Hector Macdonald

Waarheid : een handleiding
De Geus 2019, 416 pagina's  -  € 23,99

Oorspronkelijke titel: Truth : how many sides to every story shape our reality (2018)

Website Hector Macdonald (19?)

Korte beschrijving
Een buitengewoon belangrijk en boeiend boek over waarheid. Over de manier waarop wij hele en halve waarheden en aperte leugens gebruiken en misbruiken om onze wereld de gewenste vorm te geven. Over gedeeltelijke, subjectieve, kunstmatige en onbekende waarheden. Over constructies, context, voorspellingen en over moraal. De schrijver, een communicatieconsultant die voor grote multinationals werkt, weet waar hij het over heeft en hij beschikt over de gave om het helder uit te leggen aan de hand van talloze voorbeelden. Uitermate nuttig om greep te krijgen op de stortvloed van informatie die ons dagelijks overspoelt. Met enkele nuttige bijlagen, een bronnenoverzicht, eindnoten en een register.

Fragment uit (het) Nawoord - Nog één keer de waarheid
In dit handboek over de waarheid heb ik weinig gezegd over de reden dat de waarheid van belang is. Als je de waarheid van tevoren al niet prefereerde boven het alternatief, had je waarschijnlijk niet de moeite genomen tot hier door te lezen. Wat ik wel heb geprobeerd te benadrukken is het belang van het selecteren, verspreiden en omhelzen van de juiste waarheid.
  We hebben een verontrustende hoeveelheid manieren gezien waarop politici, marketeers, journalisten, campagnevoerders en zelfs overheidsambtenaren ons met behulp van de waarheid kunnen misleiden. Het is aan ons om ze erop te betrappen, ze te bekritiseren en niet naar hun pijpen te dansen. Misleidende waarheden zijn niet altijd gemakkelijk te ontdekken; je kunt ze aantreffen in reclameteksten, je nieuwsstroom op Twitter, krantencommentaren, roddels, kantoormemo's en folders van goede doelen. Sommige zijn opzettelijk zo bedacht dat ze vrijwel onzichtbaar zijn. 'We worden geregeerd, onze geest wordt gekneed, onze smaak gevormd, onze gedachten worden ons aangereikt door mensen van wie we voor het overgrote deel nooit hebben gehoord', schreef Edward Bernays, een van de pioniers van public relations, in 1928. Misleidende waarheden zijn overal om ons heen. Met de checklist uit appendix 1 kun je ze er misschien uit pikken. (pagina 352-353)

Lees ook: Feitenkennis : 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt van Hans Rosling (2018).

Artikel: Echte wijsheid en media (mei 2015)

Terug naar Overzicht alle titels

Roanne van Voorst

Ooit aten we dieren
Podium 2019, 255 pagina's - € 20,50

Website Roanne van Voorst (1983)

Korte beschrijving
Veganisten wijzen het gebruik van alle dierlijke producten af. De auteur beschrijft haar eigen overgang naar een vlees- en zuivelvrij leven vanuit de overtuiging dat het 'uitbuiten' van dieren ten behoeve van de mens een moreel verwerpelijke daad is, die op den duur, mede door de impact van de veehouderij op klimaatverandering, met afkeer zal afgedaan worden als iets uit een schandelijk verleden. Op vlotte, hedendaagse en soms wat populaire toon wordt de geschiedenis van de mens gekoppeld aan een toenemende vleesconsumptie, die vervolgens zal uitlopen op een doemscenario. Ter afwisseling staan er ook twee intermezzo's in, die in de toekomst spelen. Daarin wordt door een tiener het 'vleeseten' van vroeger op één lijn gesteld met onder andere heksenverbranding en slavernij. De teneur van het niet geïllustreerde boek is strijdlustig: Carnisme is slecht, Veganisme is de toekomst. Veganisten zullen door dit boek in hun mening gesterkt worden, de soms wat heftige toon zou vleeseters juist kunnen afschrikken. Met literatuurlijst.

Tekst op website uitgever
Melk is goed voor elk. Een ei hoort erbij. We zijn opgegroeid in een tijd waarin het eten van dierlijke producten volkomen geaccepteerd is. Wetenschappers voorspellen echter dat dit in de nabije toekomst taboe zal worden. Net zoals ooit heksenverbranding, slavernij of homodiscriminatie ineens niet meer konden.

