Rutger Bregman 6

Morele ambitie : stop met het verspillen van je talent en maak werk van je idealen
De Correspondent 2024, 303 pagina's  - € 23,--

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Wikipedia: Rutger Bregman (1988)

Korte beschrijving
Een maatschappijkritisch boek over het najagen van een nuttige carrière. Rutger Bregman behandelt het concept van morele ambitie, gedefinieerd als de wens om uit te blinken, maar met andere succesindicatoren dan traditionele materiële beloningen. Het boek richt zich op een groeiende beweging van pioniers die hun carrière wijden aan het vinden van oplossingen voor grote wereldproblemen en fungeert als gids voor degenen die geïnteresseerd zijn in het volgen van een pad van morele ambitie. Aanjagend, informatief maar toegankelijk geschreven. Met illustraties en foto’s in zwart-wit. Rutger Bregman (Westerschouwen, 1988) is een beroemde Nederlandse schrijver, historicus en journalist. Zijn boek ‘De meeste mensen deugen’ werd in 46 talen vertaald. Zijn werk wordt wereldwijd uitgegeven: van zijn boeken zijn meer dan twee miljoen exemplaren verkocht.

Tekst op website uitgever
Morele ambitie is de wil om bij de besten te horen, maar met andere maatstaven van succes. Geen dik salaris, deftige titel of corner office, maar een carrière die is gewijd aan de beste oplossingen voor de grootste wereldproblemen.

Dit boek gaat over de beweging van pioniers die nu al bruisen van morele ambitie. Een gids voor hoe ook jij het pad van morele ambitie kunt volgen.

Rutger Bregman (1988) is historicus. Zijn boek De meeste mensen deugen is in 46 talen vertaald. Van zijn boeken zijn wereldwijd meer dan twee miljoen exemplaren verkocht.

Reacties: ‘Krachtig en inspirerend’ - Mabel van Oranje; ‘Overtuigend’ - Sander Schimmelpenninck; ‘Fucking interessant’ - Fidan Ekiz; ‘Ongelofelijk knap geschreven’ - Alexander Klöpping; ‘Lees dit’ - Hannah Prins; ‘Een grote bron van inspiratie’ - Jan Terlouw; ‘Een wake-up call’ - Anna Gimbrere; ‘Fantastisch’ - Tim Hofman

Fragment uit 9. Vergroot je morele kring
2.
Wanneer sta je aan de goede kant van de geschiedenis?
  Voor wie het pad van morele ambitie wil bewandelen, is dat een cruciale vraag. Als er nu nog gewoontes zijn die we straks barbaars vinden, dan zouden die immers bovenaan onze prioriteitenlijst moeten staan. Stel dat Thomas Clarkson vandaag de dag zou leven, waar zou hij zich dan tegen verzetten?
  Het is verleidelijk om te geloven dat wij, moderne mensen, inmiddels wel goed zitten. Dat we überhaupt geen Clarksons meer nodig hebben. Wij offeren geen peuters en we verkopen geen tot slaaf gemaakten. We verbranden geen heksen en hebben al tijden geen misdadiger gevierendeeld. Vrouwen hebben stemrecht, het homohuwelijk is in meer dan dertig landen gelegaliseerd en in sommige steden rijdt zelfs een dierenambulance rond. Wie is er beschaafder dan wij?
  Het opmerkelijke is dat vrijwel iedere beschaving, in de hele wereldgeschiedenis, zo over zichzelf dacht. Neem de oude Romeinen. Zij vonden zichzelf buitengewoon fatsoenlijk omdat ze - in tegenstelling tot 'barbaarse' stammen - geen kinderen offerden aan de goden. Maar het doden van ongewenste baby's? Dat vonden ze prima. Het voeren van naakte vrouwen aan hongerige leeuwen in het Colosseum achtten ze ook geen probleem, want dat was leuk entertainment in het pauzeprogramma.
  Zo staat het verleden bol van gewoontes waar we nu van walgen. Ooit was het martelen en wurgen van 'sodomieten' (homoseksuelen) de normaalste zaak van de wereld. Nog geen eeuw geleden werd in de Verenigde Staten gezellig gepicknickt tijdens het lynchen van een zwarte 'misdadiger'. 'Hele families kwamen samen, moeders en vaders, die zelfs hun jongste kinderen meebrachten', schreef een Amerikaanse krant in 1930 over een lynchpartij in North Carolina.
  Als zoveel mensen zo blind waren voor zulke misdaden, dan roept dat de vraag op hoe de historici van de toekomst op ons zullen terugkijken. Zou het kunnen dat ook wij - net als kapitein Snelgrave, net als de koning van Ardra - blind zijn voor het kwaad dat we nu aanrichten? Het zou wel erg toevallig zijn als we de eerste beschaving ooit zijn die het allemaal voor elkaar heeft. Is de kans niet veel groter dat we in sommige opzichten nog steeds aan de verkeerde kant van de geschiedenis staan?
  Ieder jaar vraagt de Amerikaanse rechtsgeleerde Robert P. George zijn studenten aan de universiteit van Princeton wat ze van de slavernij hadden gevonden als ze twee eeuwen geleden wit waren gewest in het zuiden van de Verenigde Staten. 'En raad eens',  schrijft hij. 'Ze zouden allemaal abolitionist zijn geweest! Ze zouden zich allemaal dapper tegen de slavernij hebben uitgesproken, en er onvermoeibaar tegen hebben gestreden.'
  Onzin, natuurlijk. In werkelijkheid was een minuscuul percentage van de witte bevolking abolitionist, en deze voorlopers betaalden een hoge prijs voor hun idealen. George antwoordt zijn studenten altijd dat hij hen best wil geloven, mits ze kunnen aantonen dat ze nu ook opkomen voor de rechten van impopulaire slachtoffers, al gaat het ten koste van hun reputatie, hun carrière en soms zelfs hun vriendschappen. (pagina 197-198)

