Achille Mbembe 2

De aarde als gemeenschap
Boom 2025, 255 pagina's - € 29,90

Oorspronkelijke titel: (2025)

Wikipedia: Achille Mbembe (1957)

Korte beschrijving
Een scherp filosofisch betoog voor een herziening van de positie van de mens binnen het wereldwijde ecosysteem als antwoord op kwesties als klimaatverandering, digitale ontwrichting en toenemende ongelijkheid. Denker Achille Mbembe roept op tot planetaire bewustwording, waarin de aarde als gedeelde ruimte en fundament voor een gemeenschappelijke toekomst wordt erkend. Voor zijn ideeën put hij inspiratie uit Afrikaanse denkwijzen en spirituele tradities, waarin mensen en niet-mensen — planten, dieren, dingen en voorouders — verbonden zijn. Het boek biedt een hoopvol visie op samenleven in tijden van existentiële crisis. Zeer intelligent geschreven. Geschikt voor een geoefende lezersgroep.

 Achille Mbembe (1957) is een Kameroens historicus, politicoloog en filosoof. Hij is verbonden aan de Universiteit van de Witwatersrand te Johannesburg. Zijn werk wordt in meerdere landen uitgegeven en won verschillende prijzen, zoals de Gerda Henkel Prize en de Spinozalens 2025. Hij schreef eerder onder andere ‘Kritiek van de zwarte rede’* en ‘Een politiek van vijandschap’**.

Tekst op website uitgever
Tegen de achtergrond van klimaatverandering, digitale ontwrichting en toenemende ongelijkheid pleit de Kameroense filosoof Achille Mbembe voor een fundamentele herziening van onze plaats binnen het wereldwijde ecosysteem. Hij roept op tot het ontwikkelen van een nieuwe planetaire bewustwording: een manier van denken en leven die de aarde erkent als gedeelde ruimte en als fundament voor een gemeenschappelijke toekomst.

Mbembe haalt inspiratie uit Afrikaanse denkwijzen, animistische wereldbeelden en spirituele tradities waarin mensen en niet-mensen – planten, dieren, dingen, voorouders – in onderlinge verbondenheid bestaan. Daarmee biedt hij een krachtig alternatief voor de destructieve logica van extractie en overheersing.

Met De aarde als gemeenschap schetst hij een hoopvolle visie op samenleven in tijden van existentiële crisis.

Achille Mbembe (1957) is een van de grote denkers van het postkolonialisme. Tot zijn bekendste werken horen Kritiek van de zwarte rede en Necropolitiek. In 2025 wordt hij geëerd met de Spinozalens.

Fragment uit 6. De laatste utopie
Planetair bewustzijn
Verder voegt zich nu bij het leven op aarde en in de zee een ander leven, een multiscalair bestaan dat zich afspeelt via schermen. Met dat 'derde bestaan' tekent zich een andere Nomos van de Aarde af. DE Aarde wordt niet meer alleen begrepen volgens en afgemeten aan het bewustzijn van Europese volken. Dat wil niet zeggen dat Europa geen enkele invloed meer heeft op de gang van zaken in de wereld of dat we er voortaan geen rekening meer mee hoeven te houden. Maar Europa kan niet meer de illusie koesteren de loop van de wereld alleen te bepalen. Dat geldt niet alleen voor de economie, of voor militaire en technologische macht. Het gaat ook op voor het domein van cultuur, kunst en ideeën. Het gevaar bestaat dat sommigen op deze historische neergang, deze inzinking reageren met ofwel nihilisme ofwel ideologische overspanning (of beide), dat wil zeggen met een laat eurocentrisme, dat nog ranziger, nog kwaadaardiger, nog blinder en dover, nog wraakzuchtiger is dan in het verleden.
  Het late eurocentrisme kan op één lijn geplaatst worden met twee eerdere impulsen. Eerst het oorspronkelijke eurocentrisme, dat samenhing met de imperialistische veroveringen, de militaire bezetting en de exploitatie van gekoloniseerde gebieden. Tijdens die eerste periode van 'landroof' bestond de droom van universele dominantie. Het ging erom de 'inboorlingen', 'wilden' en 'barbaren' alle rechten te ontnemen, inclusief het recht om de Aarde te bewonen, onder het voorwendsel dat ze aan afgoderij, mensenoffers en kannibalisme deden.
  Daarmee wilde men een superieure mensheid instellen, die van de veroveraars. Deze mensheid stond zowel feitelijk als rechtelijk tegenover een andere mensheid die inferieur werd geacht, en die paradoxaal genoeg geen deel uitmaakte van het menselijke bestaan, buiten de mensheid stond, en dus niet werd beschermd in het kader van een recht dat alleen voor de sterkeren gold, Het eerste eurocentrisme functioneerde dus op basis van een verdeling van de menselijke soort in een ras van superieure mensen en een ras van 'onmenselijke mensen'. Die verdeling (en het verschil in positie dat daarbij hoorde) rechtvaardigde de inbezitneming van verre landen. In de internationale orde die daaruit voortvloeide was geen plaats voor universele gelijkheid tussen mensen. Binnen die orde was Europa het referentiepunt voor de hele Aarde. 
  Toen China zich op het wereldtoneel meldde, was de grens van die illusie van suprematie objectief bereikt. Het gaat er nu om daaruit alle consequenties te trekken. In de eerste plaats moeten er nieuwe wegen worden gebaand door de kunst en het denken. In de tweede plaats moeten er vele meer bruggen en doorgangen komen, zodat er ontmoetingen kunnen plaatsvinden en we ons eindelijk samen kunnen bevrijden van de eenzijdige kijk op de geschiedenis, en meer nog van de koloniale neiging om mensen en dingen altijd in een hiërarchisch verband te willen plaatsen. (pagina 188-189)

Lees ook: Kritiek van de zwarte rede (uit 2015)

Terug naar Overzicht alle titels