Veganisme is booming. #vegan is een van de meest gebruikte hashtags op Instagram en wordt niet langer geassocieerd met geitenwollensokken, maar met sexy, hip en succesvol. Over een aantal decennia zal veganistisch de norm zijn, en vragen onze kleinkinderen ons hoe we ooit met een zuiver geweten dieren hebben kunnen eten.

Met een optimistische en onbevooroordeelde blik laat antropologe Roanne van Voorst zien hoe we ons op deze toekomst kunnen voorbereiden. Ze gaat in gesprek met boeren, blikt terug op de tijd dat er giraffen werden gegeten en doet uit de doeken waar zelf tegenaan loopt als beginnend veganist. Dit maakt Ooit aten we dieren tot een onmisbaar boek voor vegetariërs, flexitariërs én overtuigde vleeseters. Eigenlijk voor iedereen!

Fragment uit (de) Inleiding - Het bedenken van een nieuwe kleur
Drie eeuwen geleden vond de verlichting plaats, en werd het verboden heksen te verbranden of mensen om hun geloof te verketteren. Zo'n acht generaties geleden (ik heb het even voor je uitgerekend; dat is ruim honderdvijftig jaar geleden) werd de slavernij wereldwijd afgeschaft, en werd het verboden andere mensen te brandmerken, tegen hun wil vast te houden, te gebruiken of anderszins te mishandelen. Vijf generaties geleden (ruim honderd jaar) kregen vrouwen in het Westen stemrecht, en werden ze formeel gelijkgesteld aan mannen. Jij en ik leven in een vergelijkbare, turbulente, belangrijke en opwindende tijd.
  Onze tijd komt straks in de geschiedenisboeken te staan vanwege de immense sociale, economische en culturele verandering die zich nu - ja nú, terwijl jij dit boek leest - aan het ontvouwen is. Een transformatie die op allerlei plekken op de wereld zo snel plaatsvindt dat het niet lang meer kan duren voor zij je ineens gaat opvallen. Je zult haar gaan herkennen in de dingen die je koopt, in het type werk dat je doet, in de manier waarop je  je kinderen opvoedt; zelfs in hoe je denkt of in wat je voelt. En als het zover is, zal het bijna niet meer voor te stellen zijn dat het ooit anders is geweest.
  Jij en ik, wij behoren tot de generatie die gaat meemaken dat het in grote delen van de wereld verboden wordt onnodig dierenleed te veroorzaken. Dat betekent dat het eten en gebruiken van vlees of andere dierlijke producten straks misschien nog wel mogelijk zal zijn, maar heel erg duur wordt, en lastig. Het zal een keuze zijn die afwijkt van wat normaal is; een keuze ook, die in eerste instantie door de meeste mensen zal worden afgekeurd. Maar of je nu vóór zo'n enorme verandering bent of tegen maakt eigenlijk niet uit - het gebeurt al, het is niet tegen te houden, we zitten er middenin. (pagina 11-12)

Artikel over (o.a.) het Raam van Overton: 2016 - You can blow out a candle/But you can't blow out a fire  (december 2015)

Lees ook:
De soldaat was een dolfijn : over politieke dieren van Eva Meijer (uit 2017),
Onder dieren : voor een diervriendelijker wereld van Ton Lemaire (uit 2017),
Mama's laatste omhelzing : over emoties bij dieren en wat ze ons zeggen over onszelf van Frans de Waal (uit 2019),
Dieren eten van Jonathan Safran Foer (uit 2009),
Waarom zou ik mijn vrienden niet opeet : pleidooi voor dier, mens en aarde van Matthieu Ricard (uit 2015),
De vrolijke veganist : ethiek in een veranderende wereld van Floris van den Berg (uit 2013) of
Nooit meer slachten: hoe kweekvlees ons bord en de wereld zal veranderen van Paul Shapiro (uit 2019)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels

Paul Mason 2

Een stralende toekomst : een radicaal pleidooi voor menselijkheid
De Bezige bij 2019, 416 pagina's  - € 29,99

Oorspronkelijke titel: Clear Bright Future : a radical defense of the human being (2019)

Wikipedia: Paul Mason (1960)