Andere boeken van Rutger Bregman
Met de kennis van toen : actuele problemen in het licht van de geschiedenis (2012)
De geschiedenis van de vooruitgang (2013)
De meeste mensen deugen : een nieuwe geschiedenis van de mens (2019)
Met Jesse Frederik. Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers (2015) 

Terug naar Overzicht alle titels

Jeroen van Bergeijk

Undercover aan het werk
Ambo Anthos 2023, 299 pagina's  - € 22,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Wikipedia: Jeroen van Bergeijk (1967)

Korte beschrijving
Een boek over undercoverjournalistiek en de onderkant van de arbeidsmarkt. Onderzoeksjournalist Jeroen van Bergeijk dook zes jaar lang in banen met minimale kwalificaties om de onderkant van de arbeidsmarkt te onderzoeken. Hij werkte onder andere bij bol.com, de bagageafhandeling op Schiphol, klantenservices en als flitsbezorger. In dit boek deelt hij zijn ervaringen en de uitdagingen die hij tegenkwam, zoals de angst om ontdekt te worden en de morele dilemma's van undercoverjournalistiek. Het boek belicht de snel groeiende kloof tussen theoretisch en praktisch opgeleiden. Vlot, vaardig en persoonlijk geschreven. Jeroen van Bergeijk (1965) is een Nederlandse schrijver en journalist. Hij schreef meerdere boeken. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven.

Tekst op website uitgever
Onderzoeksjournalist Jeroen van Bergeijk laat in zijn verontrustende undercoverreportages zien hoe het werkelijk is aan de onderkant van de huidige arbeidsmarkt.

Wat gebeurt er aan de onderkant van de arbeidsmarkt? Met die vraag in het achterhoofd stortte undercoverjournalist Jeroen van Bergeijk zich de afgelopen zes jaar in banen waarvoor nauwelijks kwalificaties nodig zijn. Want wie zorgt ervoor dat jouw bol.com-pakketje de volgende dag al wordt bezorgd? Wie neemt de telefoon op als je een klantenservice belt? En wie brengt jouw koffer op de plaats van bestemming? Zaken waarmee vrijwel elke Nederlander te maken heeft, maar waarvan weinigen weten hoe het er precies aan toegaat.

De afgelopen veertig jaar is de economie zo’n 40 procent gegroeid, maar de daadwerkelijke inkomens zijn achtergebleven. De mensen wie het goed gaat – vaak de theoretisch geschoolden – begrijpen doorgaans maar weinig van de praktisch opgeleiden, en de kloof tussen hen wordt almaar groter. Undercover aan het werk is een poging daar iets aan te veranderen.

Daarnaast schetst Jeroen van Bergeijk zijn werdegang als undercoverjournalist. Hij vertelt over de angst om betrapt te worden, de vele morele valkuilen van de undercoverjournalistiek en zijn groeiende weerzin tegen het zich voortdurend anders moeten voordoen dan wie hij werkelijk is.

Kan en wil hij nog langer liegen om de waarheid te vertellen?

‘Van Bergeijk doet wat anderen vooral pretenderen te doen: het échte verhaal van binnenuit vertellen. Zoals een journalist moet doen, zonder al te veel mening en al helemaal zonder agenda!’ Sander Schimmelpenninck

Fragment uit Tot slot
Ik kan geen Über meer bestellen zonder aan Mare Welkers te denken.
  Ik kan geen pakketje bij bol.com meer bestellen zonder aan gebruikte seksspeeltjes te denken. Ik kan geen pakketje bij bol.com meer bestellen zonder Miguel voor me te zien in zijn caravan die hij deelt met drie andere arbeidsmigranten.
  Ik kan gene klantenservice meer bellen zonder aan die vrouw uit Amsterdam Nieuw-West te denken die de rente en aflossing op haar schulden bij Wehkamp niet meer kon betalen en voor wie ik niks kon doen. Ik kan gene klantenservice meer bellen zonder te denken aan de extreme controle waar de medewerkers bij Teleperformance elke dag mee te maken krijgen.
  Ik kan niet over het kruispunt van de Marnixstraat en de Rozengracht fietsen zonder weer die extreme verveling te voelen. Ik kan geen verkeersregelaars aan het werk zien zonder even te proberen oogcontact te krijgen en mijn duim op te steken.
  Ik kan ChatGPT niet openen zonder aan de clickworkers van Amazonds Mechanical Turk te denken.
  Ik kan geen reclame op Instagram zien zonder me af te vragen of dit een product van een dropshipper is (negen van de tien keer: ja).
  Ik kan geen dakloze zien zonder me af te vragen of en hoe hij de Zelfredzaamheid-Matrix heeft doorlopen.
  Ik kan niet meer door wijken als Crooswijk lopen zonder aan het onzichtbare leed te denken dat zich achter al die voordeuren afspeelt.
  Ik kan gene flitsbezorger voorbij zien fietsen zonder me af te vragen bij welke verwende 'types' zij of hij net is langsgefietst.
  Ik kan mijn koffer niet meer inpakken zonder aan de koffiesjouwers van Schiphol te denken.
  Ik kan geen artikel over asielzoekers meer lezen zonder aan wachtruimte F1 in het aanmeldcentrum van de IND in Ter Apel te denken.

