Balans 2025, 256 pagina's - € 23,99
Korte bio van Sebastiaan Mathôt (1982)
Korte beschrijving
Een verhelderende verhandeling over diverse vormen van intelligentie en bewustzijn. Sebastiaan Mathôt onderzoekt wat bewustzijn is door te kijken naar de denkprocessen van mensen, dieren, planten en AI. Hij gebruikt inzichten uit de cognitieve neurowetenschap om te begrijpen hoe verschillende wezens de wereld ervaren. Het boek behandelt onder meer hoe organismen zoals bijen, dolfijnen, vleesetende planten en octopussen communiceren en handelen. Mathôt vergelijkt hun bewustzijn met dat van mensen en onderzoekt of ook machines ooit bewustzijn kunnen ontwikkelen. Informatief, helder en relatief toegankelijk geschreven. Met illustraties in zwart-wit. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep.
Sebastiaan Mathôt (1982) is cognitief wetenschapper en universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Tekst op website uitgever
Mathôt brengt de eindeloze rijkdom van de gedachtewerelden van mens, dier, plant en AI in kaart – en doet vervolgens een poging om de moeilijkste vraag te beantwoorden: wat is bewustzijn?
Wat betekent het om te denken, om te voelen? Is het mogelijk om te begrijpen hoe een vleesetende plant de wereld ervaart, of een octopus, of een chatbot? De wereld om ons heen is vol wezens met hun eigen manieren van doen. Mensen, dieren, planten – en inmiddels ook AI. Lang hebben wij gedacht dat we als denkende en voelende wezens uitstegen boven de rest van de natuur. Inmiddels is wel duidelijk dat we minder uniek zijn dan we denken: ook bijen communiceren, ook dolfijnen rouwen. Maar bloemen en hommels die samen voor de regen schuilen? Een klimplant die andere planten kan imiteren? Een springspin die een route uitstippelt om zijn prooi te besluipen? Denken zij ook, voelen ze? In dit boek kijkt Sebastiaan Mathôt door de bril van de cognitieve neurowetenschap – de tak van de psychologie die zich bezighoudt met basale denkprocessen – naar mens, dier, plant en AI. Van vleermuis tot sidderaal, en van boterbloem tot zelfrijdende auto: Mathôt brengt de eindeloze rijkdom van de gedachtewerelden om ons heen in kaart – en doet vervolgens een poging om de moeilijkste vraag te beantwoorden: wat is bewustzijn?
Fragment uit 3. Umwelt - over waarneming en de regenboog
Zoveel zintuigen
Er wordt vaak gezegd dat mensen vijf zintuigen hebben: zicht, gehoor, tastzin, reuk en smaak. (Ik gebruik in dit boek het woord 'zintuig' voor een vorm van waarneming, zoals licht, en niet voor een lichaamsdeel, zoals een oog.) Maar biologische zintuigen laten zich niet zo makkelijk in hokjes plaatsen. En al helemaal niet in vijf hokjes. Om te beginnen ontbreken uit dit lijstje de zintuigen die gaan over informatie over en uit het lichaam zelf: evenwichtsgevoel, proprioceptie (gevoel over de positie van de ledematen), en interoceptie (gevoel voor de interne staat van het lichaam). Verder zijn veel zintuigen die we over het algemeen als één zintuig zien, eigenlijk combinaties van een aantal gerelateerde zintuigen. Tastzin is hiervan het beste voorbeeld. Temperatuurgevoel, gevoel van pijnlijke stimulatie, aanraking - het zijn allemaal vormen van waarneming die worden veroorzaakt door verschillende vormen van waarneming die worden veroorzaakt door verschillende receptoren in de huid. In sommige gevallen worden ze ook langs verschillende zenuwbanen naar de hersenen geleid. Desondanks leiden al deze verschillende vormen van tast samen tot een geïntegreerde zintuiglijke ervaring: ze vormen het gevoel van de buitenkant van je lichaam.
Het feit dat de tastzin niet één zintuig is, wordt duidelijk bij mensen die lijden aan congenitale analgesie. Dit is een zeldzame genetische afwijking waardoor mensen geen pijn voelen, vermoedelijk doordat in het ruggenmerg bepaalde neuronen die pijnsignalen doorgeven naar de hersenen niet goed werken. Hierbij zijn andere vormen van tast meestal nog intact. Pijn is een van de manieren waarop we voelen dat we in gevaar zijn en dat er nú iets moet gebeuren. Een kind trekt bijvoorbeeld in een reflex zijn handje terug van een gloeiend hete kachel. Pijn is een snelle leermeester. Het kind zal niet zo snel nog een keer een hete kachel aanraken. Mensen die lijden aan congenitale analgesie voelen en leren dit soort dingen niet, en hun leven is daarom vaak een aaneenschakeling van ongelukken. Deze aandoening laat, naast het belang van pijn, goed zie dat er een aantal onafhankelijke zintuigen zijn die we gezamenlijk onder de tastzin scharen.
In plaats van waarneming te zien als het resultaat van een beperkt aantal onafhankelijke zintuigen, kun jet het daarom beter zien als een eigenschap van het hele lichaam. Het grote lichaam is één groot luisterend oor, behalve dan dat oren alleen geluidstrillingen uit de buitenwereld opvangen, terwijl het lichaam van buiten en binnen vol zit met receptoren die op allerlei manieren allerlei soorten informatie opvangen over de wereld om ons heen en de staat van het lichaam. Wat voor soort informatie wordt opgevangen en hoe dat gebeurt, verschilt enorm tussen mensen, dieren, planten en AI.
Boeken over onze nieuwe omgang met niet-dieren en dingen
Terug naar Overzicht alle titels
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
De redactie behoudt zich het recht voor reacties te verwijderen