Korte beschrijving
Paul Mason (1960) is in Groot-Brittannië een bekende linkse journalist, die probeert om de wereld in marxistische termen te duiden. Mason neemt wel gedateerde inzichten van Karl Marx en latere marxisten kritisch onder handen, maar hij houdt vast aan hun humanistische boodschap. De triggers voor het schrijven van dit boek zijn overwegend de opkomst van Donald Trump, de zwakte van linkse partijen en de nieuwe technologieën en het gebruik van algoritmen in de online-wereld die ons dreigen te reduceren tot 'politieke zombies'. 'Met Trump heeft een reactionaire theorie de overhand gekregen... namelijk dat ongelijkheid – wat betreft ras, sekse en economische status – verankerd is in onze genen... Dit is van alle problemen het moeilijkst te overwinnen omdat het zo diep geworteld is in de economische praktijk van de afgelopen dertig jaar.' Mason gelooft dat linkse politieke partijen zich opnieuw kunnen uitvinden – de titel van het boek is niet ironisch bedoeld. Hij is slordig in zijn taalgebruik en argumentatie, maar schrijft soms ook intrigerende, wetenschapsfilosofische bladzijden. Met eindnoten en een register.

Tekst op website uitgever
Onder invloed van het vrijemarktdenken hebben oude idealen als burgerschap, moraal en individuele autonomie moeten plaatsmaken voor zelfzucht, hiërarchie en consumentisme. Volgens Paul Mason bevinden we ons op dit moment op een kantelpunt. Onze op humanistische grondslagen gebouwde wereld wordt ernstig bedreigd: de democratie ligt onder vuur, autocratische regimes zijn in opkomst en de waarheid wijkt voor fake news. Bovendien gaat ons denken ten gronde aan fatalisme: we zien onszelf als wezens die gestuurd worden door ons brein en onze genen, door mechanismen van de markt of door de algoritmen van Big Tech.

In Een stralende toekomst roept Paul Mason op tot een humanistische revolutie, waarin de mens – geïnspireerd door de ideeën die ons sterk maakten – het heft in eigen hand neemt op weg naar een stralende, menselijke toekomst.

Fragment uit 16. Weer je tegen het gevaar
'Hebt u ook niet het gevoel,' vroeg de dichter Stephen Spender aan George Orwell, 'dat u de gebeurtenissen van de laatste tien jaar altijd beter wist te voorspellen dan, bijvoorbeeld, het kabinet?'  Dit was in juni 1940. De Londense treinstations werden overspoeld door soldaten die waren geëvacueerd uit Duinkerken. Het buitenlandbeleid van de Britse elite lag in puin, het halve kabinet neigde naar een bestand met Hitler en het Verenigd Koninkrijk was zo goed als weerloos.
  Orwell, die al in 1936 had voorspeld dat er oorlog met Duitsland zou komen, antwoordde: 'Waar ik het gevoel heb dat mensen als wij de situatie beter begrijpen dan zogenaamde deskundigen, zit hem dat niet in het vermogen om specifieke gebeurtenissen te voorspellen, maar in het vermogen om te begrijpen in wat voor wereld we leven.'
  Dit is een vermogen dat het liberale centrum in onze tijd ontglipt. Nu de markteconomie instort en figuren als Trump hun conventionele politieke rivalen aan alle kanten overtroeven, komen de gevestigde intellectuelen en politici net zo dommig uit de verf als in Orwells tijd. Ze dachten dat ze in een systeem leefden dat zichzelf automatische stabiliseerde, maar het heeft zichzelf gedestabiliseerd.
  Toch spreekt uit Orwells woorden een sterke menselijke reflex, namelijk die om te begrijpen in wat voor wereld we leven. Als we die toepassen op het hier en, zullen we moeten accepteren dat de opgebouwde spanningen in het systeem zullen leiden tot een ontploffing, al kunnen we niet precies voorspellen wat voor vorm die zal aannemen. De elites die de boel de laatste vier decennia hebben gerund zijn karakterloze figuren, die in staat zijn tot allerlei compromissen met autoritair rechts en heel makkelijk los te weken zijn van hun democratischer principes. Dit is op zich al uiterst waardevolle kennis, zolang je er niet door verlamd raakt.
  De dynamiek die achter de brexit zat, Trump aan de macht bracht en openlijk racistische partijen groot maakte in Italië, Zweden, Hongarije en Nederland zal niet zomaar van het toneel verdwijnen. (pagina 335-336)

Lees ook: Postkapitalisme : een gids voor de toekomst (2016) en het nieuwe boek van Rutger Bregman: De meeste mensen deugen (verschijnt september 2019)

Terug naar Overzicht alle titels

Malena Ernman

Ons huis staat in brand : een gezin en de toekomst van onze planeet
De Bezige bij  2019, 293 pagina's - € 19,99

Geschreven door Malena Ernman (1970), de moeder van Greta Thunberg.