Dit is wat ik hoop: dat jij net als ik iets naders bent gaan kijken naar dit soort alledaagse dingen, naar mensen die alledaags werk doen. Iemand zei ooit tegen me: alles wat je moet weten over het karakter van een persoon ligt besloten in hoe diegene dienstverlenend personeel behandelt. En daar zit veel waarheid in. Doe er je voordeel mee en word een beter mens. (pagina 292-294)

Lees bijvoorbeeld ook: Voettocht naar het hart van het land : hoe sociaal en democratisch zijn we nog? van Jan Schuurman Hess (uit 2014)

Lees vooral ook: Pleidooi voor populisme van David van Reybrouck uit 2008
En lees ook: De brievenbus van mevrouw De Vries : gekmakende post van onze (semi)overheid van Stephan Steinmetz (2013)

Lees ook een column, waarin dit boek voorkomt: Naar het hart van het land (Brabants Dagblad, 4 oktober 2014)

Artikel: Het UWV - Is een computer. Het bestaat niet.' (september 2014)

Terug naar Overzicht alle titels

Jeroen Siebelink & Marianne Thieme

Vasthouden aan jouw idealen : de opkomst van de Partij voor de Dieren
M.L. Thieme uitgeverij 2022, 318 pagina's  - € 19,95

Wikipedia: Marianne Thieme (1972) en website Jeroen Siebelink (1968)

Korte beschrijving
Een onderhoudend en verhelderend boek over de geschiedenis van de Partij voor de Dieren. Twee decennia geleden besloten vijf dierenrechtenactivisten dat ze de politiek in moesten. Twintig jaar later is het timbre van de Partij voor de Dieren tot diep in de melodie van het publieke debat doorgedrongen: halvering van de veestapel is niet langer taboe, het besef dat economische groei het probleem is en niet de oplossing, is tot in de hoogste Colleges van Staat doorgedrongen. Dit boek biedt inzicht in de geschiedenis van deze politieke partij die invloed belangrijker vindt dan macht, en waarvoor het vasthouden aan de eigen idealen een van de fundamentele pijlers is.‘Vasthouden aan je idealen’ is vlot, helder en verhalend geschreven. Met foto’s en illustraties in kleur. Marianne Thieme (1972) is een Nederlandse dierenactiviste, juriste en politica. Zij is medeoprichtster van de Partij voor de Dieren en was tot 2019 lid van de Tweede Kamer. Jeroen Siebelink (1968) is schrijver en journalist. Hij schreef meerdere boeken.

Tekst op website uitgever
‘De ultieme politieke decadentie,’ noemde een Leidse hoogleraar het. Maar een Amerikaanse professor sprak van de eerste ‘political party for non-humans in world history’. Twintig jaar later is het timbre van de Partij voor de Dieren tot diep in de melodie van het publieke debat doorgedrongen. Halvering van de ‘veestapel’ is niet langer taboe. Het besef dat economische groei het probleem is en niet de oplossing, is tot in de hoogste Colleges van Staat doorgedrongen. De schappen van de supermarkten bevatten meer vleesvervangers dan ooit. De binnensteden bieden steeds meer plantaardig horeca-aanbod, zelfs met Michelin-sterren. Tijdens VVD-congressen roepen JOVD’ers de kopstukken op om veehouders uit te kopen omdat ze ‘liever een dak boven hun hoofd hebben dan een speklapje op hun bord’. Dit boek vertelt het verhaal van vijf gedreven dierenrechtenactivisten die twee decennia geleden besloten dat ze de politiek in moesten. Inmiddels is het initiatief uitgegroeid tot een wereldwijde beweging van meer dan honderd activistische volksvertegenwoordigers, gesteund door tienduizenden betrokken leden, met vertakkingen in ruim twintig landen, die in alle denkbare fora de unieke boodschap van de Partij voor de Dieren uitdragen en zo iedere dag opnieuw demonstreren dat invloed belangrijker is dan macht. Als politiek het geduldige boren van dikke planken is, dan is de boor na twintig jaar duidelijk diep in het hout doorgedrongen. Maar er doorheen is hij nog niet. Met het verzet groeit de tegenmacht. Daarom is dit boek niet alleen een must-read voor iedereen die wil weten hoe het zo gekomen is. Maar ook voor iedereen die wil weten wat je moet doen om vast te houden aan je idealen, hoe het groeiend verzet onstuitbaar wordt. Hoe je in de politiek kunt zijn, zonder van de politiek te worden.

