillen van onze eigen tijd worden er helder in geanalyseerd. Het vonnis van de samenleving is het vervolg en bestaat wederom uit aangrijpende persoonlijke verhalen en theoretische reflectie.

Eribon beschrijft de mechanismen die leiden tot achterstelling en onderzoekt de logica van sociale dominantie – en reproductie. Hij schrijft respectievelijk over sociale klassen, trajecten en individuele identiteiten. Vertrouwd aandoende instituten zoals het schoolsysteem, het recht en de politiek spelen in in ons leven een zeer ambivalente rol.

Didier Eribon is een Franse socioloog en filosoof. Hij is invloedrijk vanwege zijn visie op gender, onderwijs en sociale kwesties, zoals nationalisme, armoede en de toekomst van links.

In de taal die Eribon zich als klassenmigrant eigen heeft gemaakt, geeft hij uitdrukking aan de gevoelens van hen die daarvoor schrijnend genoeg de woorden missen, aan de moeilijke situatie van `de overheersten'. Jeanne Holierhoek

Vonnis van de samenleving analyseert met chirurgische precisie de wortels van de klasseschaamte. Van de auteur van het onvergetelijke Terug naar Reims. Ewald Engelen

Weinigen in Europa hebben de afgelopen decennia meer gedaan om sociale klasse weer centraal op de politieke agenda te krijgen, dan Didier Eribon. Joris Luyendijk

Fragment uit

Lees ook: Terug naar Reims (uit 2018)

Terug naar Overzicht alle titels

Marcia Luyten 3

Democratie is niet voor bange mensen
De Bezige bij 2023, 219 pagina's - €18,99 

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Wikipedia: Marcia Luyten (1971)

Korte beschrijving
Een bundeling van columns over maatschappij en politiek. Marcia Luyten analyseert de veranderende verhoudingen in een revolutionaire tijd, waaronder klimaatverandering, groeiende ongelijkheid, de opkomst van extreemrechts, een pandemie en de aanwezigheid van dictators op het wereldtoneel. Ze onderzoekt de verschuiving van macht van een 'business first' mentaliteit naar een samenleving en economie die zoeken naar een andere ordening, waarin mens en natuur niet langer ondergeschikt zijn aan winst. In heldere stijl geschreven. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Marcia Luyten (1971) is een bekende Nederlandse econoom, journalist en presentator. Ze schreef meerdere boeken.

Tekst op website uitgever
Nadat ze stopte als Buitenhof-presentator maakte Marcia Luyten snel naam als columnist van de Volkskrant. Daar ontleedt ze veranderende verhoudingen in een revolutionaire tijd: een opwarmende aarde, onhoudbare ongelijkheid, de opkomst van extreemrechts, een pandemie en dictators op het wereldtoneel.

In dat tumult verschuift de macht. Na decennia business first zoeken economie en samenleving – met de politiek op afstand volgend – naar een andere ordening. Een waarin mens en natuur niet langer ondergeschikt zijn aan winst. Maar de weg naar een nieuw evenwicht is geplaveid met protest en conflict.

In haar columns zoekt Marcia Luyten het grote in kleine verhalen, schakelt ze van het persoonlijke naar een verandering van het systeem, met scherpte en met humor. Daarbij zoekt ze altijd naar de fundamenten: wat is een samenleving?