Oorspronkelijke titel: No one is too small to make a difference (2019)

Wikipedia: Greta Thunberg (2003)

Korte beschrijving
De Zweedse Greta Thunberg begon in augustus 2018 met protesten bij het Zweedse parlement tegen de klimaatproblemen. Ze was met haar 15 jaar de eerste en jongste klimaatspijbelaar. Haar betoog draait om: kinderen – de volgende generatie – willen geen hoop, ze willen paniek en angst. Ze wil dat politici en bedrijven handelen alsof het huis in brand staat en directe actie ondernemen. De jonge Greta worstelde met depressie en eetstoornissen. Toen ze vernam van de klimaatverandering las ze alles wat er over te vinden was. In 108 'scènes' (hoofdstukken) wordt het verhaal van Greta (ik-persoon) beschreven, onder meer over haar keuze, het effect op het gezin, haar acties in 2018 en de nasleep ervan. Het boek is vooral geschreven door haar ouders en kwam enkele dagen voor haar protest uit. Later zijn de gebeurtenissen van de zomer van 2019 toegevoegd. Een betoog om de wereld serieus te nemen en een bijdrage te leveren aan een betere toekomst. Een verhaal van een gedreven meisje, ontroerend, bijzonder en soms grappig. Vanaf ca. 15 jaar.

Tekst op website Nederlandse uitgever
Op achtjarige leeftijd zag Greta Thunberg een documentaire over de klimaatcrisis en vroeg zich af: ‘Hoe komt het dat niemand hierover praat? Hoe komt het dat volwassenen en politici überhaupt nog over iets anders kunnen praten?’ Greta raakte neerslachtig en weigerde lange tijd te eten. Ze kwam in een lang proces van ziekenhuisbezoeken en behandelingen terecht en werd uiteindelijk gediagnosticeerd met Asperger. Nadat Greta hersteld is, gaat ze zich obsessief verdiepen in het klimaatvraagstuk. Ze krijgt haar ouders zo ver hun leven om te gooien: haar moeder zegt haar baan op zodat ze niet meer hoeft te vliegen, de familie koopt een elektrische auto, gaat vegetarisch eten en verandert haar consumptiepatroon drastisch. Ons huis staat in brand is het verhaal van een gezin dat, aangevuurd door hun dochter, laat zien wat we zelf kunnen doen – voor een betere wereld, en voor de toekomst van onze kinderen.

Fragment: scène 63 - Zelfoverschatting
We staan aan de vooravond van een maatschappelijke verandering die zijn historische gelijke niet kent.
  Maar het verlaten van die eeuwige groeimaatschappij, die ons zoveel heeft gegeven en zulke grote delen van de wereldbevolking uit armoede en ellende heeft gehaald, is makkelijker gezegd dan gedaan. We zijn nog altijd bedwelmd door het vooruitgangssprookje dat ons van honger en misère heeft gebracht naar maandlandingen, 24 uursamusement en seniorenwoningen in de zon.
  Binnen drie generaties zijn we veranderd van bedreigd tot onsterfelijk, en we gedragen ons bij vlagen net zo arrogant en kortzichtig als wanneer we op een onbewoond eiland waren gestrand, ver weg van alle vaarroutes, met proviand voor een jaar die we al in de eerste week naar binnen propten.
  'Vertrouw op de techniek - iemand zal een oplossing bedenken',  brult iedereen in koor terwijl ze het afval in de zoetwaterbron gooien en de reddingsboot verbranden om het 's nachts niet koud te hebben. 'Je leeft maar één keer. Geniet!'
  Kleinere kloven, collectieve oplossingen en een ontwakend humanisme haalden ons uit de armoede. We hebben de deur naar gelijkwaardigheid op een kier gezet, maar inmiddels is die langzaamaan weer dicht aan het gaan. De kloven groeien, de hulpbronnen raken op en wij zijn gestrand op een onbewoond eiland in de kosmos. (pagina 139)