Fragment uit 2. Wat heb je aan geld als de ijskap smelt
Volgens Rockstrom en zijn team hebben we als mensheid inmiddels zes van de negen ecologische grenzen overschreden en hebben wij dus de 'safe operating space' achter ons gelaten. We bevinden ons ecologisch gezien in een ongekende, zeer beangstigende situatie. Het gaat dan bijvoorbeeld om waterschaarste, biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, vervuiling door microplastics, en uitputting van de bodem. 
  Een andere manier om de menselijke overschrijding van de planetaire grenzen uit te drukken is via Earth Overshoot Day. Elk jaar berekent het onderzoeksinstituut Global Footprint Network op welke datum de mensheid alles heeft opgebruikt van wat de aarde dat jaar kan 'leveren' voor het menselijke voortbestaan: denk aan gewassen, zoet water, hout en dergelijke. Elke dag na die datum van dat jaar consumeert en produceert de mens meer dan de aarde aankan en leven wij op de pof. We 'lenen' dan letterlijk van toekomstige generaties.
  Volgens de beschikbare data was 1970 het laatste jaar dat de mensheid binnen de ecologische capaciteit van de aarde bleef. Toen viel Earth Overshoot Day namelijk op 30 december. Vanaf dat jaar ging het snel bergafwaarts en hebben we steeds vroeger in het jaar onze reserves opgebruikt. In 1980 viel Earth Overshoot Day op 8 november, in 1990 op 14 oktober, in 2000 op 25 september, in 2010 op 8 augustus, en vorig jaar al op 29 juli. Door de coronapandemie kreeg de aarde er in 2020 een maand bij - het stilleggen van economische activiteiten vanwege de lockdown leidde tot een verschuiving van de Earth Overshoot Day naar 22 augustus. Net als in 2008, toen de wereldeconomie door het bankroet van Lehman Brohers even tot stilstand kwam en de aarde er drie dagen bij kreeg.
  Er is natuurlijk een groot verschil tussen de dag waarop rijke en arme landen Earth Overshoot Day bereiken. Opvallend is dat welvarende landen de aarde het zwaarst belasten. Nederland heeft de twijfelachtige eer te behoren tot de top 15 van landen in de wereld met de grootste ecologische voetafdruk. (pagina 56-57)

Lees ook: Onder de beesten : undercover in de bio-industrie van Roel Binnendijk en Jeroen Siebelink (uit 2023), De kanarie in de kolenmijn van Marianne Thieme & Ewald Engelen (uit 2016) en Dieren kunnen de pest krijgen. En dan? van Esther Ouwehand (uit 2021)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

Maarten Sukel

De AI-revolutie : hoe kunstmatige intelligentie de maatschappij gaat veranderen (en daar nu al mee bezig is)
Balans 2024, 185 pagina's  - € 20,--

Korte bio van Maarten Sukel (19?)

Korte beschrijving
Een actuele analyse van de opkomst, ontwikkeling en impact van kunstmatige intelligentie (AI). Met de komst van de schijnbaar alwetende app ChatGPT is kunstmatige intelligentie voor iedereen onontkoombaar geworden, en techbedrijven beconcurreren elkaar om zo snel mogelijk nog slimmere vormen op de markt te brengen. Maar wat is kunstmatige intelligentie eigenlijk? Wordt de mens ingehaald door zijn eigen creatie? En wat moeten we ervan denken als de ontwikkelaars zelf om een pauze roepen? In dit boek beschrijft deskundige Maarten Sukel de werking van kunstmatige intelligentie en schetst een beeld van hoe de nieuwe technologie de samenleving op verschillende terreinen verandert, zowel in positieve als negatieve zin. Helder en toegankelijk geschreven, met ruimte voor persoonlijke bespiegelingen. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Maarten Sukel (1993) werkte de afgelopen tien jaar aan veel vormen van kunstmatige intelligentie voor zowel de overheid als het bedrijfsleven. Daarnaast schrijft hij momenteel zijn proefschrift over AI voor de Universiteit van Amsterdam.

Tekst op website uitgever
Met de komst van de schijnbaar alwetende, vriendelijk pratende app ChatGPT is kunstmatige intelligentie voor iedereen onontkoombaar geworden. Van kunst tot geneeskunde, van onderwijs tot oorlog: overal sluipt 'AI' het leven binnen. En techbedrijven beconcurreren elkaar hevig om zo snel mogelijk nog slimmere vormen op de markt te brengen. Wat is kunstmatige intelligentie eigenlijk? Hoe werkt ze? Wordt de mens ingehaald door zijn eigen creatie? Wat moeten we ervan denken als de ontwikkelaars zelf om een pauze gaan roepen? Is ze nog wel te stoppen? In het fascinerende De AI-revolutie beschrijft deskundige Maarten Sukel hoe de nieuwe technologie de samenleving verandert. AI doet de grenzen tussen werkelijkheid en fictie vervagen, kan stereotypen versterken en voor meer ongelijkheid zorgen. Maar AI kan ook bijdragen aan de oplossing voor grootschalige problemen als vergrijzing, dreigende voedseltekorten en de klimaatcrisis. Kunstmatige intelligentie is kortom de grootste kans én de grootste uitdaging van deze eeuw. Een onmisbare gids voor wie wil weten wat er nu werkelijk aan zit te komen.

