Baptiste Morizot 2

Manieren van levend zijn
Octave 2025, 311 pagina's   - €27,50

Oorspronkelijke titel: Manières d'être vivant : enquêtes sur la vie à travers nous (2020)

Wikipedia: Baptiste Morizot (1983)

Korte beschrijving
Een filosofisch boek met zes novelles die de relatie tussen mensen en andere levende wezens onderzoeken. De verhalen zijn doorspekt met wetenschappelijke en filosofische bespiegelingen. Ze variëren van het volgen van wolvensporen in een verlaten Frans skigebied tot een analyse van het dierlijke in de mens, geïnspireerd door Spinoza's Ethica. Het centrale thema is hoe onze perceptie en begrip van andere levensvormen hebben bijgedragen aan de ecologische crisis. Morizot benadrukt het belang van veldonderzoek en ontmoetingen met andere soorten om filosofische inzichten te verkrijgen. Hij onderzoekt de onderlinge afhankelijkheid tussen soorten en vermijdt het idee van dieren als inferieur of superieur. Zeer intellectueel en met diepgang geschreven. Uitsluitend geschikt voor een geoefende lezersgroep. 

Baptiste Morizot (1983) is een Franse filosoof. Hij is verbonden aan de universiteit van Aix-Marseille. In zijn onderzoek en publicaties staat de relatie tussen de mens en andere levende wezens centraal. Dit is het zesde deel van de serie 'Wisselwerkingen'.

Tekst op website uitgever
De ruim tien miljoen soorten die met de mens op aarde leven, worden vaak gezien als anders dan de mens, als 'natuur' die zich buiten ons bevindt, als een decor of een grondstof. Eén soort wordt tegenover tien miljoen andere soorten geplaatst. Die houding heeft geleid tot een ecologische crisis. Een aspect van die crisis dat onderbelicht blijft, is volgens Baptiste Morizot ons gebrek aan gevoeligheid: de verarming van ons vermogen om andere levende wezens echt te zien, echt te begrijpen. Dit gebrek aan gevoeligheid heeft er ook toe geleid dat we geen vocabulaire hebben ontwikkeld om onze verwevenheid met de andere soorten in uit te drukken. Morizot pleit onder meer voor het begrip 'het levende' in plaats van 'natuur', en voor een nieuw vorm van kosmopolitisme: cosmopolitesse, een uiterst hoffelijke omgang met het levende. Het boek bevat zes teksten, die uiteenlopen van een verslag van wolvensporen volgen in verlaten skigebieden in de Vercors tot de introductie van nieuwe filosofische begrippen. Morizot laat de wereld zien door de ogen van andere levende wezens, want er is een omslag in het denken nodig, een nieuw begrip van onze relatie met tien miljoen andere manieren van levend zijn.

Fragment uit (de) Epiloog - Afgestemde blijken van respect
We leven in een tijd van systemische ecologische crisis waarin onze relaties met dieren, planten en omgevingen op het spel staan. Deze relaties moeten opnieuw worden uitgevonden. Daarbij kunnen w eons laten inspireren door animistische tradities, aangezien daarin de relatie smet levenden die anders zijn dan wij, rijker zijn dan die van ons. Ik betwijfel echter een blind omarmen van de volledige kosmologie van inheemse Amerikaanse volkeren, een soort massabekering, een adequate oplossing is voor de situatie waarin we ons bevinden.
  Door welke specifieke aspecten van het animisme kunnen we ons dan laten inspireren, wij die de erfgenamen zijn van de naturalistische moderniteit (de kosmologie die de 'Natuur' tegenover de mens stelt)? Naar mijn idee hebben de relaties die animisten onderhouden met dieren, planten en rivieren een dusdanige vorm dat ze het mogelijk maken om in contact te treden met niet-mensen teneinde een duurzaam 'verkeer' (commerce) met hen tot stand te brengen. In de oude betekenis van dit Franse woord, namelijk een zo vredig en wederzijds zo gunstig mogelijke onderhandeling, in een kosmopolitische en contingente context waar onenigheid en conflict altijd op de loer liggen. Een gemene deler van de animistische relaties met andere levenden - als we bijvoorbeeld kijken naar het door Descola beschreven animisme in de 'politieke' relaties van de Achuar met de wolapen waarop ze jagen en de mais die ze planten - is dat ze een interactie mogelijk maken, onderhandelingen over een modus vivendi die uitgaan van vormen van wederkerigheid en niet van gelijkheid, want gelijkheid is feitelijk en rechtens onmogelijk (welke gelijkheid kan er zijn tussen jou en elk van de miljoenen bacteriën die je spijsverteringsstelsel bevolken?). In animistische culturen is de constante van deze relaties, het kenmerkende ervan, geen abstract egalitarisme, maar het feit dat ze altijd respect vereisen, zelfs bij het jagen op een aap om die te doden en op te eten, zelfs voor een zogenaamd 'schadelijk' dier, of voor een frambozenstruik of een ongerepte bosschage die we niet gebruiken. Dat is wat we hebben verloren en ontkend met het meer recente moderne dualisme. (pagina 275-276)

Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen

Lees ook: Het levende laten opvlammen : een collectief front (uit 2022)