Artikel: Greta Thunberg's speeches to be rushed out as a book (Guardian, mei 2019)

Artikelen
En aangezien onze leiders zich als kinderen gedragen, zullen we de verantwoordelijkheid moeten nemen die ze al lang geleden hadden moeten nemen. (december 2018)
Next freedom en koning Midas (december 2018)
Peter en Greta: Er zijn geen grijze gebieden als het gaat om overleven. (december 2018)
In een wereld die overspoeld wordt met irrelevante informatie is helderheid macht. (januari 2019)
Huxleys schrikbeeld van een bevolking die te zeer gedrogeerd is door 'onverbloemde trivialiteiten' om zich als verantwoordelijke burgers in te zetten. (januari 2019)
Moreel leiderschap. Het ethos geeft als het erop aankomt de doorslag. (januari 2019)
Is vrijheid een illusie? (februari 2019)
Volwassenheid - vereist dat je resoluut onder ogen ziet dat je nooit de wereld zult krijgen die je wenst, maar tevens blijft weigeren met minder genoegen te nemen. (februari 2019)
Rutger Bregman's Next idea: De meeste mensen deugen (februari 2019)

Eerder dit jaar verscheen van Anuna De Wever en Kyra Gantois: Wij zijn het klimaat : een brief aan iedereen (De Bezige bij)

Terug naar Overzicht alle titels

Greta Thunberg

Niemand is te klein om het verschil te maken
De Bezige bij2019, 78 pagina's - € 4,99

Oorspronkelijke titel: No one is too small to make a difference (2019)

Wikipedia: Greta Thunberg (2003)

Korte beschrijving
Een jonge en gemotiveerde klimaatactiviste, dat is de Zweedse Greta Thunberg (2003). Ze werd bekend toen ze in 2018, toen 15 jaar oud, na de zomervakantie tot de parlementsverkiezingen elke dag staakte om aandacht te vragen voor de dreigende klimaatverandering. De titel luidt: 'Niemand is te klein om het verschil te maken'. En dat is precies wat Greta met dit boekje wil bereiken. Als in alle landen een aantal meisjes ook staken en daarmee krantenkoppen halen, is er volgens haar veel te bereiken. Ze toont aan dat iedereen dingen kan doen om de klimaatverandering te stoppen. Een betoog tegen vliegen, overal fossiele brandstof voor gebruiken, tegen het consumeren van vlees en zuivel. Haar verhaal vertelt ze o.a. op de klimaattop van de VN in Polen en op het World Economic Forum in Zwitserland. Haar toespraken zijn hier gebundeld. En ook is het een persoonlijk verhaal waarin Greta vertelt wat haar overkomt en wat het haar doet. Op Facebook schreef ze in februari 2019: 'Ik ben te jong om dit te doen'. Een boekje voor geïnteresseerden in klimaatontwikkelingen en/of in Greta Thunberg. Eerder verscheen haar persoonlijke verhaal: 'Ons huis staat in brand : een gezin en de toekomst van onze planeet' (2019)*.

Tekst op website uitgever
The history-making, ground-breaking speeches of Greta Thunberg, the young activist who has become the voice of a generation

'Everything needs to change. And it has to start today'

In August 2018 a fifteen-year-old Swedish girl, Greta Thunberg, decided not to go to school one day. Her actions ended up sparking a global movement for action against the climate crisis, inspiring millions of pupils to go on strike for our planet, forcing governments to listen, and earning her a Nobel Peace Prize nomination.

This book brings you Greta in her own words, for the first time. Collecting her speeches that have made history across Europe, from the UN to mass street protests, No One Is Too Small to Make A Difference is a rallying cry for why we must all wake up and fight to protect the living planet, no matter how powerless we feel. Our future depends upon it.

Fragment - Our house is on fire (Davos, 25 januari 2019)
Our house is on fire. I am here to say, our house is on fire.

According to the IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), we are less than 12 years away from not being able to undo our mistakes. In that time, unprecedented changes in all aspects of society need to have taken place, including a reduction of our CO2 emissions by at least 50%.

And please note that those numbers do not include the aspect of equity, which is absolutely necessary to make the Paris agreement work on a global scale. Nor does it include tipping points or feedback loops like the extremely powerful methane gas released from the thawing Arctic permafrost.