Fragment uit 14. De toekomst
De AI-revolutie is vergelijkbaar met de Industriële Revolutie die in de negentiende eeuw de hele wereld veranderde. Net zozeer transformeert de opkomst van AI gestaag de manier waarop we in de 21ste eeuw werken, leren, communiceren, oorlog voeren en zelfs onze creativiteit uiten. Het tempo en de impact van deze veranderingen zijn ongekend en geven blijk van een nieuw tijdperk van technologische vooruitgang die ons in de komende jaren zal blijven beïnvloeden.
  De Industriële Revolutie ging gepaard met perioden van chaos en onzekerheid, en zoals we zagen zal ook de AI-revolutie haar uitdagingen met zich meebrengen. Snelle veranderingen kunnen onvoorspelbare gevolgen hebben. Algoritmen slagen met verve in het verkopen van producten en meningen, maar als bijwerking staan democratieën onder druk. Hoewel met zoekmachines alle informatie bereikbaar is, zet het algoritme de gebruiker eerder aan tot consumptie dan dat het ons goed informeert.
  Aangejaagd door het streven naar macht en geopolitieke invloed, dendert de AI-revolutie voort. Zolang techbedrijven het geld en motivatie hebben om de beste onderzoekers en techneuten in te huren, blijft de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie snel gaan en wordt ze vooral ingezet voor het maken van winst. Om de koers te veranderen en de nieuwe mogelijkheden in te zetten voor andere idealen, zijn snel grote inspanning nodig.
  Er zijn vele vormen van kunstmatige intelligentie en die bieden tal van mogelijkheden voor een betere toekomst. Ze kunnen helpen bij het oplossen van grote problemen, zoals de vergrijzing en de gezondheidszorg, klimaatverandering, ongelijkheid en voedseltekorten. Ze kunnen de productiviteit van economieën en dus de welvaart verhogen, en zelfs kwesties als racisme en discriminatie helpen tegengaan. Dan moeten ze echter wel op de juiste manier worden ingezet en zal men bewust moeten investeren in het voorkomen van haar negatieve kanten. (pagina 177-178)

Terug naar Overzicht alle titels

Dirk Holemans, Lara Ferrante en Elze Vermaas

Omgroei : meer levenskwaliteit voor iedereen
EPO 2023, 191 pagina's  - € 22,50

Wikipedia: Dirk Holemans (1965)

Korte beschrijving
Een actueel essay over de destructieve gevolgen van ongebreidelde economische groei, met een pleidooi voor omgroei als duurzaam alternatief. Groei is de smeerolie van het kapitalisme. Als de economie groeit, dan gaat alles goed — zo leer je althans op school. De klimaatcrisis laat echter zien dat oneindige groei op een eindige planeet onmogelijk is. Degrowth, of omgroei, biedt een alternatief. De auteurs beschrijven hoe een samenleving eruit kan zien die niet meer afhankelijk is van economische groei; een samenleving met minder ongelijkheid en met meer ruimte voor levenskwaliteit en voor een gezonde planeet. In vlotte, bevlogen stijl geschreven. Met enkele ondersteunende schema’s in zwart-wit. Vooral geschikt voor de meer geoefende lezer. Dirk Holemans is coördinator van de denktank Oikos. Hij schreef onder meer 'Vrijheid & zekerheid. Naar een sociaalecologische samenleving’ (2016). Lara Ferrante en Elze Vermaas zijn medewerkers bij Oikos.

Tekst op website uitgever
Wie is er bang van degrowth? Alleen al de term jaagt rechtse opiniemakers en vermogensbeheerders de gordijnen in. Groei is de smeerolie van het kapitalisme. Als de economie groeit, dan gaat alles goed, zo leer je op school. Maar wat bedoelen we met groei? Moet alles zomaar blijven groeien tot in het oneindige? De klimaatcrisis laat zien dat oneindige groei op een eindige planeet onmogelijk is. Degrowth, of omgroei, biedt een alternatief. Een veelbesproken term, maar nog vaak verkeerd begrepen. Dit essay geeft je de sleutels van een van de debatten van deze tijd in handen. Ontdek hoe een samenleving eruit kan zien die niet meer afhankelijk is van economische groei. Een wervend verhaal over minder privéjets, ongelijkheid, burn-outs en afvalbergen, maar ook over meer levenskwaliteit, tijd voor elkaar, duurzame spullen en een gezonde planeet. Anders gezegd, een goed leven voor iedereen binnen de grenzen van de planeet.

Fragment uit hoofdstuk 1. Wat gaat er mis
1.8 De huidige invulling van groei is onhoudbaar
De uitdaging waar we voor staan is op heldere wijze gevisualiseerd door econome Kate Raworth. Raworth beschrijft de veilige ruimte waarbinnen ons economisch systeem kan opereren aan de hand van een donut, zoals afgebeeld op de volgende pagina. De buitenste cirkel geeft de planetaire grenzen aan, of de draagkracht van de Aarde, zoals eerder ook al vermeld bij het stuk over systeemdenken. Maar in de donut zien we daarnaast ook een cirkel aan de binnenkant, die het sociaal fundament aangeeft: de ondergrens van sociaal welzijn oftewel de minimale grens van een menswaardig leven. De groene ruimte binnen de donut geeft daarmee dus de 'veilige en rechtvaardige ruimte voor de mensheid' weer.
  Zoals eerder al aangegeven, worden vandaag meerdere planetaire grenzen overschreden. Wat we nog niet hebben besproken, is dat ook de ondergrens niet gehaald wordt voor heel wat groepen in de samenleving. Ons economisch systeem overschrijft nu dus beide grenzen.