Fragment - Democratie is niet bedacht voor bange mensen
Het is feest vandaag. Of dat zou het moeten zijn, een feest van de democratie, maar in mij strijden moedeloos en machteloos om voorrang. De belangrijkste debatten zijn tussen een man die ontkent dat de mens de opwarming van de aarde veroorzaakt en een die de klimaatcrisis nooit echt serieus heeft genomen.
 Het is campagne, dus de mannen doen wat, ze zeggen wat, zijn lief in het Jeugdjournaal, ze voeren het bekende toneelstukje op en vanavond is Mark Rutte de winnaar.
  Dat is interessant, want Rutte is al tien jaar de baas van de staat en die faalt toch steeds vaker in zijn kerntaken. Maar de campagne werd niet bepaald door die ene vraag, die in 1980 de Amerikaanse president Jimmy Carter zijn herverkiezing kostte. De race was nek-aan-nek, tot Ronald Reagan hem vroeg: ‘En zijn we vandaag beter af?’
  De allereerste opdracht aan de staat is de veiligheid van zijn burgers. De klimaatcrisis is het grootste gevaar, ze vernietigt onze leefomgeving en leidt tot oorlogen over land en water. Dan: onze vatbaarheid voor virusuitbraken. Op een Chinese regio na is er geen plek ter wereld waar zo veel mensen met zo veel dieren op zo’n klein gebied leven als Nederland. Het land, in oppervlakte nummer 133 op aarde, is ’s werelds tweede voedselexporteur. Virologen waarschuwen al jaren dat een nieuwe zoönose als covid of Q-koorts hier een kwestie van tijd is. Vier kabinetten-Rutte lieten na de bio-industrie te hervormen.
  Deze vorm van landbouw is sowieso eindig omdat de aarde uitgeput raakt en vol fosfaat, glyfosaat en stikstof zit. Alsmaar zwaardere tractoren stampen de aarde dicht, waardoor wormen er niet meer kunnen leven en het herstelvermogen van de bodem verder verslechtert. Onze levenloze grond wordt zand. Terwijl de microben in gezonde aarde de effectiefste CO2-opslag zijn. Als we de veiligheid van voedsel en gezondheid belangrijk vinden, is deze industriële landbouw een gevaar. Maar Rutte neemt alleen maatregelen als hij door de hoogste rechter ertoe wordt gedwongen.
  Grote problemen vragen om grote ingrepen. Om harde keuzes die de transformatie naar een veilige toekomst in gang zetten. En dat is waar Mark Rutte afschakelt. Zijn dna is dat van de personeelschef van Calvé die hij in een vorig leven was. Die maakt dat alles blijft lopen. Dat er geen gedoe is en de potten pindakaas van de band rollen.
  Die corporate manager is Rutte nog steeds. Een oprecht aardige man. Goedgemutst, handig in het spel, een uitstekende relatiebeheerder, iemand die graag problemen oplost. Zijn stijl heeft Nederland het nodige gebracht: in een versplinterend politiek landschap is hij de lijm die coalities mogelijk maakt – Mark Rutte is wat ons scheidt van onbestuurbaar België.
  Zijn enig inhoudelijk kompas was het succes van het bedrijfsleven. Daarnaast is hij vooral bezig zijn macht te behouden, steeds vaker ten koste van democratische controle door het parlement. Echt politicus, een staatsman zal hij nooit worden. Want Mark Rutte is een leider die volgt. Hij kijkt naar peilingen en houdt zich blind voor wat de echt grote problemen vragen. Zijn kiezers de verrijking aan de top beu? Mark-weg-met-de-dividendbelasting-Rutte belooft bedrijven zwaarder te belasten.
  Nu kiezers zich zorgen gaan maken over het klimaat, verklaart Rutte dat hij maatregelen zal nemen – maar weigert zijn verkiezingsprogramma erop te laten doorrekenen. Ruttes tactiek werd in een verkiezingsdebat over het klimaat nog het best verwoord door CDA-leider Wopke Hoekstra. Die vermaande Jesse Klaver: ‘U moet geen maatregelen voorstellen die het draagvlak ondermijnen.’
  Is dit alles Mark Rutte te verwijten? Nee, die doet waar hij goed in is. Schuldig is het feestvarken van vandaag. De kiezer die liever een leider heeft die volgt, dan iemand die met harde feiten en passie draagvlak schept voor de transitie die onvermijdelijk is. De kiezer die zich zorgen begint te maken over het klimaat, maar kom niet aan zijn gehaktbal en zet naast zijn hippe wijk geen windmolen.
  Democratie is nooit bedacht voor bange mensen. Die zijn op de lange termijn beter af met een verlicht despoot. Het volk kiest de leider die het verdient. Dus de kiezer gaat vandaag heen en stemt op Mark Rutte. (column 17 maart 2021)

Lees ook: Ziende blind in de sauna : hoe onze politiek, economie en cultuur 'Afrikaanse' trekken krijgen (uit 2008) (nog steeds relevant, en werd naarmate de tijd vorderde steeds 'waarder') en  Het geluk van Limburg (uit 2015)

Terug naar Overzicht alle titels