At places like Davos, people like to tell success stories. But their financial success has come with an unthinkable price tag. And on climate change, we have to acknowledge we have failed. All political movements in their present form have done so, and the media has failed to create broad public awareness.

But Homo sapiens have not yet failed.

Yes, we are failing, but there is still time to turn everything around. We can still fix this. We still have everything in our own hands. But unless we recognise the overall failures of our current systems, we most probably don’t stand a chance.

We are facing a disaster of unspoken sufferings for enormous amounts of people. And now is not the time for speaking politely or focusing on what we can or cannot say. Now is the time to speak clearly.

Solving the climate crisis is the greatest and most complex challenge that Homo sapiens have ever faced. The main solution, however, is so simple that even a small child can understand it. We have to stop our emissions of greenhouse gases.

Either we do that or we don’t.You say nothing in life is black or white. But that is a lie. A very dangerous lie. Either we prevent 1.5C of warming or we don’t. Either we avoid setting off that irreversible chain reaction beyond human control or we don’t.

Either we choose to go on as a civilisation or we don’t. That is as black or white as it gets. There are no grey areas when it comes to survival.

We all have a choice. We can create transformational action that will safeguard the living conditions for future generations. Or we can continue with our business as usual and fail.

That is up to you and me.

Some say we should not engage in activism. Instead we should leave everything to our politicians and just vote for a change instead. But what do we do when there is no political will? What do we do when the politics needed are nowhere in sight?

Here in Davos – just like everywhere else – everyone is talking about money. It seems money and growth are our only main concerns.

And since the climate crisis has never once been treated as a crisis, people are simply not aware of the full consequences on our everyday life. People are not aware that there is such a thing as a carbon budget, and just how incredibly small that remaining carbon budget is. That needs to change today.

No other current challenge can match the importance of establishing a wide, public awareness and understanding of our rapidly disappearing carbon budget, that should and must become our new global currency and the very heart of our future and present economics.We are at a time in history where everyone with any insight of the climate crisis that threatens our civilisation – and the entire biosphere – must speak out in clear language, no matter how uncomfortable and unprofitable that may be.

We must change almost everything in our current societies. The bigger your carbon footprint, the bigger your moral duty. The bigger your platform, the bigger your responsibility.

Adults keep saying: “We owe it to the young people to give them hope.” But I don’t want your hope. I don’t want you to be hopeful. I want you to panic. I want you to feel the fear I feel every day. And then I want you to act.

I want you to act as you would in a crisis. I want you to act as if our house is on fire. Because it is.



Artikel: Greta Thunberg: En aangezien onze leiders zich als kinderen gedragen, zullen we de verantwoordelijkheid moeten nemen die ze al lang geleden hadden moeten nemen. (december 2018)

Lees ook: Ons huis staat in brand : een gezin en de toekomst van onze planeet van Malena Ernman uit 2019).

Terug naar Overzicht alle titels

Jared Diamond

Omwenteling : hoe staten omgaan met crisis en verandering
Spectrum 2019, 504 pagina's - € 39,99

Oorspronkelijke titel: Upheaval : how nations cope with crisis and change (2019)

Wikipedia: Jared Diamond (1937) 

Korte beschrijving
De bekende wetenschapper Jared Diamond bespreekt in 'Omwenteling' hoe landen omgaan met crises en verandering. Hij past factoren die een rol spelen bij individuele, psychologische crises toe op nationale crises. Bijvoorbeeld de erkenning van het probleem en het vermogen van anderen te leren. Hij beschrijft crises uit het verleden in zes landen die hij toevallig zelf kent, wat een willekeurige selectie lijkt. In het tweede deel gaat hij in op de actuele problemen van Japan, de Verenigde Staten en de wereld als geheel. Hij ziet op alle vlakken een te geringe bereidheid om problemen als polarisatie en klimaatverandering te erkennen en die te bestrijden. Maar hij blijft optimistisch en stelt dat van het verleden te leren is. De vergelijking tussen individuen en naties blijft wat wringen. De factoren die Diamond aanwijst, zijn dermate algemeen dat ze altijd wel van toepassing lijken. Door een groot aantal landen en problemen te beschrijven gaat Diamond zelden echt de diepte in en presenteert hij open deuren. Het boek schetst wel op toegankelijke manier een aantal belangrijke kwesties. Met twee fotokaternen, een literatuurlijst en register.