Om te begrijpen hoe dat komt, moeten we kijken naar het fundamentele ontwerp van het kapitalisme en de dynamieken die daaruit volgen. Het probleem berust op het feit dat het systeem continu moet groeien en dat het bbp daarbij een verkeerd meetinstrument is.
 Terwijl politici, hoofdeconomen en opiniemakers continu spreken over de groei van het bbp of juist het uitblijven van groei en dit direct gelijkstellen aan hoe 'goed (os slecht)  het gaat met de samenleving', waarschuwde de econoom Simon Kuznets, die het concept van het bbp ontwikkelde in de jaren 30, juist dat het bbp nooit zou ogen worden gebruikt om economische vooruitgang te meten. Het bbp berekent de geldwaarde van alle producten en diensten tijdens een bepaalde periode. Maar destructieve economische activiteiten kunnen het bbp ook laten groeien, terwijl andere waardevolle zaken juist niet meegerekend worden. Zo stijgt het bbp bijvoorbeeld als we bossen kappen of zeeën leegvissen, terwijl we zo het ecologisch kapitaal vernietigen. En hoe meer verkeersongelukken, hoe meer economische activiteit in ziekenhuizen en garages. Ook mensen langer en harder laten werken verhoogt het bbp. Het werkt ook de andere kant op. Zorg dragen voor onze naasten, het draaiende houden van het huishouden en het zuiveren van  de lucht door een bos worden allemaal niet meegerekend in het bbp zolang er geen financiële transactie bij betrokken is. Dat wordt niet gezien als iets dat 'waarde' heeft op zichzelf. Dit betekent dat het bbp enkel stijgt als iemand de zorg voor een naaste uitbesteedt aan iemand anders en die persoon er dan voor betaalt. Het is dus gek om het bbp meteen gelijk te stellen aan vooruitgang. (pagina 67-69)

Lees ook: Vrijheid en zekerheid : naar een sociaal-ecologische samenleving (uit 2016)

Terug naar Overzicht alle titels

Thijs Homan & Rob Wetzels

Wat nu!? : nieuw perspectief op grootschalige gedragsverandering
Boom 2023, 395 pagina's - € 38,50

Website Thijs Homan (1957) & korte bio van Rob Wetzels (195?)

Korte beschrijving
Een boek over klimaatverandering en grootschalige gedragsverandering. Het boek richt zich op 'stuurders' zoals leidinggevenden, beleidsmakers en burgers, en benadrukt de noodzaak van grootschalige gedragsverandering om de schadelijke gevolgen van klimaatverandering te beperken. Het biedt een nieuw perspectief op deze verandering, met inzicht in de complexiteit van de klimaatproblematiek, de rol van dagelijkse routines en machtsdynamieken, en de uitdagingen van het omgaan met polariserende emoties. Het boek stelt dat gedragsverandering niet iets is dat je inplant, maar iets dat je al interacterend met elkaar doet. Helder en informatief geschreven. Geschikt voor de meer geoefende lezer. Met zwart-witillustraties.  Thijs Homan (Eindhoven, 1957) is een Nederlandse academisch docent en bedrijfskundige. Hij schreef meerdere boeken.

Tekst op website uitgever
De aarde piept en kraakt aan alle kanten. Steeds duidelijker wordt dat wij ons als mensheid op een pad bevinden dat nadelig is voor ons eigen voortbestaan. Grootschalige verandering van ons éigen gedrag is nodig om de schadelijke gevolgen van klimaatverandering te beperken. Wat nu!? richt zich op ‘stuurders’: leidinggevenden, managers, bestuurders, politici, beleidsmakers, duurzaamheidsprojectleiders, transitiemanagers en -adviseurs, klimaatactivisten. En vooral ook op jou als burger. De noodzaak voor gedragsverandering is je inmiddels wel duidelijk, maar wat nu? Je zit gevangen in dagelijkse routines, prioriteiten en machtsdynamieken. De klimaatproblematiek is bovendien omvangrijk en complex. Waar te beginnen? Heeft wat we nu doen voldoende effect? Hoe komen we voorbij het stadium van doelen en plannen? Wat nu!? biedt een nieuw perspectief op grootschalige gedragsverandering. Het daarbij horende vocabulaire maakt het mogelijk om datgene wat je als ‘stuurder’ doet beter te begrijpen. Wat zijn we nu eigenlijk écht aan het doen? Wat gebeurt er als collega’s over de klimaatproblematiek praten? Welke machtsdynamieken spelen er? Hoe verhoud je je tot polariserende emoties? De alternatieve zichtlijnen openen nieuwe actiemogelijkheden voor gedragsverandering. Gedragsverandering is daarbij niet iets is dat je inplant, maar iets is dat je al interacterend met elkaar doet.

Fragment uit (de) Inleiding
'Leven te midden van tal van crises' - zo zou je het huidige tijdsgewricht kunnen samenvatten. Naast de coronacrisis worden we geconfronteerd met tal van andere crises, zoals de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis, wooncrisis, toeslagencrisis, vluchtelingencrisis, zorgcrisis en de jeugdzorgcrisis. Internationaal gezien is er sprake van verschuivende geopolitieke verhoudingen, oorlogen, een toenemende inflatie, een overspannen arbeidsmarkt, stijgende energieprijzen, steeds schever wordende welvaartsverdelingen, afnemend vertrouwen in de politiek en de democratie, een een toenemend populisme en discriminatie. Het hoofd bieden aan al deze uitdagingen en opgaven vraagt - hoe je het ook wendt of keert - om ingrijpende grootschalige gedragsveranderingen. Wat nu? gaat over dergelijke grootschalige gedragsveranderingen. We focussen ons hierbij op de grootschalige gedragsveranderingen die nodig zijn om de klimaatproblematiek het hoofd te bieden. het gaat ons hierbij niet om de inhoud van die gedragsveranderingen (wat er moet veranderen), maar om de manier waarop grootschalige gedragsveranderingen tot stand komen (hoe het verandert). 

Wat de klimaatproblematiek betreft gaat het, ondanks dat we dat niet willen, feitelijk alleen maar sléchter. De aarde warmst steeds verder op, de biodiversiteit neemt sterk af en de bodem, de rivieren en de oceanen vervuilen steeds verder. En dat óndanks steeds ambitieuzere en ingrijpendere akkoorden, plannen, maatregelen en talloze goedbedoelde (internationale, nationale, regionale en lokale) acties om hier iets aan te doen. Deze ontwikkeling roept de vraag op: 'Wat zijn we met elkaar toch allemaal aan het doen, dat maakt dat we óndanks al onze inspanningen in feite steeds verder achteruitkachelen?'
  Dit is de vraag die centraal staat bij het 'Wat nu!?' (met een uitroepteken) van de titel. Niet meteen met oplossingen op de proppen komen, maar doorgronden wat er 'nu!' allemaal gaande is bij datgene wat we concreet aan het doen zijn.

Wat nu!?
De kern van onze analyse van het 'Wat nu!?' is, dat er sprake is van een eenzijdigheid in de wijze waarop er geprobeerd wordt grootschalige gedragsverandering op gang te krijgen. Centraal staat hierin het steeds-weer-herhaalde sturingsparadigma, waarbij er een splitsing wordt gemaakt tussen enerzijds diegenen die klimaatambities, - doelen, - akkoorden en -plannen opstellen en anderzijds diegenen die hu gedrag (moeten) veranderen als resultante van het implementeren van die akkoorden en plannen. Samenhangend hiermee is er sprake van een genormaliseerd stelsel met uitgangspunten en inzichten over wat grootschalige gedragsverandering is en hoe deze het beste tot stand gebracht kan worden. Het zijn precies deze uitgangspunten en inzichten die maken dat we datgene wat er 'nu!' gaand eis steeds opnieuw vanuit eenzelfde perspectief beoordelen en er steeds op vergelijkbare manieren op reageren. leidend tot meer-van-hetzelfde qua maatregelen, interventies en acties. Hoe logisch, voor-de-hand-liggend en genormaliseerd dit hele complex van uitganspunten en activiteiten ook op ons overkomt, het betreft een relatief eenzijdig perspectief, dat andere perspectieven, werkelijkheidsdimensies, partijen, belangen en inzichten buitensluit. (pagina 11-12)

Terug naar Overzicht alle titels

Rens van der Vorst

Digitale gremlins : slimme sabotages om je te onttrekken aan de greep van het algoritme
Business Contact 2023, 238 pagina's - € 22,99

Lenen als E-book via bibliotheek.nl 

Korte bio van Rens van der Vorst (1971)

Korte beschrijving
Een kritische blik op de invloed van digitale technologie op ons leven.  Digitale technologie heeft ons leven een stuk gemakkelijker gemaakt, maar meer efficiëntie betekent ook minder ruimte voor improvisatie, toeval, humor en spontane gesprekken. Eigenlijk helpen we vooral de grote technologiebedrijven aan nog meer geld, macht en data. Volgens technofilosoof Rens van der Vorst is het tijd om de controle terug te pakken door de innerlijke digitale gremlin te laten ontwaken. Die saboteert het systeem op een slimme manier, zonder technisch te hoeven zijn, door kleine aanpassingen in het gedrag zoals niet op het eerste Google-resultaat klikken, eerder stoppen met series kijken en reageren op sociale media posts in plaats van liken. Informatief maar lichtvoetig geschreven.  Rens van der Vorst werkt als techno­-filosoof bij Fontys Hogescholen.

Tekst op website uitgever
Een boek vol slimme hacks en hilarische inzichten dat de invloed van digitale technologie op ons leven toont en je beter laat voelen over je gebruik ervan. Samen pakken we de controle terug!