Beschrijving op website uitgever
In zijn eerdere boeken onderzocht Jared Diamond hoe beschavingen opbloeien en hoe ze ten onder gaan, maar nu richt hij zijn aandacht op de verbazingwekkende veerkracht van landen in crisis.
En op de landen die hierin tekortschieten.

In deze gedetailleerde en deskundige beschouwing onderzoekt Diamond zeven landen die rampspoed te boven zijn gekomen door middel van een proces van zelfreflectie en aanpassing en verkent hij hierin de patronen die aan de basis liggen van hun herstel. Of het nu om de Sovjetinvasie in Finland, het Indonesische crisisjaar onder Soekarno of de heropbouw van Duitsland gaat, Diamond weet steevast op vakkundige wijze de keerpunten aan te wijzen en grondig te analyseren. Ook richt hij zijn blik op de toekomst: zijn landen wereldwijd op weg naar politieke ondergang of kunnen we nog lering trekken uit het verleden?

Jared Diamond is evolutionair bioloog, fysioloog en biogeograaf. Hij is hoogleraar in de geologie aan de UCLA in Californië en heeft al meerdere succesvolle boeken geschreven, waaronder Zwaarden, paarden en ziektekiemen, waarvoor hij in 1998 de Pulitzerprijs voor non-fictie won, en Ondergang.

Fragment uit (de) Proloog - De nalatenschap van Cocoanut Grove
Hoe definiëren we een 'crisis'?  Het Nederlandse woord 'crisis' is afgeleid van het Griekse zelfstandig naamwoord 'krisis' en het werkwoord 'krino', die verschillende met elkaar samenhangende betekenissen hebben: van elkaar scheiden, beslissen, een onderscheid maken en keerpunt. We kunnen een crisis dus zien als een moment van de waarheid: een keerpunt, waarbij de omstandigheden voor en na dat 'moment' 'veel meer' van elkaar verschillen dan voor en na de 'meeste' andere momenten. Ik heb de woorden 'moment', 'veel meer' en 'meeste' tussen aanhalingstekens gezet omdat het een praktisch probleem is om te beslissen hoe kort dat moment mag zijn, hoe verschillend de veranderende omstandigheden moeten zijn en hoeveel zeldzamer dan de meeste andere momenten een keerpunt moet zijn voordat we kunnen spreken van een crisis en niet alleen maar van een kleine gebeurtenis of een geleidelijke ontwikkeling van veranderingen.
  Het keerpunt is een uitdaging. Het creëert druk om nieuwe verwerkingsstrategieën te bedenken als is gebleken dat eerdere strategieën te bedenken als is gebleken dat eerdere strategieën het probleem niet oplossen. Als een individu of natie nieuwe, betere strategieën bedenkt, zeggen we dat de crisis met succes is beëindigd. Maar we zullen in hoofdstuk 1 zien dat het verschil tussen succes en mislukking bij het beëindigen van een crisis niet altijd helder is. Het succes kan gedeeltelijk of niet-permanent zijn, en dan kan het probleem zich opnieuw voordoen. (Denk maar aan het Verenigd Koninkrijk, dat een nieuwe status in de wereld vond door in 1973 toe te treden tot de Europese Unie, maar in 2017 in ene referendum besloot de EU weer te willen verlaten). (pagina 15-16)

Terug naar Overzicht alle titels

Frans de Waal 3

Mama's laatste omhelzing : over emoties bij dieren en wat ze ons zeggen over onszelf
Atlas Contact 2019, 366 pagina's - € 24,99-

Lenen als E-book via bibliotheek.nl

Oorspronkelijke titel: Mama's last hug : animal emotions and what tell us about ourselves

Wikipedia: Frans de Waal (1948)