In ‘Digitale gremlins’ werpt Rens van der Vorst een kritische blik op de invloed van digitale technologie op ons leven. Digitale technologie heeft ons leven een stuk gemakkelijker gemaakt. Van appen tot eten bestellen, er is altijd wel een digitale dienst waarmee het nóg sneller, simpeler en goedkoper kan. Maar meer efficiëntie betekent ook minder ruimte voor improvisatie, voor toeval, voor humor, voor spontane gesprekken. Eigenlijk helpen we vooral de grote technologiebedrijven aan nog meer geld, macht en data. Volgens technofilosoof Rens van der Vorst is het tijd om de controle terug te pakken. Hoe? Je hoeft alleen maar de digitale gremlin in jezelf wakker te kussen.

Een gremlin is een mythisch wezentje met aanleg voor mechanica. Hij saboteert het systeem. Een beetje. Op een slimme manier. Een manier die leuk is, weinig moeite kost en waar je niet technisch voor hoeft te zijn. Wil jij je beter voelen over je gebruik van digitale technologie? Wil jij technologie waarin onze waarden centraal staan? Wil jij niet langer passief toekijken maar actie ondernemen? Sluit je dan aan bij het leger digitale gremlins. Samen pakken we de controle terug en maken we de wereld steeds een beetje beter.

Fragment uit (de) Inleiding - Wat kan ik eraan doen?
Over digitale gremlins
Een digitale gremlin is de moderne versie van de gewone gremlin. Die ken je waarschijnlijk uit de iconische kerstfilm uit 1984. In die film zetten groene, haarloze monstertjes een Amerikaans stadje op stelten. Het zijn technische monstertjes. Ze maken auto's onklaar, laten magnetrons ontploffen en veranderen blenders en ventrilators in dodelijke wapens.

Over gremlins wordt al eeuwenlang gepraat. In volksverhalen uit de negentiende eeuw leefden ze in de bossen van Engeland en werden ze soms gevangen door wijze weduwen, die ze als huisdier hielden. Ook in die verhalen waren gremlins klein en gespecialiseerd in het saboteren van dingen. Het woord 'gremlin' komt naar alle waarschijnlijkheid uit het Oudengels en betekent zoiets als vervelen of ergeren.

De eeuwenoude gremlin uit de bossen van Engeland speelde een belangrijke rol tijdens de Eerste Wereldoorlog. Engelse oorlogspiloten die ooit verhalen hoorden van hun oma's over gremlins, gaven de monsters de schuld van technische problemen met hun vliegtuigen. In 1020 publiceerde de Royal Air Force zelfs een gedicht over gremlins. Ik weet niet of er in het gedicht iets rijmt op gremlin, maar in het huidige tijdsgewricht was het vast 'Kremlin' geweest.

Roald Dahl maakte de gremlins wereldberoemd. Dahl, zelf in de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog piloot in de Royal Air Force, kende de verhalen van de kleine monsters, die met hun grijpgrage klauwtjes rommelden aan de vliegtuigen, als geen ander. In 1943 verscheen zijn boek The Gremlins. De timing was perfect. Amerika was net betrokken geraakt bij de Tweede Wereldoorlog en Amerikaanse kinderen verslonden de verhalen.

Gremlins hebben een slechte reputatie, maar dat is niet altijd terecht. Ze vervullen vaak ook een functie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaven piloten en monteurs bij motorstoringen vaak de schuld aan gremlins in plaats van aan elkaar. Zo'n gezamenlijke, ongrijpbare vijand bleek goed voor het moreel.

Daarnaast is het lang niet altijd slecht dat technologie niet werkt. Een gremlin kan ook de bladblazer van de buurman die elke zondagmorgen in alle vroegte zijn stoepje schoonmaakt onklaar maken. Of voorkomen dat een pijpbom ontploft.

Gremlins, wil ik maar zeggen, kunnen ook nuttig zijn. Je moet ze alleen een beetje africhten. In een wereld waarin we omringd worden door digitale technologie, die lang niet altijd het beste met ons voorheeft, is er daarom behoefte aan een speciale variant: digitale gremlins.

Pleidooi voor de digitale gremlin
Wil jij je beter voelen over je gebruik van digitale technologie? Wil jij een wereld met betere digitale technologie? Wil jij digitale technologie waarin jouw waarden centraal staan? Wil jij niet langer passief toekijken, maar actie ondernemen? Wil jij antwoord op de vraag: wat kan ik eraan doen? Dan hoef je alleen maar de digitale gremlin in jezelf wakker te kussen!

Maar voor je echt enthousiast wordt, is het belangrijk om te begrijpen wat een digitale gremlin precies is. De definitie luistert namelijk heel nauw. Een digitale gremlin:

* begrijpt precies wat het idee is achter een digitale technologie: wat zijn de drijfveren, verdienmodellen en waarden?

*    gebruikt de informatie voor kleine, slimme sabotages die een positieve impact hebben op hoe de digitale technologie werkt of hoe mensen ermee werken;

* wind dat dat hartstikke leuk om te doen;

* Doet alleen dingen die weinig tot geen moeite kosten;

* doet niets illegaals;

* voelt zich meteen beter door de acties;

* weet dat de acties, zeker als veel digitale gremlins ze uitvoeren, de kans vergroten op betere digitale technologie of een betere wereld

(pagina 22-24)

Terug naar Overzicht alle titels