Korte beschrijving Dit boek van primatoloog en etholoog Frans de Waal (1948) gaat over emoties bij dieren. Het is een sterk pleidooi voor de acceptatie van dat feit. Veel eigen en andere, objectieve onderzoeksgegevens ondersteunen dit. Tegenstanders vinden nog steeds dat alleen mensen denkende wezens zijn. Het verliezen van menselijke superioriteit speelt daarbij vaak een rol, naast ordinaire autoriteitsconflicten op wetenschappelijk niveau. Maar ook door bijvoorbeeld consequenties bij dierenwelzijn. Het gaat hier vooral over gedrag van apen, maar ook ratten, papegaaien en vissen komen langs. Boeiende ervaringen op een plezierige manier verteld. En zo passeren begrippen als: sympathie en empathie, alfa-man gedrag (Trump), vrouwenmacht (Bonobo’s), lichaamstaal, gezichtsexpressie, oorlog. Gericht op de overeenkomsten (ook in sociale verhoudingen) tussen mensen en dieren. Het is een brede uitwerking van begrippen als onderbouwing van het genoemde pleidooi. En wat de Easterlin-paradox hier inhoudt, is in dit waardevolle boek te lezen. Zeer de moeite waard door de uitgebreide benadering en wetenschappelijke onderbouwing van dit nog steeds controversiële onderwerp. Bevat tekeningen en een fotokatern in zwart-wit van de auteur. Met een uitgebreide bibliografie, veel noten en een uitstekend register.

Tekst op website uitgever
Na zijn succesvolle boek Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? over intelligentie bij dieren, richt Frans de Waal zich nu op emoties. En ook daarin zijn mensen meer verwant aan dieren dan ze denken. 'Mama’s laatste omhelzing' opent met het dramatische afscheid tussen Mama, een stervende 59-jarige chimpansee, en Jan van Hooff, bioloog en oud-directeur van Burgers’ Zoo. Hun laatste omhelzing werd gefilmd en vervolgens breed verspreid op internet. In 'Mama’s laatste omhelzing' laat Frans de Waal overtuigend zien dat er zoiets is als (zelf)bewustzijn bij dieren; hij interpreteert gezichtsuitdrukkingen en vertelt over de emotionele kanten van dierlijke én menselijke omgangsvormen. Mensen hebben niet één orgaan dat dieren niet ook hebben, dus waarom zouden we aannemen dat wij als enige emoties kennen? Dankzij de vele voorbeelden en de heldere taal van De Waal is 'Mama’s laatste omhelzing' een feest om te lezen. En we worden er nog wijzer van ook.

Fragment uit (het) Voorwoord
Observeren is mijn beroep geworden. Maar verwacht van mij niet dat ik let op de kleur van een jurk of op het feit dat een man een toupet draagt - die dingen interesseren me allerminst. Ik let vooral op emotionele expressie, lichaamstaal en sociale dynamiek. Op dit vlak bestaan er zoveel overeenkomsten tussen mensen en andere primaten dat mijn vaardigheid bij beiden gelijkelijk van pas komt, ook al gaat het in mijn werk vooral om de andere primaten. Als student had ik vroeger een werkkamer met uitzicht op een dierentuinkolonie van chimpansees, en als wetenschapper verkeerde ik de afgelopen vijfentwintig jaar in een vergelijkbare situatie bij Yerkes, National Primate Reaserch Center, nabij Atlanta, in de staat Georgia. Mijn chimps leven buiten op een veldstation en zo nu en dan ontstaat er beroering met zoveel kabaal dat we naar het raam snellen om het schouwspel te bekijken. Wat de meeste mensen ervaren als een chaotische wirwar van twintig harige beesten die gillend en schreeuwend rondrennen is in feite een uiterst geordende samenleving. Wij herkennen iedere mensaap aan zijn gezicht, zelfs alleen al aan zijn stem, en weten wat we kunnen verwachten. Zonder patroonherkenning blijft elke observatie onscherp en willekeurig. Dan is het zoiets als naar een sport kijken die je nooit zelf hebt beoefend en waarvan je niet veel weet. Eigenlijk zie je niets, Daarom heb ik een hekel aan de Amerikaanse televisieverslagen van internationale voetbalwedstrijden: de meeste sportjournalisten hebben pas laat kennisgemaakt met het spel en begrijpen weinig van de fundamentele strategieën. Ze hebben alleen oog voor de bal en blijven maar ouwehoeren op de meest cruciale momenten. Dat gebeurt er als we geen patroon herkennen.
  Het gaat erom dat je verder kijkt dan het centrale gebeuren. (pagina 9-10)

Lees ook: De bonobo en de tien geboden : moraal is ouder dan de mens (2013) en Een tijd voor empathie : wat de natuur ons leert over een betere samenleving (uit 2009)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Terug naar Overzicht alle titels